ประเทศไหนมีมดมากที่สุดในโลก?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ประเทศไหนมีมดมากที่สุดในโลก?

ถ้าถามแบบเร็ว ๆ หลายคนอาจนึกถึงบราซิล เพราะมีทั้งป่าแอมะซอน ป่าฝนเขตร้อน และพื้นที่ธรรมชาติขนาดมหาศาล แต่คำตอบที่มักปรากฏในฐานข้อมูลการกระจายพันธุ์มดกลับเป็น ออสเตรเลีย ซึ่งมีจำนวนชนิดมดที่ได้รับการบันทึกไว้สูงมากจนอยู่ในอันดับต้น ๆ ของโลก

คำว่า “มดเยอะที่สุด” ต้องแยกให้ชัดก่อนว่า หมายถึงจำนวนมดทุกตัว หรือหมายถึงจำนวนชนิดมด เพราะสองอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ประเทศหนึ่งอาจมีมดหลายชนิด แต่ไม่ได้หมายความว่ามีจำนวนตัวมากที่สุดในโลก

ออสเตรเลียมีมดที่ถูกบันทึกไว้มากที่สุด

จากการจัดอันดับข้อมูลชนิดมดที่มีการเผยแพร่ในปัจจุบัน ออสเตรเลียมีมดที่ถูกบันทึกไว้ประมาณ 1,584 ชนิด ตามด้วยบราซิลประมาณ 1,469 ชนิด และอินโดนีเซียประมาณ 1,376 ชนิด ตัวเลขเหล่านี้หมายถึงจำนวนชนิดที่นักวิทยาศาสตร์สามารถจำแนกและบันทึกการพบได้ ไม่ใช่จำนวนมดทั้งหมดที่กำลังมีชีวิตอยู่ในประเทศ

การที่ออสเตรเลียขึ้นมาเป็นอันดับหนึ่งอาจดูขัดกับภาพจำ เพราะคนส่วนใหญ่มักคิดว่าประเทศเขตร้อนชื้นต้องมีความหลากหลายทางชีวภาพมากกว่า แต่ภูมิประเทศของออสเตรเลียมีความแตกต่างกันอย่างสุดขั้ว ตั้งแต่ป่าฝนทางตอนเหนือ ทุ่งหญ้าสะวันนา ป่ายูคาลิปตัส เขตแห้งแล้ง ไปจนถึงพื้นที่ชายฝั่งและป่าเขตอบอุ่น

ทวีปที่โดดเดี่ยวทำให้มดวิวัฒนาการแยกทาง

ออสเตรเลียแยกตัวออกจากผืนทวีปอื่นมาเป็นเวลานาน สิ่งมีชีวิตจำนวนมากจึงมีโอกาสวิวัฒนาการไปตามสภาพแวดล้อมของตัวเองโดยไม่ถูกแทนที่ด้วยสายพันธุ์จากภายนอกง่าย ๆ มดแต่ละกลุ่มค่อย ๆ ปรับตัวให้เหมาะกับดิน อุณหภูมิ ปริมาณฝน พืชอาหาร และรูปแบบการใช้ชีวิตที่แตกต่างกันในแต่ละภูมิภาค

มดบางชนิดอยู่ตามพื้นดินแห้งและร้อน บางชนิดทำรังอยู่ใต้เปลือกไม้ ขณะที่บางชนิดใช้ชีวิตอยู่บนเรือนยอดของต้นไม้ ป่าผืนเดียวจึงอาจมีมดหลายแบบทำหน้าที่คนละอย่าง การสำรวจในพื้นที่ต่างกันก็มีโอกาสพบชนิดที่ไม่เหมือนกัน

ทางตอนเหนือของประเทศมีทั้งอากาศร้อนและฤดูฝนที่ชัดเจน ส่วนพื้นที่ตอนกลางมีสภาพแห้งแล้งและอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงมาก มดที่อยู่รอดในแต่ละพื้นที่จึงต้องมีวิธีรับมือเฉพาะตัว ความหลากหลายทางภูมิอากาศนี้กลายเป็นเหมือนห้องทดลองขนาดใหญ่ที่เปิดโอกาสให้มดหลายสายพันธุ์อยู่ร่วมกัน

ตัวเลขอันดับหนึ่งยังไม่ใช่คำตอบตายตัว

การนับชนิดมดทั่วโลกไม่ได้เหมือนการนับประชากรในทะเบียนบ้าน เพราะมดจำนวนมากมีขนาดเล็กมาก ซ่อนอยู่ในดิน ใต้กองใบไม้ ในโพรงไม้ หรือบนยอดไม้สูง นักวิจัยอาจเดินสำรวจพื้นที่เดียวกันหลายครั้งและยังพบชนิดใหม่ได้อีก

นอกจากนี้ ประเทศที่มีนักวิทยาศาสตร์ลงพื้นที่ศึกษามากกว่าก็มีโอกาสถูกบันทึกชนิดมดมากกว่า ส่วนพื้นที่ที่เข้าถึงยากอาจมีมดอีกจำนวนมากที่ยังไม่ถูกจำแนกอย่างเป็นทางการ ดังนั้นอันดับของออสเตรเลียจึงหมายถึง จำนวนชนิดที่มีหลักฐานและบันทึกไว้มากที่สุดในชุดข้อมูลหนึ่ง ไม่ได้แปลว่าเป็นคำตัดสินถาวรตลอดไป

เมื่อมีการสำรวจป่าแอมะซอน ป่าฝนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือพื้นที่ห่างไกลในทวีปอื่นเพิ่มเติม ตัวเลขของบราซิล อินโดนีเซีย และประเทศเขตร้อนอาจเพิ่มขึ้นได้อีก โลกของมดยังมีช่องว่างทางความรู้อีกมาก

ออสเตรเลียไม่ได้มีแต่มดชนิดเดียวหน้าตาเหมือนกัน

มดที่พบในออสเตรเลียมีรูปร่าง ขนาด และพฤติกรรมแตกต่างกันมาก กลุ่มที่คนรู้จักคือมดกระทิงหรือ bull ant ซึ่งมีลำตัวแข็งแรง กรามเด่น และเคลื่อนไหวรวดเร็ว บางชนิดล่าแมลงตามพื้นดิน ขณะที่บางชนิดป้องกันรังอย่างดุเดือด

ในพื้นที่ป่าทางตอนเหนือยังพบมดทอใบไม้ที่ใช้แรงงานของสมาชิกในรังดึงใบไม้เข้าหากัน แล้วใช้ตัวอ่อนผลิตเส้นใยเพื่อเชื่อมใบให้กลายเป็นรัง มองจากพื้นดินอาจเห็นเพียงก้อนใบไม้เขียว ๆ อยู่บนต้นไม้ แต่ภายในนั้นมีอาณานิคมที่ทำงานเป็นระบบ

ความแตกต่างแบบนี้ทำให้คำว่า “มดออสเตรเลีย” ไม่ได้หมายถึงมดชนิดใดชนิดหนึ่ง แต่เป็นโลกของสิ่งมีชีวิตนับพันรูปแบบ บางชนิดอาจมีบทบาทเฉพาะในพื้นที่เล็ก ๆ และไม่พบที่อื่นบนโลก

ถ้านับจำนวนตัว ประเทศไหนมีมดมากที่สุด?

คำถามนี้ยังไม่มีคำตอบที่แน่นอน เพราะไม่มีการสำรวจมดทุกตัวในทุกประเทศอย่างพร้อมกัน มดหนึ่งรังอาจมีตั้งแต่หลักสิบไปจนถึงหลายแสนตัว และจำนวนรังในพื้นที่เดียวกันก็เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล ฝน อาหาร และอุณหภูมิ

นักวิทยาศาสตร์ประเมินว่าบนโลกมีมดอย่างน้อยราว สองหมื่นล้านล้านตัว เมื่อรวมทุกทวีปและทุกถิ่นอาศัย แต่ยังไม่สามารถแบ่งตัวเลขนั้นออกมาเป็นรายประเทศได้อย่างแม่นยำ บริเวณป่าฝนและพื้นที่ที่มีอาหารอุดมสมบูรณ์อาจมีความหนาแน่นของมดสูงมาก ขณะที่ทะเลทรายบางส่วนก็มีมดที่ปรับตัวเก่งและอยู่รอดได้ในสภาพสุดขั้ว

แม้แต่ออสเตรเลียเอง พื้นที่ที่มีมดมากที่สุดในแง่จำนวนตัวอาจไม่ใช่พื้นที่ที่มีชนิดมดมากที่สุด ป่าหนึ่งผืนอาจมีความหลากหลายสูง แต่ทุ่งโล่งบางแห่งอาจมีรังของมดชนิดเดียวกระจายอยู่หนาแน่นกว่า

มดตัวเล็ก แต่มีผลต่อโลกใบใหญ่

มดช่วยพรวนดิน ขนย้ายเมล็ดพืช กำจัดซากสิ่งมีชีวิต และเป็นอาหารของสัตว์อีกหลายชนิด บางรังเปลี่ยนโครงสร้างดินจนช่วยให้น้ำและอากาศซึมผ่านได้ดีขึ้น ขณะที่มดบางชนิดทำหน้าที่เป็นผู้ล่า ควบคุมจำนวนแมลงอื่นในระบบนิเวศ

เมื่อมองใกล้ ๆ มดอาจดูเหมือนเพียงแมลงตัวเล็กที่เดินวนอยู่บนพื้น แต่เมื่อมองทั้งระบบ พวกมันเป็นแรงงานนับไม่ถ้วนที่ช่วยขับเคลื่อนป่า ทุ่งหญ้า และพื้นที่แห้งแล้งให้ยังทำงานต่อไป

ดังนั้น หากถามว่าประเทศไหนมีมดมากที่สุด คำตอบที่เหมาะสมที่สุดคือ ออสเตรเลียในแง่จำนวนชนิดมดที่มีการบันทึกไว้ ส่วนถ้าหมายถึงจำนวนมดทุกตัว คำตอบยังไม่มีประเทศใดครองแชมป์อย่างชัดเจน สิ่งที่แน่นอนกว่าคือ ไม่ว่ามนุษย์จะอยู่มุมไหนของโลก ใต้เท้าของเรามักมีสังคมมดกำลังทำงานอยู่เสมอ