มนุษย์ค้นพบไวน์ได้อย่างไร? ไวน์แก้วแรกของโลกเกิดขึ้นจากอะไร

ลองย้อนเวลากลับไปหลายพันปีก่อน ยุคที่ยังไม่มีโรงงานผลิตเครื่องดื่ม ไม่มีตู้เย็น และไม่มีใครรู้จักคำว่า “การหมัก” ในแบบที่วิทยาศาสตร์อธิบายได้ในปัจจุบัน แล้ววันหนึ่งมีคนพบว่า น้ำจากผลไม้ที่ถูกทิ้งไว้กลับเปลี่ยนสภาพไปจากเดิม

จากน้ำหวานธรรมดา มันกลายเป็นของเหลวที่มีกลิ่นเฉพาะตัว รสชาติเปลี่ยนไป และทำให้เกิดอาการมึนเมาได้

นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องราวที่ต่อมากลายเป็น ไวน์

เราไม่รู้ว่า “มนุษย์คนแรก” ที่ทำไวน์คือใคร เพราะเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นก่อนที่จะมีการบันทึกประวัติศาสตร์เป็นลายลักษณ์อักษร หลักฐานที่นักโบราณคดีพบจึงมาจากภาชนะและร่องรอยทางเคมีที่หลงเหลืออยู่

หลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่รู้จักกันในปัจจุบันเกี่ยวกับเครื่องดื่มหมักจากองุ่นพบที่บริเวณ เทือกเขาคอเคซัส โดยเฉพาะพื้นที่ของประเทศจอร์เจียในปัจจุบัน มีหลักฐานจากภาชนะดินเผาที่แสดงว่ามนุษย์ทำเครื่องดื่มจากองุ่นและหมักมันมาแล้วประมาณ 8,000 ปีก่อน หรือราว 6,000 ปีก่อนคริสตกาล

ภาชนะเหล่านี้เรียกว่า Qvevri เป็นภาชนะดินเผาขนาดใหญ่ที่สามารถฝังลงในพื้นดิน ใช้สำหรับหมักและเก็บไวน์ วิธีการแบบดั้งเดิมของจอร์เจียบางส่วนยังสืบทอดมาถึงปัจจุบันด้วย

แต่ก่อนหน้านั้นมนุษย์รู้จักการหมักแล้วหรือยัง?

มีความเป็นไปได้สูงมาก เพราะการหมักไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับองุ่น เมื่อผลไม้สุกถูกบดหรือมีน้ำออกมา ยีสต์ตามธรรมชาติที่อยู่บนผิวผลไม้และในสภาพแวดล้อมสามารถใช้น้ำตาลเป็นอาหาร และเปลี่ยนน้ำตาลบางส่วนให้กลายเป็น เอทานอลและก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์

พูดง่าย ๆ คือ ธรรมชาติสามารถ “ทำงาน” ให้มนุษย์โดยที่มนุษย์ยุคแรกยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วกำลังทำอะไรอยู่

ลองนึกภาพองุ่นที่ถูกเก็บมาแล้วใส่ไว้ในภาชนะ น้ำองุ่นค่อย ๆ ไหลออกมา อากาศและยีสต์เข้ามาเกี่ยวข้อง จากนั้นเมื่อเวลาผ่านไป น้ำองุ่นก็เปลี่ยนไป

ไม่มีใครจำเป็นต้องรู้จักจุลินทรีย์

ไม่มีใครต้องเข้าใจคำว่าเอทานอล

เพียงแค่สังเกตว่า ของเหลวนี้เปลี่ยนไป และดูเหมือนจะมีอะไรบางอย่างเกิดขึ้น

มนุษย์จึงอาจค่อย ๆ เรียนรู้จากการลองผิดลองถูกว่า หากเก็บองุ่นในสภาพบางอย่าง ของเหลวที่ได้จะมีรสชาติและคุณสมบัติแตกต่างจากน้ำองุ่นธรรมดา

หลังจากนั้นความรู้เรื่องการทำไวน์ก็เดินทางและพัฒนาขึ้นในหลายพื้นที่ของโลกยุคโบราณ โดยเฉพาะในตะวันออกใกล้ เมโสโปเตเมีย อียิปต์ กรีก และต่อมาคือโลกโรมัน

ชาวกรีกให้ความสำคัญกับไวน์ทั้งในชีวิตประจำวัน การค้า และพิธีกรรม ส่วนชาวโรมันพัฒนาเทคนิคการปลูกองุ่น การทำไวน์ และการจัดการไร่องุ่นอย่างเป็นระบบมากขึ้น จนวัฒนธรรมไวน์แพร่กระจายไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ในยุโรป

ที่น่าสนใจคือ ไวน์ในอดีตไม่ได้เหมือนกับไวน์ในแก้วที่เราคุ้นเคยทุกวันนี้เสมอไป รสชาติ วิธีการผลิต และการเก็บรักษาแตกต่างกันมาก และในหลายวัฒนธรรมไวน์ยังถูกนำไปผสมกับน้ำหรือส่วนผสมอื่นก่อนดื่มด้วย

ดังนั้น ถ้าถามว่า “ไวน์แก้วแรกของโลกเกิดขึ้นจากอะไร?”

เราอาจไม่มีทางรู้คำตอบแบบเจาะจงว่าใครเป็นคนทำ และทำขึ้นในวันไหน แต่หลักฐานทางโบราณคดีบอกเราว่า มนุษย์รู้จักทำเครื่องดื่มหมักจากองุ่นมาแล้วอย่างน้อยประมาณ 8,000 ปี

ส่วนจุดเริ่มต้นที่แท้จริงอาจเรียบง่ายกว่านั้นมาก

อาจไม่ได้มีนักประดิษฐ์คนหนึ่งยืนประกาศว่า “วันนี้จะสร้างไวน์”

แต่อาจเป็นเพียงองุ่น น้ำ ภาชนะ และเวลา

แล้วธรรมชาติก็จัดการส่วนที่เหลือ

มนุษย์เพียงค้นพบว่า น้ำองุ่นที่เปลี่ยนไปนั้นมีบางอย่างที่น่าสนใจ

จากการสังเกตเล็ก ๆ ครั้งนั้น ความรู้เรื่องการหมักค่อย ๆ ถูกส่งต่อจากรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่นหนึ่ง จนกลายเป็นวัฒนธรรมการทำไวน์ที่เดินทางผ่านอารยธรรมต่าง ๆ และอยู่กับมนุษย์มาจนถึงทุกวันนี้

ไวน์จึงอาจเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจที่สุดของการที่มนุษย์ไม่ได้ “ประดิษฐ์” ทุกอย่างขึ้นมาจากศูนย์

บางครั้งมนุษย์เพียงแค่ สังเกตสิ่งที่ธรรมชาติกำลังทำอยู่ แล้วเรียนรู้ว่าจะทำมันซ้ำได้อย่างไร