อำเภอในภาคเหนือที่เสี่ยงไฟป่าและฝุ่น PM2.5 สูงที่สุด — ทำไมเผาเท่าไหร่ก็ไม่หมด

ทุกๆ ปีเมื่อเข้าสู่ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน คนไทยภาคเหนือต้องเผชิญกับวิกฤตหมอกควันข้ามแดนและฝุ่น PM2.5 ที่รุนแรงจนติดอันดับโลก แต่ถ้าเราเจาะลึกลงไปในข้อมูลดาวเทียมตรวจจับจุดความร้อน (Hotspot) จะพบว่าปัญหาไฟป่าไม่ได้เกิดกระจายเท่ากันทุกพื้นที่

มีบางอำเภอในภาคเหนือที่เป็น "จุดแดงเดือด" ซ้ำซาก เกิดไฟป่าลุกโชนรุนแรงนับพันจุดต่อปี และนี่คือ 5 พื้นที่อำเภอที่เสี่ยงภัยไฟป่าและการสะสมของฝุ่นมลพิษสูงที่สุดในประเทศ

1. อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่

พื้นที่ทางตอนใต้ของเชียงใหม่แห่งนี้คือแชมป์จุดความร้อนซ้ำซาก สภาพภูมิประเทศเป็นป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณที่แห้งแล้งมากในฤดูดูแล้ง ประกอบกับมีอุทยานแห่งชาติออบหลวงซึ่งเป็นอุ้มเขาซับซ้อน ทำให้การเข้าถึงพื้นที่ไฟป่าของเจ้าหน้าที่เป็นไปได้ยากลำบากอย่างยิ่ง ไฟป่าที่นี่ส่วนใหญ่เกิดจากการจุดเพื่อหาของป่าและการเผาพื้นที่เกษตรริมขอบป่า

2. อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน

แม้จะเป็นเมืองท่องเที่ยวชื่อดัง แต่ปายคือพื้นที่แอ่งกระทะที่ล้อมรอบด้วยภูเขาสูงชันและป่าเบญจพรรณแห้ง ปัญหาของปายคือภูมิประเทศที่เป็นเหมือน "ถ้วย" เมื่อเกิดไฟป่าในป่าลึกรอบๆ ควันไฟทั้งหมดจะไหลลงมาสะสมอยู่ในแอ่งเมืองปาย ไม่สามารถระบายออกได้ ทำให้อากาศที่นี่วิกฤตติดอันดับโลกแทบทุกปี

3. อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง

ประตูสู่ภาคเหนือตอนบนอย่างลำปาง มีพื้นที่ป่าอนุรักษ์ขนาดใหญ่ติดกับหลายจังหวัด อำเภอแม่พริกเป็นพื้นที่แห้งแล้งจัด ลมพัดแรง และเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่เกิดไฟป่าจากการหาของป่าปะทุขึ้นทุกปี ความแห้งแล้งของใบไม้แห้งที่สะสมหนาแน่นบนพื้นป่าเต็งรัง ทำให้ไฟลุกลามรวดเร็วเกินกว่าจะควบคุมได้ในเวลาอันสั้น

4. อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน

ลี้เป็นอำเภอที่มีพื้นที่ป่ากว้างใหญ่ไพศาลและมีชุมชนกระจายตัวอยู่รอบขอบป่า การทำเกษตรกรรมเชิงเดี่ยวในพื้นที่สูง การเผาตอข้าวโพด และการจุดไฟเพื่อให้เห็ดเผาะถอดยอดในฤดูฝนถัดไป กลายเป็นปัจจัยเร่งที่ทำให้อำเภอลี้กลายเป็นพื้นที่ที่มีจุดความร้อนสะสมติดอันดับต้นๆ ของภาคเหนือมาโดยตลอด

5. อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง

พื้นที่หัวใจของอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน แม้จะมีความสมบูรณ์ของป่าไม้สูงมาก แต่ด้วยสภาพที่เป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อน เมื่อเกิดไฟป่าจากการหาของป่าหรือล่าสัตว์ ไฟจะขยายตัวขึ้นสู่ยอดเขาอย่างรวดเร็ว ประกอบกับหมอกควันจะถูกลมพัดไปสะสมในพื้นที่เมืองลำปางและเชียงใหม่ที่อยู่ใกล้เคียง

สาเหตุที่ไฟป่าในพื้นที่เหล่านี้ "เผาเท่าไหร่ก็ไม่หมด" ไม่ใช่เพราะธรรมชาติอย่างเดียวครับ แต่มันคือโครงสร้างทางเศรษฐกิจ ชุมชนรอบป่าจำนวนมากยังขาดทางเลือกในการทำมาหากิน ของป่าอย่างเห็ดเผาะหรือผักหวานยังคงขายได้ราคาสูงเมื่อเทียบกับค่าแรงขั้นต่ำ ตราบใดที่ระบบเศรษฐกิจฐานรากยังไม่ถูกแก้ การห้ามเผาด้วยกฎหมายเพียงอย่างเดียวจึงแทบไม่เคยได้ผลยั่งยืนเลย

พื้นที่ของคุณกำลังเผชิญกับปัญหาฝุ่น PM2.5 และไฟป่าอยู่หรือเปล่าครับ? คิดว่าเราควรแก้ปัญหานี้อย่างไรดีระหว่างการใช้กฎหมายเข้มงวดกับการสร้างอาชีพใหม่ให้คนรอบป่า?