วางต้นไม้ในห้องนอนได้ไหม? เข้าใจการหายใจของพืชให้ถูกต้อง

วางต้นไม้ในห้องนอนได้ไหม? เข้าใจการหายใจของพืชให้ถูกต้อง

ตั้งแต่เด็กเรามักถูกผู้ใหญ่เตือนอยู่เสมอว่า “ห้ามนำต้นไม้ไปไว้ในห้องนอนตอนกลางคืนเด็ดขาด” เพราะต้นไม้จะแย่งอากาศหรือแย่งออกซิเจน จนอาจทำให้เราอึดอัดหรือขาดอากาศหายใจได้

ความเชื่อนี้ถูกส่งต่อกันมานานจนหลายคนกลัวการปลูกต้นไม้ไว้ในบ้าน แต่ในความเป็นจริง กลไกการหายใจของพืชและการแลกเปลี่ยนแก๊สภายในห้องมีรายละเอียดทางวิทยาศาสตร์ที่น่าสนใจ และไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด

พืชสังเคราะห์ด้วยแสงและหายใจไปพร้อมกัน

คนส่วนใหญ่มักจำว่าพืชทำหน้าที่ “สังเคราะห์ด้วยแสง” โดยใช้คาร์บอนไดออกไซด์ น้ำ และพลังงานจากแสงเพื่อสร้างอาหาร พร้อมปล่อยออกซิเจนออกมา

แต่พืชก็เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้อง “หายใจระดับเซลล์” เช่นเดียวกับมนุษย์และสัตว์ กระบวนการนี้ใช้ออกซิเจนในการสลายสารอาหารเพื่อสร้างพลังงาน และมีคาร์บอนไดออกไซด์เกิดขึ้น โดยการหายใจของพืชดำเนินอยู่ทั้งกลางวันและกลางคืน

ในช่วงกลางวันที่มีแสงเพียงพอ พืชจะหายใจและสังเคราะห์ด้วยแสงไปพร้อมกัน โดยทั่วไปอัตราการสังเคราะห์ด้วยแสงจะมากกว่าการหายใจ จึงทำให้ผลสุทธิเป็นการรับคาร์บอนไดออกไซด์และปล่อยออกซิเจนออกสู่สิ่งแวดล้อม

เมื่อเข้าสู่ช่วงกลางคืนและไม่มีแสงเพียงพอ การสังเคราะห์ด้วยแสงจึงหยุดลง แต่การหายใจยังคงดำเนินต่อไป พืชจึงใช้ออกซิเจนและปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ นี่คือที่มาของความเชื่อว่าต้นไม้จะแย่งออกซิเจนจากคนที่กำลังนอนหลับ

ต้นไม้ในห้องนอนอันตรายหรือไม่

แม้พืชจะใช้ออกซิเจนในเวลากลางคืน แต่ต้นไม้ในบ้านจำนวนตามปกติไม่ได้ทำให้ออกซิเจนภายในห้องลดลงจนเป็นอันตรายต่อผู้อยู่อาศัย จึงไม่จำเป็นต้องย้ายต้นไม้ออกจากห้องนอนเพียงเพราะกลัวว่าจะถูกแย่งอากาศ

อย่างไรก็ตาม ต้นไม้ก็ไม่ควรถูกมองเป็นเครื่องฟอกอากาศหรือสิ่งทดแทนการระบายอากาศ งานทดลองบางประเภทพบว่าพืชสามารถดูดซับสารบางชนิดได้ในสภาพควบคุม แต่จำนวนต้นไม้ที่คนทั่วไปวางไว้ในบ้านยังไม่พบหลักฐานว่าสามารถกำจัดมลพิษในอากาศได้มากอย่างมีนัยสำคัญ

สิ่งที่ควรระวังจริง ๆ คือการรดน้ำมากเกินไป เพราะดินที่ชื้นอยู่ตลอดอาจเอื้อต่อการเจริญของจุลินทรีย์หรือเชื้อรา และอาจกระทบผู้ที่มีอาการแพ้ได้ การดูแลความสะอาด เปิดให้อากาศถ่ายเท และเลือกต้นไม้ให้เหมาะกับแสงในห้องจึงสำคัญกว่า

แล้วพืช CAM ปล่อยออกซิเจนตอนกลางคืนจริงไหม

พืชบางกลุ่มเรียกว่า พืช CAM เช่น ลิ้นมังกร ว่านหางจระเข้ และสับปะรดสี มีการปรับตัวให้เปิดปากใบในเวลากลางคืนเพื่อรับคาร์บอนไดออกไซด์ แล้วเก็บไว้ในรูปสารประกอบอินทรีย์ ก่อนนำไปใช้ในกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงเมื่อมีแสงในช่วงกลางวัน

จุดที่มักเข้าใจผิดคือ การรับคาร์บอนไดออกไซด์ตอนกลางคืนไม่ได้หมายความว่าพืช CAM จะผลิตและปล่อยออกซิเจนออกมาในช่วงนั้น เพราะขั้นตอนการสังเคราะห์ด้วยแสงที่ทำให้เกิดออกซิเจนยังต้องอาศัยพลังงานจากแสง

ดังนั้น คำตอบสั้น ๆ คือ พืชหายใจตลอดเวลาและใช้ออกซิเจนในเวลากลางคืนจริง แต่ต้นไม้ในห้องนอนจำนวนตามปกติไม่ได้แย่งออกซิเจนจนเป็นอันตราย ส่วนการเปิดห้องให้อากาศถ่ายเทและไม่ปล่อยให้ดินชื้นเกินไปยังเป็นวิธีดูแลสภาพแวดล้อมในห้องที่สำคัญกว่า