ถนนก่อสร้างไร้ไฟไร้แผงกั้น เกิดอุบัติเหตุแล้วใครต้องชดใช้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถนนที่กำลังก่อสร้างไม่ได้แปลว่าผู้ใช้ทางต้องยอมรับความเสี่ยงทุกอย่าง หากมีการขุดถนน เปิดหลุม หรือเปลี่ยนระดับผิวทาง แต่ไม่มีไฟเตือน ไม่มีแผงกั้น หรือไม่มีป้ายให้เห็นอย่างเพียงพอ แล้วเกิดรถจักรยานยนต์หรือรถยนต์เสียหลัก ความรับผิดอาจไม่ได้จบลงที่คำว่า “ผู้ขับขี่ไม่ระวัง”

ประเด็นสำคัญคือ ต้องพิสูจน์ให้เห็นว่าใครมีหน้าที่ดูแลจุดนั้น ใครปล่อยให้สภาพอันตรายคงอยู่ และสภาพดังกล่าวเชื่อมโยงกับความเสียหายอย่างไร ผู้เสียหายต้องพิสูจน์ทั้งหน้าที่ ความประมาท และความเสียหาย ไม่ใช่เพียงถ่ายรูปหลุมแล้วสรุปว่าฝ่ายก่อสร้างผิดทันที

ใครอาจเป็นผู้ต้องรับผิด

กลุ่มแรกคือบริษัทผู้รับเหมาก่อสร้างหรือผู้รับเหมาช่วง หากเป็นผู้เปิดพื้นที่ ขุดถนน วางวัสดุ หรือควบคุมจุดก่อสร้าง แล้วไม่จัดให้มีเครื่องกีดขวาง ป้ายเตือน แสงสว่าง หรือการปิดกั้นทางที่เหมาะสม การกระทำหรือละเลยดังกล่าวอาจเข้าข่ายละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นเหตุให้เกิดความเสียหาย

ถ้าคนงานหรือลูกจ้างเป็นผู้ปฏิบัติงานในหน้าที่ บริษัทนายจ้างอาจต้องร่วมรับผิดตามมาตรา 425 ส่วนผู้ควบคุมงาน วิศวกร หรือผู้รับเหมาช่วงจะต้องรับผิดหรือไม่ ต้องดูบทบาทจริง ขอบเขตงาน และหลักฐานว่าการตัดสินใจหรือการละเลยของบุคคลนั้นมีส่วนทำให้เกิดอุบัติเหตุหรือไม่

เจ้าของโครงการหรือผู้ว่าจ้างไม่ได้ต้องรับผิดโดยอัตโนมัติเพียงเพราะเป็นผู้จ่ายเงินให้ผู้รับเหมา มาตรา 428 วางหลักว่าผู้ว่าจ้างทำของโดยทั่วไปไม่ต้องรับผิดแทนผู้รับจ้างอิสระ เว้นแต่ผู้ว่าจ้างจะผิดในงานที่สั่ง คำสั่งที่ให้ไว้ หรือการเลือกผู้รับจ้าง เช่น สั่งให้เปิดถนนโดยไม่จัดมาตรการความปลอดภัย เลือกผู้รับเหมาที่ขาดความสามารถอย่างเห็นได้ชัด หรือมีหน้าที่ควบคุมแล้วละเลยไม่ตรวจสอบ

ถ้าเป็นถนนของรัฐ ต้องเรียกจากหน่วยงานไหน

หากถนนอยู่ในความรับผิดชอบของเทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล องค์การบริหารส่วนจังหวัด กรมทางหลวง หรือหน่วยงานรัฐอื่น ผู้เสียหายต้องตรวจให้ได้ก่อนว่าถนนเส้นนั้นอยู่ในเขตอำนาจของหน่วยงานใด ไม่ควรดูจากชื่อพื้นที่เพียงอย่างเดียว เพราะถนนในชุมชนอาจเป็นถนนท้องถิ่น ขณะที่ถนนสายหลักอาจอยู่ในความดูแลของหน่วยงานทางหลวง

กรณีเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยหน้าที่ในการดูแลหรือป้องกันอันตรายระหว่างปฏิบัติหน้าที่ พระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่กำหนดให้หน่วยงานของรัฐเป็นผู้รับผิดต่อผู้เสียหาย และโดยหลักผู้เสียหายฟ้องหน่วยงานของรัฐได้โดยตรง ไม่ใช่ฟ้องเจ้าหน้าที่เป็นการส่วนตัวในกรณีที่การกระทำเกิดขึ้นระหว่างปฏิบัติหน้าที่

อย่างไรก็ตาม การที่ถนนเป็นของรัฐไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานต้องชดใช้ทุกครั้งที่มีอุบัติเหตุ ต้องแสดงให้เห็นว่าหน่วยงานหรือผู้ปฏิบัติงานมีหน้าที่ที่ควรต้องจัดการกับความเสี่ยงนั้น แต่กลับปล่อยให้สภาพอันตรายเกิดขึ้นหรือคงอยู่ และความละเลยนั้นมีส่วนเป็นเหตุให้เกิดความเสียหาย

กล้องวงจรปิดช่วยพิสูจน์อะไรได้บ้าง

กล้องวงจรปิดอาจเป็นหลักฐานที่ช่วยเชื่อมเหตุการณ์ตั้งแต่ก่อนเกิดอุบัติเหตุจนถึงหลังเกิดเหตุได้ เช่น จุดที่รถขับเข้ามา ความมืดของพื้นที่ ตำแหน่งหลุมหรือแผงกั้น การมีหรือไม่มีไฟเตือน และพฤติกรรมของผู้ขับขี่ หากมีกล้องจากร้านค้า บ้าน หรืออาคารใกล้เคียง ควรรีบขอให้เจ้าของกล้องเก็บไฟล์ไว้ เพราะระบบจำนวนมากบันทึกทับข้อมูลเก่าในเวลาไม่นาน

ควรขอไฟล์ต้นฉบับจากระบบ ไม่ใช่บันทึกซ้ำเฉพาะภาพบนหน้าจอด้วยโทรศัพท์ ควรเก็บช่วงเวลาก่อนและหลังเหตุให้นานพอ เห็นตำแหน่งกล้องและทิศทางถนน และจดชื่อผู้ครอบครองกล้อง วันที่ขอไฟล์ วิธีส่งมอบ และไฟล์ต้นฉบับที่ได้รับไว้ด้วย ไฟล์ต้นฉบับสำคัญกว่าคลิปที่ถูกตัดต่อหรือส่งต่อในแชต

ต้องตรวจด้วยว่านาฬิกาของกล้องตรงกับเวลาจริงหรือไม่ หากเวลาในกล้องคลาดเคลื่อน ควรเทียบกับเวลาจากโทรศัพท์ ใบรับแจ้งเหตุ ใบเสร็จการรักษา หรือกล้องตัวอื่น เพื่ออธิบายความคลาดเคลื่อนให้ชัดเจน

พิกัด ป้ายโครงการ และสภาพพื้นที่ต้องเก็บอย่างไร

พิกัด GPS ช่วยยืนยันว่าผู้เสียหายอยู่บริเวณใดและใช้เชื่อมกับภาพจากกล้องหรือขอบเขตโครงการได้ แต่พิกัดเพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่าใครประมาท ควรเก็บภาพต้นฉบับที่มีข้อมูลตำแหน่งถ้ามี ถ่ายให้เห็นจุดอ้างอิงถาวร เช่น เสาไฟ บ้าน ทางแยก หรือแนวถนน และบันทึกเส้นทางก่อนถึงจุดเกิดเหตุประกอบกัน

ป้ายโครงการมีประโยชน์ในการระบุชื่อหน่วยงานเจ้าของงาน ผู้รับเหมา ผู้ควบคุมงาน เลขที่โครงการ และช่วงเวลาที่ก่อสร้าง ควรถ่ายทั้งภาพใกล้ให้เห็นรายละเอียดและภาพกว้างให้เห็นว่าป้ายติดอยู่ตรงไหนของพื้นที่ หากป้ายไม่มีข้อมูลหรือถูกนำออกไปแล้ว ยังขอข้อมูลโครงการจากหน่วยงานเจ้าของถนนหรือระบบจัดซื้อจัดจ้างที่เกี่ยวข้องได้

คู่มือและมาตรฐานเครื่องหมายจราจรของหน่วยงานคมนาคมมีหัวข้อเฉพาะสำหรับพื้นที่ก่อสร้าง ขณะที่เอกสารประกวดราคางานทางหลวงบางโครงการกำหนดเรื่องการบริหารการจราจร ป้ายรายละเอียด และไฟกระพริบระหว่างก่อสร้างไว้ด้วย แต่รายละเอียดที่ใช้บังคับจริงต้องดูประเภทถนน แบบก่อสร้าง สัญญา และข้อกำหนดของโครงการนั้น

สภาพพื้นที่ควรถ่ายทันทีที่ปลอดภัย โดยเก็บทั้งภาพกลางคืนและกลางวันจากมุมที่ผู้ขับขี่มองเห็น ถ่ายระยะไกลเพื่อแสดงว่ามองเห็นอันตรายได้ยาก และถ่ายระยะใกล้เพื่อให้เห็นขอบหลุม ความลึก วัสดุที่กองอยู่ และร่องรอยการชน หากทำได้อย่างปลอดภัยให้วัดความกว้าง ความลึก ระยะจากขอบถนนถึงจุดอันตราย และตำแหน่งของไฟหรือแผงกั้นที่มีอยู่

อย่าเคลื่อนย้ายวัสดุ อย่าเติมดินหรือซ่อมพื้นที่ก่อนเก็บหลักฐาน เว้นแต่จำเป็นเพื่อป้องกันอันตรายเพิ่มเติม หากมีการซ่อมไปแล้ว ให้รวบรวมภาพก่อนซ่อม คลิปจากพยาน ใบแจ้งเหตุ และหลักฐานว่าหน่วยงานเข้าดำเนินการเมื่อใด เพราะการซ่อมภายหลังอาจทำให้สภาพเดิมหายไป

• เก็บภาพและวิดีโอต้นฉบับพร้อมวันเวลา

• จดชื่อและช่องทางติดต่อของพยานที่เห็นเหตุการณ์

• ขอสำเนาบันทึกประจำวันหรือเอกสารรับแจ้งเหตุ

• เก็บใบรับรองแพทย์ ใบเสร็จค่ารักษา และหลักฐานการหยุดงาน

• เก็บใบประเมินค่าซ่อมและภาพความเสียหายของรถหรือทรัพย์สิน

ค่าเสียหายที่อาจเรียกร้องได้และการดำเนินการ

ค่าเสียหายอาจรวมค่ารักษาพยาบาล ค่าซ่อมรถหรือทรัพย์สิน ค่าเดินทาง ค่าขาดรายได้ ค่าเสียความสามารถในการทำงานในปัจจุบันหรืออนาคต และค่าเสียหายที่ไม่ใช่ตัวเงินกรณีมีความเสียหายต่อร่างกายหรืออนามัย ส่วนกรณีเสียชีวิตอาจมีค่าปลงศพและค่าอุปการะที่ขาดไป ทั้งหมดต้องอาศัยเอกสารและความสัมพันธ์ระหว่างเหตุอันตรายกับความเสียหายเป็นหลัก

ในทางปฏิบัติ ควรแจ้งความหรือแจ้งเหตุไว้ ขอให้ตำรวจหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องบันทึกสภาพพื้นที่ ติดต่อเจ้าของกล้องให้รักษาไฟล์ ทำหนังสือถึงหน่วยงานเจ้าของถนน และรวบรวมข้อมูลจากป้ายโครงการก่อนส่งหนังสือเรียกร้องไปยังผู้ที่อาจรับผิด อย่ากล่าวหาเกินหลักฐาน และอย่าเซ็นเอกสารยุติข้อเรียกร้องก่อนตรวจสอบว่าความเสียหายทั้งหมดได้รับการประเมินครบแล้ว

หากผู้เสียหายมีส่วนประมาท เช่น ขับเร็ว ฝ่าฝืนข้อจำกัด หรือไม่ใช้ความระมัดระวังตามสมควร ศาลอาจลดจำนวนค่าเสียหายตามสัดส่วน แต่ไม่ได้แปลว่าผู้เสียหายหมดสิทธิเรียกร้องโดยอัตโนมัติ สำหรับคดีละเมิดทั่วไป มาตรา 448 กำหนดกรอบสำคัญคือหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด และไม่เกินสิบปีนับแต่วันทำละเมิด ส่วนกรณีหน่วยงานรัฐ แนวทางของศาลปกครองก็ให้ความสำคัญกับการดำเนินการภายในกรอบเวลาหนึ่งปีเช่นกัน จึงไม่ควรรอจนกล้องถูกลบหรือพื้นที่ถูกซ่อมหมดแล้วค่อยเริ่มรวบรวมหลักฐาน