ประเทศที่เปิดกว้างเรื่องเพศไม่ได้แปลว่าโสเภณีถูกกฎหมายเสมอไป

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำว่า “ประเทศเปิดกว้างเรื่องเซ็กซ์” มักทำให้คนคิดถึงย่านท่องเที่ยว แสงไฟยามค่ำ หรือภาพจำของยุโรปเหนือ แต่ถ้าดูให้ละเอียด จะพบว่าสังคมที่พูดเรื่องเพศได้ตรงไปตรงมากับประเทศที่ทำให้การขายบริการทางเพศถูกกฎหมาย เป็นคนละเรื่องกันเลย

บางประเทศยอมรับเสรีภาพในชีวิตส่วนตัว แต่ยังลงโทษผู้ซื้อหรือผู้จัดหาบริการ บางแห่งอนุญาตให้ผู้ใหญ่ขายบริการได้ ทว่าไม่ยอมให้เปิดสถานประกอบการ ขณะที่อีกกลุ่มเลือกให้รัฐเข้ามาควบคุมผ่านใบอนุญาต ภาษี และกฎด้านสุขภาพ

อย่าใช้คำว่า “ถูกกฎหมาย” แบบคำเดียวจบ

กรอบกฎหมายหลัก ๆ มีอย่างน้อยสามแบบ แบบแรกคือ การทำให้ไม่เป็นความผิด หรือ decriminalisation ซึ่งมุ่งเอาโทษอาญาออกจากการทำงานของผู้ใหญ่ที่ยินยอม แบบที่สองคือ การทำให้ถูกกฎหมายภายใต้การกำกับ หรือ legalisation ที่มีการขึ้นทะเบียน ใบอนุญาต หรือเงื่อนไขสำหรับสถานประกอบการ และแบบที่สามคือแนวทางที่ลงโทษผู้ซื้อหรือคนกลาง แต่ไม่ลงโทษผู้ขาย

ทั้งสามแบบต่างอ้างเป้าหมายเรื่องความปลอดภัย สุขภาพ สิทธิแรงงาน หรือการลดการแสวงหาประโยชน์ แต่ผลในชีวิตจริงขึ้นกับการบังคับใช้ การเข้าถึงบริการรัฐ และการคุ้มครองแรงงานข้ามชาติด้วย ไม่ใช่แค่ชื่อของกฎหมาย

เนเธอร์แลนด์และเยอรมนี เปิดทางแต่มีเงื่อนไข

เนเธอร์แลนด์เป็นตัวอย่างที่คนมักนึกถึงก่อน เพราะการทำงานบริการทางเพศโดยสมัครใจของผู้ใหญ่และธุรกิจบางรูปแบบดำเนินได้ภายใต้ระบบท้องถิ่นที่กำกับดูแล เมืองต่าง ๆ มีอำนาจเรื่องใบอนุญาตและการควบคุมสถานประกอบการ ภาพย่านไฟแดงจึงไม่ได้หมายความว่าทุกอย่าง “ปล่อยเสรี” แต่เป็นพื้นที่ที่รัฐพยายามทำให้ตรวจสอบได้

เยอรมนีก็อนุญาตการค้าบริการทางเพศและมีกรอบคุ้มครองผู้ทำงาน รวมถึงข้อกำหนดด้านการขึ้นทะเบียนและสถานประกอบการ อย่างไรก็ดี โมเดลนี้ยังถกเถียงกันต่อเนื่อง ทั้งเรื่องความเป็นส่วนตัวของผู้ทำงาน ความยากในการเข้าถึงสิทธิ และความเสี่ยงจากการบังคับหรือค้ามนุษย์

กฎหมายเปิดทาง ไม่ได้ลบปัญหาการเอารัดเอาเปรียบโดยอัตโนมัติ การค้ามนุษย์ การบังคับ และความรุนแรงยังเป็นความผิดร้ายแรง ไม่ว่าจะอยู่ในประเทศที่ใช้โมเดลใด

นิวซีแลนด์ เน้นเอาเรื่องออกจากเงาอาญา

นิวซีแลนด์เป็นกรณีที่มักถูกยกมาพูดถึงในฐานะการลดความเป็นอาชญากรรมของงานบริการทางเพศผ่านกฎหมายปฏิรูปเมื่อปี 2003 แนวคิดสำคัญคือให้ผู้ทำงานสามารถปฏิเสธลูกค้า ขอความช่วยเหลือ หรือเข้าถึงสิทธิด้านความปลอดภัยได้ง่ายขึ้น โดยยังมีข้อห้ามชัดเจนเกี่ยวกับผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปีและการบังคับผู้อื่น

นี่จึงไม่ใช่ภาพของ “ทำอะไรก็ได้” แต่คือการย้ายจุดเน้นจากการจับกุมคนทำงาน ไปสู่สิทธิ ความปลอดภัย และความรับผิดของผู้ประกอบการกับลูกค้า

เบลเยียมและออสเตรเลีย มีภาพหลากหลายกว่าที่คิด

เบลเยียมปรับกฎหมายให้การขายบริการทางเพศโดยผู้ใหญ่ไม่เป็นความผิด พร้อมพยายามวางสิทธิและหน้าที่ด้านแรงงานให้ชัดขึ้น ส่วนออสเตรเลียไม่มีคำตอบเดียวทั้งประเทศ เพราะแต่ละรัฐและดินแดนใช้กฎหมายต่างกัน ตั้งแต่ระบบใบอนุญาตไปจนถึงแนวทางลดความเป็นอาชญากรรม

เพราะฉะนั้น หากจะถามว่า “ประเทศไหนเปิดกว้าง” คำตอบที่ตรงกว่าคือ เปิดกว้างต่อเรื่องไหน และเปิดกว้างภายใต้เงื่อนไขอะไร ต่อชีวิตส่วนตัวของประชาชน ต่อสิทธิผู้ทำงาน ต่อธุรกิจ หรือเพียงต่อภาพลักษณ์การท่องเที่ยว

สิ่งที่ควรดูมากกว่าภาพจำ

• ผู้ทำงานร้องเรียนความรุนแรงหรือการบังคับได้จริงหรือไม่

• ผู้เยาว์และผู้ถูกค้ามนุษย์ได้รับการคุ้มครองเพียงใด

• มีบริการตรวจสุขภาพและสวัสดิการที่เข้าถึงได้โดยไม่ตีตราหรือไม่

• กฎหมายทำให้คนหลบซ่อนมากขึ้น หรือติดต่อรัฐได้ปลอดภัยขึ้น

ความเปิดกว้างที่มีความหมายจึงไม่ใช่แค่การเห็นหรือไม่เห็นย่านไฟแดง แต่คือสังคมที่พูดเรื่องความยินยอม สุขภาพ สิทธิแรงงาน และการคุ้มครองผู้เปราะบางได้อย่างจริงจังโดยไม่ทำให้ใครถูกลดทอนความเป็นมนุษย์