เมื่อโครงการท่องเที่ยวรุกพื้นที่ชนพื้นเมือง บทเรียนจากแอริโซนา

บทเรียนราคาแพงจากรัฐแอริโซนา สหรัฐอเมริกา กลับมาเตือนใจอีกครั้งว่า หากการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเดินหน้าโดยขาดการตรวจสอบ สิ่งที่สูญเสียไปอาจไม่ใช่เพียงดินหรือก้อนหิน แต่เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในปี 2018 เมื่อ วิล รัสเซลล์ (Will Russell) อดีตผู้ดูแลการปฏิบัติตามกฎระเบียบและผู้ประสานงานกับชนเผ่าของ Arizona State Parks and Trails ยื่นเรื่องร้องเรียน พร้อมกล่าวหาว่าหน่วยงานเร่งโครงการก่อสร้างในอุทยานโดยละเลยพื้นที่และโบราณวัตถุของชนพื้นเมือง

พื้นที่โบราณคดีถูกปรับจนราบ

หนึ่งในกรณีสำคัญเกิดขึ้นบริเวณ Lake Havasu State Park ซึ่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำโคโลราโด ใกล้เขตสงวนของชนเผ่า Chemehuevi

ตามรายงานของ High Country News นักโบราณคดีเชื่อว่าพื้นที่ซึ่งถูกปรับหน้าดินเคยมีร่องรอยการผลิตเครื่องมือหิน รวมถึงฐานของที่อยู่อาศัย ซึ่งอาจเชื่อมโยงกับบรรพบุรุษของชนเผ่า Chemehuevi, Fort Mojave และ Colorado River

รัสเซลล์ระบุว่า เขาเคยแจ้งผู้บริหารอุทยานเกี่ยวกับโบราณวัตถุในบริเวณก่อสร้างห้องน้ำและบ้านพักริมชายหาด แต่เมื่อกลับไปตรวจพื้นที่ในอีกไม่กี่เดือนต่อมา กลับพบรถไถกำลังทำงานอยู่ และภูมิประเทศเดิมถูกปรับจนราบ

อย่างไรก็ตาม ความสำคัญทางโบราณคดีของพื้นที่ Lake Havasu ยังได้รับการศึกษาเพียงบางส่วน จึงไม่อาจสรุปได้ว่าหลักฐานทั้งหมดที่เคยอยู่ในพื้นที่มีจำนวนหรืออายุเท่าใด

ลาออกเพื่อประท้วงการทำงานของหน่วยงาน

รัสเซลล์กล่าวว่า เขาเตือนผู้บริหารหลายครั้งว่าการเดินหน้าโครงการโดยไม่ผ่านกระบวนการตรวจสอบอาจขัดต่อกฎหมายและทำลายแหล่งโบราณคดี แต่คำเตือนกลับไม่ได้รับการตอบสนองอย่างเหมาะสม

เขาลาออกจากหน่วยงานในเดือนตุลาคม 2018 ก่อนเผยแพร่อีเมลและบันทึกภายในที่กล่าวหาว่า ผู้บริหารละเลยกระบวนการตรวจสอบเพื่อเร่งพัฒนาพื้นที่อุทยาน

ในช่วงแรกที่ข้อกล่าวหาถูกเปิดเผย โฆษกของ Arizona Department of Administration ระบุเพียงว่า หน่วยงานกำลังตรวจสอบเรื่องดังกล่าวและยังไม่แสดงความคิดเห็นเพิ่มเติม

ต่อมา ซู แบล็ก (Sue Black) ผู้อำนวยการ Arizona State Parks and Trails ในขณะนั้น และรองผู้อำนวยการ จิม คีแกน ถูกปลดออกจากตำแหน่ง แต่ประกาศของผู้ว่าการรัฐไม่ได้ระบุเหตุผลของการให้ออกจากงานอย่างชัดเจน จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นผลทางกฎหมายจากข้อกล่าวหานี้โดยตรง

มากกว่าโบราณวัตถุ คือความผูกพันกับบรรพบุรุษ

สำหรับชุมชนชนพื้นเมือง พื้นที่เหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงแหล่งโบราณคดี แต่เป็นส่วนหนึ่งของบ้านเกิดและความทรงจำที่เชื่อมโยงผู้คนกับบรรพบุรุษ

ชาร์ลส์ วูด ประธานชนเผ่า Chemehuevi ในขณะนั้น กล่าวว่า ชนเผ่าไม่ได้รับการติดต่อจากหน่วยงานอุทยานก่อน ระหว่าง หรือหลังการก่อสร้างบริเวณ Lake Havasu ทั้งที่การปรึกษาชุมชนเป็นส่วนสำคัญของกระบวนการดูแลพื้นที่ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ของชนพื้นเมือง

เรื่องนี้จึงไม่ใช่เพียงข้อถกเถียงว่าควรสร้างบ้านพักนักท่องเที่ยวหรือไม่ แต่เป็นคำถามว่า ใครมีสิทธิ์ตัดสินใจเกี่ยวกับผืนดินซึ่งมีความหมายทางวัฒนธรรมต่อผู้คนอีกกลุ่มหนึ่ง

กรณี Lake Havasu เป็นอุทาหรณ์ถึงเส้นแบ่งอันเปราะบางระหว่าง “การพัฒนาเชิงพาณิชย์” กับ “การปกป้องมรดกทางประวัติศาสตร์” เพราะเมื่อพื้นที่ถูกไถจนราบ หลักฐานบางอย่างอาจสูญหายไปก่อนที่นักโบราณคดีและชุมชนเจ้าของวัฒนธรรมจะมีโอกาสได้ศึกษาเสียด้วยซ้ำ