เงินเดือนถูกหักประกันสังคมทุกเดือน แล้วเงินของเราหายไปไหน? เปิดเส้นทางเงินสมทบที่หลายคนไม่เคยรู้

เคยสงสัยไหมว่า ทุกครั้งที่เงินเดือนออก แล้วพบว่ามีรายการ “ประกันสังคม” ถูกหักออกไป เงินจำนวนนี้ถูกส่งไปไหน และสุดท้ายเราจะได้คืนกลับมาเป็นเงินก้อนหรือไม่?

สำหรับลูกจ้างที่อยู่ในระบบประกันสังคม เงินที่ถูกหักทุกเดือนถือเป็น เงินสมทบ ไม่ใช่เงินฝากส่วนตัวที่เก็บไว้ให้เราทีละเดือนแบบบัญชีธนาคาร แต่เป็นเงินที่นำเข้าสู่ระบบกองทุน เพื่อใช้รองรับสิทธิประโยชน์ตามเงื่อนไขของประกันสังคม

ในปี 2569 มีการเปลี่ยนแปลงที่คนทำงานควรรู้ เพราะตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 มีการปรับเพดานค่าจ้างที่ใช้คำนวณเงินสมทบจากเดิม 15,000 บาท เป็น 17,500 บาท ทำให้ผู้ประกันตนมาตรา 33 ที่มีฐานค่าจ้างตั้งแต่ 17,500 บาทขึ้นไป จ่ายเงินสมทบสูงสุด 875 บาทต่อเดือน จากเดิมสูงสุด 750 บาท ส่วนคนที่มีฐานค่าจ้าง 15,000 บาท ยังคงจ่ายสูงสุด 750 บาทต่อเดือน

พูดง่าย ๆ คือ เงินสมทบไม่ได้ถูกหักแล้วหายไปเฉย ๆ แต่เงินถูกนำเข้าสู่กองทุนประกันสังคม และระบบจะนำเงินกองทุนมาใช้ในการจ่าย ประโยชน์ทดแทน ให้กับผู้ประกันตนตามกรณีต่าง ๆ

หนึ่งในสิทธิที่คนทำงานใช้กันบ่อยคือ กรณีเจ็บป่วย ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่เงินสมทบมีความสำคัญ เพราะเมื่อผู้ประกันตนเข้าเงื่อนไข ก็สามารถใช้สิทธิด้านการรักษาพยาบาลและประโยชน์ทดแทนตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานประกันสังคม

นอกจากนี้ยังมีกรณี คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน ซึ่งแต่ละกรณีมีเงื่อนไขในการได้รับสิทธิแตกต่างกัน

กรณีว่างงานเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพได้ชัด หากผู้ประกันตนถูกเลิกจ้างและมีคุณสมบัติครบตามเงื่อนไข ก็สามารถได้รับเงินทดแทนระหว่างว่างงาน โดยหลักเกณฑ์การจ่ายขึ้นอยู่กับสาเหตุของการสิ้นสุดการจ้างงานและจำนวนวันที่มีสิทธิ

ส่วนเงินที่เกี่ยวข้องกับ กรณีชราภาพ ก็มีความแตกต่างจากสิทธิอื่น เพราะผู้ประกันตนสามารถมีสิทธิได้รับเงินบำเหน็จหรือบำนาญชราภาพตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ว่าเงินสมทบทั้งหมดที่ถูกหักจากเงินเดือนจะถูกเก็บเป็นเงินส่วนตัวของเราแบบหนึ่งต่อหนึ่ง

เรื่องนี้จึงเป็นจุดที่หลายคนเข้าใจผิด เพราะเห็นเงินถูกหักทุกเดือนแล้วอาจคิดว่า “เงินของเราถูกเก็บไว้ที่ไหนสักแห่ง” แต่ในความเป็นจริง ระบบประกันสังคมเป็นระบบกองทุนที่มีการจัดเก็บเงินสมทบและนำไปบริหารเพื่อรองรับสิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตนตามกฎหมาย

ที่สำคัญ เงินที่เข้าสู่ระบบไม่ได้มาจากลูกจ้างเพียงฝ่ายเดียว โดยในระบบมาตรา 33 ยังมี ส่วนของนายจ้าง ที่ร่วมจ่ายเงินสมทบด้วย ข้อมูลของสำนักงานประกันสังคมเองมีการจัดเก็บข้อมูลการนำส่งเงินสมทบแยกทั้งส่วนของผู้ประกันตนและนายจ้าง

อีกประเด็นที่หลายคนอาจไม่รู้คือ สำนักงานประกันสังคมมีการบริหารเงินกองทุนและนำเงินไปลงทุนด้วย ไม่ได้หมายความว่าเงินสมทบทั้งหมดจะถูกเก็บไว้เฉย ๆ ตัวอย่างเช่น รัฐบาลเคยเปิดเผยว่าการเลื่อนนำส่งเงินสมทบในบางพื้นที่ทำให้กองทุนเสียโอกาสในการลงทุน และมีการประเมินผลกระทบจากผลตอบแทนการลงทุนของกองทุนด้วย

ดังนั้น หากถามว่า “เงินประกันสังคมของเราหายไปไหน?” คำตอบที่ถูกต้องกว่าคือ เงินไม่ได้หาย แต่ถูกนำเข้าสู่ระบบกองทุนและใช้เป็นกลไกในการสร้างหลักประกันให้กับผู้ประกันตนในช่วงเวลาที่เกิดเหตุการณ์สำคัญของชีวิต

สิ่งที่คนทำงานควรรู้จึงไม่ใช่แค่ว่า “เดือนนี้ถูกหักกี่บาท” แต่ควรรู้ด้วยว่า เรามีสิทธิอะไรบ้าง ส่งเงินสมทบมาแล้วกี่เดือน และเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินเราสามารถใช้สิทธิอะไรได้

เพราะเงินไม่กี่ร้อยบาทที่ถูกหักออกจากเงินเดือนทุกเดือน อาจดูเหมือนเป็นค่าใช้จ่ายที่เราไม่ได้ใช้ในวันนี้ แต่ในวันที่เจ็บป่วย ตกงาน เกิดเหตุไม่คาดคิด หรือถึงวัยเกษียณ เงินสมทบเหล่านี้อาจกลายเป็นหนึ่งในหลักประกันสำคัญที่ช่วยพยุงชีวิตเราและครอบครัวได้