5 สิ่งของจากป่าไทยที่หายไปแล้ว — ทำไมวันนี้คนรุ่นใหม่แทบไม่มีทางได้เห็น

ถ้าเราลองไปนั่งคุยกับคุณตาคุณยายที่เคยใช้ชีวิตอยู่ใกล้ชายป่าเมื่อ 50-60 ปีก่อน เราจะได้ยินชื่อสิ่งของ เครื่องใช้ และวัตถุดิบจากธรรมชาติมากมายที่ไม่เพียงแต่หาซื้อไม่ได้ในตลาดสด แต่ได้หายสาบสูญไปจากวิถีชีวิตของคนไทยอย่างสมบูรณ์แล้ว

การลดลงของพื้นที่ป่าธรรมชาติ และการเข้ามาของพลาสติกกับสารเคมีสังเคราะห์ ได้กลืนกินผลผลิตทางวัฒนธรรมและธรรมชาติไปอย่างเงียบเชียบ และนี่คือ 5 สิ่งของจากป่าไทยที่ทรงคุณค่า แต่อย่าหวังว่าจะได้เห็นมันในชีวิตประจำวันอีกต่อไป

1. ชันน้ำมันยางนา (เชื้อจุดไฟและกาวธรรมชาติ)

คนรุ่นก่อนรู้จัก "ชันยาง" เป็นอย่างดี มันคือน้ำยางที่เคี่ยวจากต้นยางนาขนาดใหญ่ในป่า นำมาผสมกับผงไม้แห้ง ใช้ทำเป็น "ไต้" สำหรับจุดไฟให้แสงสว่าง หรือใช้ชันรูรั่วเรือไม้และโอ่งน้ำ คุณสมบัติกันน้ำและติดไฟนานของมันดีเยี่ยม แต่เมื่อมีไฟฟ้า มีไฟแช็ก และกาววิทยาศาสตร์ ประกอบกับต้นยางนาขนาดใหญ่ถูกตัดไปมาก ของสิ่งนี้จึงหายไปจากวิถีชีวิตไทยอย่างสิ้นเชิง

2. กระดาษข่อยและกระดาษสาจากป่าธรรมชาติ

ในอดีต การทำกระดาษไม่ได้ใช้อุตสาหกรรมไม้ยูคาลิปตัส แต่ชาวบ้านจะเดินเข้าป่าไปลอกเปลือกของ "ต้นข่อย" หรือ "ต้นสา" ที่ขึ้นตามธรรมชาติ มาผ่านกระบวนการต้ม หมัก และทุบด้วยมือจนได้เนื้อกระดาษที่เหนียว ทนทานนับร้อยปี กระดาษป่าเหล่านี้เคยเป็นวัสดุบันทึกวรรณคดีและตำรายาไทย ปัจจุบันกลายเป็นเพียงสินค้าสาธิตเพื่อการท่องเที่ยวเท่านั้น

3. น้ำมันกูระยอง / น้ำมันหอมจากไม้เจษฎา

ยุคก่อนที่น้ำหอมเคมีจากต่างประเทศจะครองเมือง ป่าไทยคือคลังน้ำหอมชั้นยอด คนโบราณจะเจาะกลั่นน้ำมันจากแก่นไม้หอมในป่าลึก เช่น ไม้กฤษณา หรือไม้เจษฎา นำมาปรุงเป็นน้ำมันหอมระเหยและปรุงปรุงเครื่องหอมไทย ของพวกนี้ต้องใช้แก่นไม้จากป่าธรรมชาติที่มีอายุหลายสิบปีเท่านั้น เมื่อป่าสมบูรณ์ลดลง น้ำมันหอมธรรมชาติเหล่านี้จึงกลายเป็นของหายากระดับตำนานที่มีราคาแพงเกินกว่าคนทั่วไปจะได้สัมผัส

4. หมากเม็ดและสีย้อมผ้าจากพืชป่าดั้งเดิม

ผ้าไทยในอดีตมีสีสันอ่อนโยนและทนทานเพราะใช้สีย้อมจากป่า เช่น สีเหลืองจากแก่นขนุนป่า สีแดงจากครั่งบนต้นไม้ป่า หรือสีน้ำตาลจากเปลือกนนทรี ปัจจุบันอุตสาหกรรมสิ่งทอเปลี่ยนไปใช้สีเคมีสังเคราะห์เกือบทั้งหมด ทำให้ภูมิปัญญาการคัดสรรพืชป่ามาทำสีย้อมผ้าสูญหายไปพร้อมกับความรู้ของคนรุ่นเก่า

5. ยาผีบอกและสมุนไพรป่าสูตรโบราณ

ไม่ได้หมายถึงเรื่องไสยศาสตร์นะครับ แต่คือตำรายาสมุนไพรที่ต้องใช้ส่วนผสมจากพืชป่าหายาก 10-20 ชนิดมาต้มรวมกัน พืชสมุนไพรบางชนิด เช่น ต้นกำแพง7ชั้น หรือเถาวัลย์เหล็กป่า ไม่สามารถปลูกในแปลงเกษตรทั่วไปได้ ต้องเติบโตในระบบนิเวศป่าที่สมบูรณ์เท่านั้น เมื่อผืนป่าถูกทำลาย วัตถุดิบยาหายไป ตำรายาสมุนไพรไทยหลายแขนงจึงต้องปิดฉากลงตามไปด้วยการสูญหายของสิ่งเหล่านี้ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของวัสดุอุปกรณ์ครับ แต่มันคือการหลุดลอยไปของ "ความรู้ในการพึ่งพาธรรมชาติ" ที่คนไทยเคยใช้ดำรงชีวิตมานานหลายร้อยปี

ในบรรดาของจากป่าทั้ง 5 อย่างนี้ มีอย่างไหนที่คุณเคยทันได้เห็น หรือเคยได้ยินผู้ใหญ่เล่าให้ฟังบ้างไหมครับ?