สรุปแล้ว ขุนช้างกับขุนแผน ใครรวยกว่า? เทียบฐานะจากในเรื่องแบบชัด ๆ

ถ้าถามว่า “ขุนช้างกับขุนแผน ใครรวยกว่า?” คำตอบจากภาพรวมในวรรณคดีค่อนข้างชัดเจนว่า ขุนช้างมีฐานะร่ำรวยกว่าขุนแผน

แต่เรื่องนี้มีรายละเอียดที่น่าสนใจ เพราะขุนแผนไม่ได้โดดเด่นเรื่องเงินทอง เขาโดดเด่นจาก ฝีมือการรบ ยศราชการ และวิชาอาคม มากกว่า

ดังนั้น ถ้าวัดกันที่ “ทรัพย์สิน” ขุนช้างชนะ แต่ถ้าวัดกันทั้งเรื่อง ย่อมต้องแยกให้ออกว่า ความมั่งคั่งกับความสามารถของสองคนนี้เป็นคนละแบบกัน

ขุนช้างเกิดมาในครอบครัวเศรษฐี

ข้อมูลจากสารานุกรมวัฒนธรรมไทยระบุว่า ขุนช้างเป็นบุตรของขุนศรีวิชัยและนางเทพทอง โดยนางเทพทองถูกกล่าวถึงว่าเป็น เศรษฐีใหญ่แห่งท่าสิบเบี้ย เมืองสุพรรณ

ตั้งแต่ภูมิหลังของครอบครัว ขุนช้างจึงมีฐานะทางเศรษฐกิจเหนือกว่าพลายแก้วตั้งแต่ต้นเรื่อง

เมื่อเติบโตขึ้น ขุนช้างยังสืบต่อฐานะและกิจการของครอบครัว จึงมีภาพของชายผู้มีทรัพย์สินและบริวารจำนวนมาก

นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ ขุนช้างถูกวางตำแหน่งเป็น “เศรษฐี” ของเรื่อง ไม่ใช่เพียงชายที่มีเงินอยู่บ้าง

แล้วขุนแผนรวยไหม?

ขุนแผน หรือเดิมคือ พลายแก้ว มีพื้นฐานครอบครัวแตกต่างออกไป

เขาเป็นบุตรของ ขุนไกรพลพ่ายกับนางทองประศรี และเมื่อขุนไกรต้องโทษ นางทองประศรีพาพลายแก้วหนีไปอยู่กาญจนบุรี ก่อนที่พลายแก้วจะเข้าสู่เส้นทางการศึกษาและฝึกวิชา

ชีวิตของขุนแผนจึงไม่ได้ถูกสร้างขึ้นจาก “ความเป็นเศรษฐี”

สิ่งที่ทำให้เขาก้าวขึ้นมามีชื่อเสียงคือ ความสามารถด้านการรบ วิชาอาคม และการรับราชการ

ต่อมาพลายแก้วได้รับยศเป็น ขุนแผนแสนสะท้าน หลังจากมีผลงานจากการทำศึก

พูดง่าย ๆ คือ ขุนแผนสร้างชื่อจาก ความสามารถ มากกว่าการมีทรัพย์สินตั้งแต่กำเนิด

หลักฐานที่เห็นชัดที่สุดอยู่ในตอน “ขุนช้างถวายฎีกา”

จุดหนึ่งที่ช่วยตอบคำถามเรื่องฐานะได้ดี คือคำกล่าวของนางวันทองในตอน ขุนช้างถวายฎีกา

นางพูดถึงชีวิตที่อยู่กับขุนช้างว่า ขุนช้างมี “เงินทองกองไว้” และมี ข้าไทให้ใช้สอย สะท้อนภาพบ้านที่มีทั้งทรัพย์สินและบริวารอย่างพร้อมมูล

นี่จึงเป็นหลักฐานจากตัวเรื่องที่ค่อนข้างตรงประเด็นว่า ขุนช้างมีความมั่งคั่งเป็นรูปธรรม

ไม่ใช่แค่คำเรียกว่ารวย แต่มีภาพของ เงินทองและกำลังคนในเรือน ปรากฏอยู่ในเรื่อง

เทียบกันชัด ๆ ขุนช้าง VS ขุนแผน

จุดที่น่าสนใจคือ “ขุนช้างรวย แต่ขุนแผนเก่งกว่าในอีกสนาม”

นี่อาจเป็นเหตุผลที่ตัวละครทั้งสองถูกนำมาเปรียบเทียบกันอยู่เสมอ

ขุนช้างมีต้นทุนเป็นทรัพย์สิน

ส่วน ขุนแผนมีต้นทุนเป็นความสามารถ

ขุนช้างสามารถใช้ทรัพย์สินสร้างความมั่นคง มีบ้าน มีเงินทอง และมีบริวาร

ขณะที่ขุนแผนต้องผ่านการเรียนวิชา ฝึกฝน และออกศึก ก่อนจะได้รับยศและชื่อเสียง

กรมศิลปากรอธิบายภาพรวมของเรื่องว่า “ขุนช้างขุนแผน” เป็นวรรณคดีที่มีเค้าจากเรื่องราวในสมัยอยุธยา และต่อมาพัฒนาจากนิทานพื้นบ้านมาเป็นวรรณคดีราชสำนักในสมัยรัชกาลที่ 2

แล้วทำไมขุนช้างถึงดูมีอำนาจในเรื่อง?

เพราะในสังคมตามบริบทของเรื่อง ทรัพย์สินไม่ได้หมายถึงเงินอย่างเดียว

การมีบ้านใหญ่ มีเงินทอง และมีบริวารจำนวนมาก ล้วนเป็นเครื่องแสดงสถานะทางสังคม

ในตอนขุนช้างถวายฎีกา ตัวบทจึงใช้ภาพของ เงินทองและข้าไท เพื่อทำให้เห็นฐานะของขุนช้างอย่างชัดเจน

ตรงนี้ทำให้เห็นความแตกต่างของตัวละครทั้งสองได้ดีมาก

ขุนช้าง = คนมีทรัพย์

ขุนแผน = คนมีฝีมือ

และสองสิ่งนี้ไม่ได้หมายความเหมือนกัน

แต่มีเรื่องหนึ่งที่ตอบเป็นตัวเลขไม่ได้

ถ้าถามว่า

“ขุนช้างมีเงินกี่ตำลึง และขุนแผนมีเงินกี่ตำลึง?”

คำตอบคือ ไม่มีข้อมูลที่น่าเชื่อถือพอให้คำนวณได้

ตัวบทที่ใช้สืบทอดกันมาไม่ได้ทำบัญชีทรัพย์สินของตัวละครทั้งสอง และไม่มีหลักฐานว่าทรัพย์สินของขุนช้างมีมูลค่าเท่าใดเมื่อเทียบกับขุนแผน

ดังนั้นการบอกว่า

“ขุนช้างรวยกว่าขุนแผน 10 เท่า”

หรือระบุเป็นจำนวนเงินบาทในปัจจุบัน จึงเป็นการตีความที่เกินหลักฐาน

คำตอบที่ปลอดภัยและตรงกับตัวบทที่สุดคือ

ขุนช้างมีฐานะทางทรัพย์สินเหนือกว่าขุนแผนอย่างชัดเจน

แต่ไม่สามารถระบุเป็นจำนวนเงินหรืออัตราส่วนได้

สรุป ใครรวยกว่า?

ถ้าโจทย์คือ “ใครมีทรัพย์สินมากกว่า?”

ขุนช้างชนะ

เพราะเขาเป็นลูกเศรษฐีและตัวบทแสดงให้เห็นถึง เงินทอง บริวาร และฐานะทางเศรษฐกิจ อย่างชัดเจน

ส่วนขุนแผนไม่ได้ถูกสร้างให้เป็นตัวละครสายเศรษฐี แต่เป็นตัวละครที่โดดเด่นด้าน การรบ วิชาอาคม และความสามารถในการรับราชการ

ดังนั้นถ้าตั้งคำถามว่า

“ขุนช้างกับขุนแผน ใครรวยกว่า?”

คำตอบคือ ขุนช้าง

แต่ถ้าถามว่า “ใครเก่งกว่า?” เกมอาจเปลี่ยนทันที เพราะสนามที่ขุนแผนถนัดนั้นไม่ใช่สนามเดียวกับที่ขุนช้างถนัด

คำถามชวนคุย

ถ้าวัดกันเฉพาะ “เงินทอง” ไม่รวมยศ ฝีมือ และวิชาอาคม คุณคิดว่าขุนช้างรวยกว่าขุนแผนขาดลอยหรือไม่?