Wollemi Pine ต้นไม้ที่โลกคิดว่าสูญพันธุ์ไปแล้ว แต่กลับถูกค้นพบอีกครั้ง

ลองนึกภาพว่ามีต้นไม้ชนิดหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์รู้จักจากซากดึกดำบรรพ์ แต่เชื่อกันว่ามันหายไปจากโลกนานนับล้านปีแล้ว จนวันหนึ่ง มีคนเดินเข้าไปในหุบเขาลึกและพบว่าต้นไม้ชนิดนั้นยังมีชีวิตอยู่จริง

เรื่องนี้ไม่ได้เกิดขึ้นในนิยาย แต่เกิดขึ้นกับ Wollemi pine ต้นไม้หายากจากออสเตรเลีย

Wollemi pine มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Wollemia nobilis เป็นพืชในวงศ์ Araucariaceae ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับต้นสนบางชนิดที่มีประวัติทางวิวัฒนาการยาวนานมาก

ก่อนปี ค.ศ. 1994 นักวิทยาศาสตร์รู้จักพืชในสกุล Wollemia จากหลักฐานฟอสซิลเป็นหลัก และเคยเชื่อกันว่าพืชกลุ่มนี้สูญพันธุ์ไปแล้ว

แต่ในเดือนกันยายนปี 1994 เจ้าหน้าที่อุทยานชื่อ David Noble ซึ่งกำลังเดินสำรวจพื้นที่ใน Wollemi National Park ทางตะวันตกเฉียงเหนือของซิดนีย์ ประเทศออสเตรเลีย ได้พบต้นไม้รูปร่างแปลกตาอยู่ในหุบเขาลึก

เขาเก็บตัวอย่างกลับมา และเมื่อผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบ ก็พบว่านี่ไม่ใช่ต้นไม้ชนิดใหม่ธรรมดา

มันคือพืชที่นักวิทยาศาสตร์ไม่เคยรู้ว่ายังมีชีวิตอยู่

การค้นพบครั้งนั้นจึงกลายเป็นข่าวใหญ่ทางวิทยาศาสตร์ เพราะ Wollemi pine ถูกมองว่าเป็นเหมือน “ฟอสซิลมีชีวิต” แม้ว่าคำนี้จะเป็นคำเรียกเชิงเปรียบเทียบ ไม่ได้หมายความว่าต้นไม้ต้นเดียวมีชีวิตมาตั้งแต่ยุคไดโนเสาร์

สิ่งที่รอดมาจนถึงปัจจุบันคือสายพันธุ์และลักษณะของพืชที่มีบรรพบุรุษย้อนกลับไปไกลมาก โดยมีหลักฐานฟอสซิลของพืชในสกุล Wollemia ย้อนไปหลายสิบล้านปี

หน้าตาของมันก็ไม่เหมือนสนที่หลายคนคุ้นเคยเสียทีเดียว ลำต้นมีเปลือกเป็นปุ่มปมคล้ายช็อกโกแลตที่เรียงซ้อนกัน และแตกกิ่งออกเป็นชั้น ๆ ใบมีสีเขียวเข้มเรียวยาวเรียงตัวเป็นแถว ทำให้ดูเหมือนต้นไม้จากโลกยุคโบราณ

Wollemi pine ไม่ได้ถูกพบในป่าขนาดใหญ่ และอยู่ในพื้นที่ห่างไกลของอุทยานแห่งชาติ Wollemi การค้นพบตำแหน่งที่แน่นอนของต้นไม้จึงถูกปิดเป็นความลับ เพื่อป้องกันการรบกวนจากมนุษย์ โรค และการนำต้นไม้ออกจากธรรมชาติ

นักวิทยาศาสตร์ยังพบว่าต้นไม้ชนิดนี้สามารถขยายพันธุ์ได้ทั้งจากเมล็ดและการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ ทำให้สามารถนำมาขยายพันธุ์ภายใต้การควบคุมและปลูกในสวนพฤกษศาสตร์หลายแห่งทั่วโลกได้

การขยายพันธุ์มีความสำคัญมาก เพราะ Wollemi pine ในธรรมชาติมีความเสี่ยงสูงต่อภัยคุกคามต่าง ๆ โดยเฉพาะโรคเชื้อราและไฟป่า

ช่วงไฟป่าครั้งใหญ่ในออสเตรเลียระหว่างปี 2019–2020 พื้นที่ที่เป็นถิ่นอาศัยของ Wollemi pine ก็ได้รับผลกระทบอย่างหนัก เจ้าหน้าที่จึงต้องดำเนินมาตรการปกป้องประชากรธรรมชาติที่เหลืออยู่

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของ Wollemi pine จึงไม่ใช่เพียงการที่มัน “เก่าแก่” แต่คือการที่ต้นไม้ชนิดหนึ่งสามารถหลบซ่อนอยู่ในหุบเขาห่างไกล โดยที่โลกภายนอกแทบไม่รู้ว่ามันยังมีชีวิตอยู่

ลองคิดดูว่า ก่อนปี 1994 นักวิทยาศาสตร์อาจมองซากฟอสซิลของพืชกลุ่มนี้แล้วคิดว่ามันเป็นเรื่องของอดีตไปแล้ว

แต่ในหุบเขาแห่งหนึ่งของออสเตรเลีย ต้นไม้เหล่านั้นยังคงเติบโตอยู่เงียบ ๆ

ไม่มีป้ายบอกว่าเป็นต้นไม้โบราณ
ไม่มีพิพิธภัณฑ์ล้อมรอบ
ไม่มีใครรู้ว่ามันอยู่ตรงนั้น

จนกระทั่งมีคนเดินทางเข้าไปพบมัน

การค้นพบ Wollemi pine จึงเป็นหนึ่งในเรื่องราวที่ทำให้เราเห็นว่า ธรรมชาติยังสามารถเก็บความลับที่มนุษย์คิดว่าหายไปแล้วเอาไว้ได้

และบางครั้ง สิ่งที่เราคิดว่าสูญพันธุ์ไปจากโลก อาจไม่ได้หายไปไหนเลย

มันอาจเพียงแค่เติบโตอยู่ในสถานที่ที่มนุษย์ยังเดินทางไปไม่ถึงเท่านั้น