ไข่ดันไม่ใช่โรคเดียว ก้อนที่ขาหนีบอาจมาจากอะไรได้บ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำว่า ไข่ดัน ที่คนทั่วไปใช้เรียกกัน มักหมายถึงก้อนบวมบริเวณขาหนีบ ซึ่งในทางการแพทย์อาจเกี่ยวข้องกับต่อมน้ำเหลืองบริเวณขาหนีบโตหรืออักเสบ ไม่ได้หมายความว่าอัณฑะถูกดันขึ้นมาเสมอไป และผู้หญิงก็สามารถมีก้อนลักษณะนี้ได้เช่นกัน

ก้อนที่ขาหนีบมีได้หลายสาเหตุ ตั้งแต่แผลเล็ก ๆ ที่ขา การติดเชื้อ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ไปจนถึงไส้เลื่อนหรือโรคที่ต้องตรวจเพิ่มเติม การดูจากก้อนเพียงอย่างเดียวจึงยังบอกไม่ได้ว่าเป็นอะไร

ทำไมถึงมีก้อนตรงขาหนีบ

ต่อมน้ำเหลืองทำหน้าที่กรองสิ่งแปลกปลอมและช่วยจัดการเชื้อโรค เมื่อบริเวณที่ต่อมน้ำเหลืองรับน้ำเหลืองจากร่างกายเกิดการอักเสบ ต่อมอาจโตขึ้นจนคลำได้เป็นเม็ดหรือก้อนบริเวณรอยพับระหว่างขากับท้องน้อย

• แผล ฝี หรือผิวหนังอักเสบบริเวณเท้า ขา หรืออวัยวะเพศ

• การติดเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส หรือเชื้อราชนิดรุนแรง

• โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด เช่น เริม ซิฟิลิส หนองใน หรือคลามัยเดีย

• โรคของระบบภูมิคุ้มกันบางประเภท

• มะเร็งของระบบน้ำเหลืองหรือมะเร็งบริเวณใกล้เคียง ซึ่งพบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับการติดเชื้อ

ก้อนที่เจ็บและเกิดขึ้นค่อนข้างเร็ว มักสัมพันธ์กับการอักเสบหรือการติดเชื้อ ส่วนก้อนที่โตช้า แข็ง ไม่เจ็บ หรือไม่ค่อยขยับตามนิ้ว ควรให้แพทย์ตรวจ แม้จะยังไม่มีอาการอื่นร่วมด้วย

ต้นเหตุอาจอยู่ที่ขาและผิวหนัง

บางครั้งคนเราสังเกตก้อนที่ขาหนีบก่อน แล้วค่อยนึกได้ว่าช่วงก่อนหน้านั้นมีแผลถลอก โดนรองเท้ากัด เล็บขบ แมลงกัด หรือมีผื่นคันที่ขา ต่อมน้ำเหลืองอาจกำลังตอบสนองต่อการอักเสบจากบริเวณเหล่านี้ แม้แผลจะมีขนาดเล็กก็ตาม

ถ้ามีแผลเล็กน้อย ให้ล้างด้วยน้ำสะอาด ดูแลไม่ให้สกปรก และสังเกตว่ารอยแดงบวมลาม มีหนอง ปวดมากขึ้น หรือมีไข้หรือไม่ ไม่ควรบีบก้อนที่ขาหนีบ นวดแรง ๆ หรือซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง เพราะอาจทำให้การวินิจฉัยคลาดเคลื่อนและไม่ได้แก้สาเหตุที่แท้จริง

ถ้ามีอาการทางเพศ อย่าเดาจากก้อน

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิดทำให้ต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบโตได้ บางคนมีแผล ตุ่ม น้ำเหลืองไหล ปัสสาวะแสบ มีสารคัดหลั่งผิดปกติ หรือเจ็บบริเวณอวัยวะเพศร่วมด้วย แต่บางคนอาจแทบไม่มีอาการอื่นเลย

ก้อนลักษณะนี้ไม่ได้แปลว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์แน่นอน และไม่ควรใช้ความรู้สึกหรือประวัติของตนเองเดาแทนการตรวจ หากมีความเสี่ยงหรือมีอาการร่วม ควรไปคลินิกหรือโรงพยาบาลเพื่อประเมินและตรวจตามความเหมาะสม ระหว่างรอผลควรหลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์ที่ไม่ป้องกัน และแจ้งแพทย์ตามข้อมูลจริงเพื่อเลือกการตรวจที่ตรงจุด

ก้อนบางแบบอาจเป็นไส้เลื่อน

ไม่ใช่ทุกก้อนที่ขาหนีบจะเป็นต่อมน้ำเหลือง ไส้เลื่อนขาหนีบเกิดจากเนื้อเยื่อหรืออวัยวะภายในดันผ่านจุดอ่อนของผนังหน้าท้อง จึงอาจเห็นเป็นก้อนนูนบริเวณขาหนีบหรือยื่นลงไปทางถุงอัณฑะได้

ลักษณะที่ชวนให้นึกถึงไส้เลื่อนคือก้อนนูนชัดขึ้นเวลาไอ จาม ยกของ หรือเบ่ง และอาจยุบลงเมื่อนอนราบ แต่รูปแบบเหล่านี้ใช้ยืนยันโรคไม่ได้ หากก้อนนูนไม่ยุบ ปวดมากขึ้น กดเจ็บ มีท้องอืด หรืออาเจียน ต้องไปโรงพยาบาลทันที เพราะอวัยวะที่เลื่อนออกมาอาจถูกบีบรัดจนเลือดไปเลี้ยงไม่พอ

เมื่อไรควรไปพบแพทย์

• ก้อนโตขึ้นเร็ว โตต่อเนื่อง หรือไม่เล็กลงภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์

• ก้อนแข็งมาก ไม่ค่อยขยับ หรือไม่มีสาเหตุจากการติดเชื้อที่พอมองเห็นได้

• มีไข้สูง เหงื่อออกกลางคืน น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ หรืออ่อนเพลียผิดปกติ

• ผิวหนังเหนือก้อนแดง ร้อน บวม มีหนอง หรือปวดมาก

• มีก้อนร่วมกับแผลหรือสารคัดหลั่งผิดปกติบริเวณอวัยวะเพศ

• มีอาการปวดอัณฑะหรือถุงอัณฑะข้างเดียวแบบฉับพลัน โดยเฉพาะถ้าบวม คลื่นไส้ หรืออาเจียน

• มีก้อนนูนที่ขาหนีบแล้วไม่ยุบ ร่วมกับปวดท้อง ท้องอืด หรืออาเจียน

แพทย์ตรวจอะไรบ้าง

แพทย์จะถามว่าก้อนเริ่มเมื่อไร โตเร็วหรือไม่ เจ็บหรือเปล่า เปลี่ยนแปลงเวลาไอหรือเบ่งหรือไม่ รวมถึงตรวจผิวหนัง ขา อวัยวะเพศ และบริเวณขาหนีบตามความจำเป็น อาจมีการตรวจเลือด ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ อัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือเก็บชิ้นเนื้อในกรณีที่ก้อนอยู่นานหรือมีลักษณะที่ต้องหาสาเหตุให้ชัดเจน

ระหว่างรอตรวจ หากก้อนเจ็บสามารถพักผ่อน ดื่มน้ำให้เพียงพอ และประคบอุ่นเบา ๆ ได้ ยาแก้ปวดควรใช้ตามฉลากและข้อจำกัดของตนเอง ส่วนยาปฏิชีวนะ ยาสเตียรอยด์ หรือยาทาที่ไม่ทราบสาเหตุไม่ควรซื้อมาใช้เอง เพราะการรักษาจะต่างกันตามต้นเหตุ

คำว่าไข่ดันช่วยบอกตำแหน่งที่ผิดปกติ แต่ไม่ได้บอกว่าเป็นโรคอะไร ก้อนเล็กที่เกิดหลังมีแผลอาจไม่รุนแรง แต่ก้อนที่โตต่อเนื่อง แข็ง ปวดมาก หรือมีอาการฉุกเฉินร่วมด้วยไม่ควรปล่อยให้เดาเอง การตรวจเร็วทำให้แยกต่อมน้ำเหลืองอักเสบ ไส้เลื่อน ปัญหาที่อัณฑะ และโรคอื่น ๆ ได้ตรงทางมากขึ้น