"สมอง" ทำงานตอน "นอนหลับ" หนักกว่าตอนตื่นจริงอ๋อ?

"สมอง" ทำงานตอน "นอนหลับ" หนักกว่าตอนตื่นจริงอ๋อ?

คนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าช่วงเวลาที่เราเข้านอน ล้มตัวลงหมอน แล้วหลับตาลง คือช่วงเวลาที่ร่างกายและสมองได้หยุดพักผ่อน ปิดสวิตช์การทำงานเพื่อชาร์จแบตเตอรี่เตรียมพร้อมสำหรับวันใหม่ แต่ในทางประสาทวิทยาและตรรกะการทำงานของร่างกาย ความจริงกลับตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง เพราะในขณะที่คุณกำลังนอนหลับสนิทอยู่นั้น สมองไม่ได้พักเลยสักวินาทีเดียว แถมในบางช่วงของการนอนหลับ สมองกลับมีการประมวลผล เผาผลาญพลังงาน และทำงานอย่างหนักหน่วงยิ่งกว่าช่วงที่คุณตื่นอยู่ด้วยซ้ำ

ความลับนี้ซ่อนอยู่ในกลไกการนอนหลับของคนเรา ซึ่งถูกแบ่งออกเป็น 2 ช่วงใหญ่ๆ ไล่เวียนกันไปตลอดคืน คือ ช่วงนอนหลับธรรมดา (Non-REM Sleep) และช่วงนอนหลับฝัน (REM Sleep หรือ Rapid Eye Movement) ในช่วงที่เราเข้าสู่ REM Sleep ซึ่งเป็นช่วงที่ลูกตาภายใต้เปลือกตาของเราเคลื่อนไหวไปมาระหว่างฝันอย่างรวดเร็ว คลื่นสมองบริเวณสมองส่วนหน้า สมองส่วนอารมณ์ (Amygdala) และสมองส่วนบันทึกความจำ (Hippocampus) จะตื่นตัวและทำงานประสานกันอย่างพุ่งสูงเกือบเท่ากับหรือมากกว่าตอนที่คุณกำลังนั่งทำงานตอนตื่นเสียอีก

หน้าที่สำคัญที่ทำให้สมองต้องยอมทำงานหนักในตอนกลางคืน คือกระบวนการ "จัดระเบียบและคัดแยกความจำ (Memory Consolidation)" สมองจะทำการเปรียบเสมือนระบบคอมพิวเตอร์ที่คอยคัดสรรข้อมูล ข่าวสาร และประสบการณ์ทั้งหมดที่เราได้รับมาตลอดทั้งวัน ข้อมูลไหนที่ไม่จำเป็น สมองจะทำการลบทิ้งไป ส่วนข้อมูลหรือทักษะที่สำคัญ สมองจะทำการเรียบเรียง เคลื่อนย้าย และบันทึกจัดเก็บเข้าสู่ระบบความจำระยะยาวอย่างเป็นระเบียบ ทำให้ตื่นเช้ามาเราสามารถจดจำเรื่องราวหรือเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ได้ดีขึ้น

ยิ่งไปกว่านั้น ในช่วงที่นอนหลับ สมองยังมีระบบทำความสะอาดพิเศษที่เรียกว่า "Glymphatic System" ซึ่งจะทำงานได้ดีที่สุดเฉพาะตอนที่เราหลับสนิทเท่านั้น ระบบนี้จะปล่อยน้ำเลี้ยงสมองออกมาเพื่อชะล้างและขนส่งสารพิษ ขยะโปรตีนอันตราย เช่น เบต้า-อะไมลอยด์ (Beta-amyloid) ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่ก่อให้เกิดโรคอัลไซเมอร์ ออกไปจากสมอง หากเราอดนอนหรือนอนหลับไม่สนิท ขยะพิษเหล่านี้ก็จะคั่งค้างอยู่ในสมองจนส่งผลให้ตื่นมาแล้วสมองเบลอ คิดอะไรไม่ออกนั่นเอง

ดังนั้น ที่เราเห็นร่างกายนอนนิ่งๆ อยู่บนเตียง ไม่ได้แปลว่าสมองกำลังหยุดทำงาน แต่สมองกำลังจัดสรรพลังงานไปใช้ในการซ่อมแซมตัวเอง จัดเก็บความทรงจำ และล้างสารพิษอยู่อย่างขะมักเขม้น เพื่อให้เราตื่นขึ้นมาพร้อมกับสมองที่แล่นสดใสและพร้อมใช้งานในวันรุ่งขึ้น