สะอึกไม่หาย ทำอย่างไรให้ปลอดภัย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

สะอึกไม่หาย ทำอย่างไรให้ปลอดภัย

สะอึกเป็นอาการเล็ก ๆ ที่ทำให้คนเสียจังหวะได้ทั้งวัน โดยเฉพาะเวลานั่งประชุม กำลังจะหลับ หรืออยู่ในวงสนทนา ยิ่งสะอึกติดกันนานก็ยิ่งอดคิดไม่ได้ว่าร่างกายกำลังมีอะไรผิดปกติหรือเปล่า

เคล็ดลับที่ถูกแชร์กันบ่อยคือการหายใจเข้าลึก ๆ แล้วก้มตัวกลืนน้ำ หรือกลั้นหายใจประมาณ 20 วินาทีก่อนกลืนน้ำลาย วิธีเหล่านี้อาจช่วยให้บางคนหยุดสะอึกได้ชั่วคราว แต่คำอธิบายว่าเป็นการรีเซ็ตเส้นประสาทกะบังลมแบบชะงัดนั้น ยังไม่ใช่ข้อสรุปทางการแพทย์

สะอึกเกิดขึ้นได้อย่างไร

เสียงสะอึกเกิดจากกะบังลม ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อสำคัญที่อยู่ใต้ปอด หดตัวโดยไม่ตั้งใจอย่างฉับพลัน จากนั้นช่องเสียงจะปิดตามอย่างรวดเร็ว จึงเกิดเสียงสะอึกที่เราคุ้นเคย

วงจรนี้เกี่ยวข้องกับเส้นประสาทหลายส่วน รวมถึงเส้นประสาท phrenic ที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของกะบังลม และเส้นประสาท vagus ที่เกี่ยวข้องกับคอ หลอดอาหาร และอวัยวะภายใน แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกครั้งที่สะอึก เส้นประสาทเส้นใดเส้นหนึ่งกำลังเสียหรือจำเป็นต้องถูกรีเซ็ต

ในคนทั่วไป อาการสะอึกมักเกิดจากกระเพาะขยายเร็ว กินอาหารมากหรือเร็วเกินไป ดื่มเครื่องดื่มมีฟอง หัวเราะหนัก อากาศเปลี่ยน หรือมีอารมณ์ตื่นเต้นกะทันหัน ร่างกายจึงเกิดการกระตุกเป็นช่วง ๆ ก่อนค่อย ๆ หยุดไปเอง

กลืนน้ำขณะก้มตัวช่วยได้จริงไหม

การกลืนน้ำทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของคอและหลอดอาหาร ขณะเดียวกันการเปลี่ยนจังหวะหายใจและการกลืนอาจรบกวนวงจรสะอึกได้ จึงมีโอกาสช่วยให้บางคนหยุดสะอึก แต่ยังไม่มีวิธีบ้าน ๆ วิธีใดที่รับประกันผลได้กับทุกคน

ถ้าจะลอง ให้เริ่มจากการนั่งตัวตรง หายใจตามปกติ แล้วจิบน้ำทีละน้อยอย่างช้า ๆ การก้มตัวมากจนศีรษะต่ำหรือพยายามดื่มน้ำรวดเดียวทั้งแก้วไม่ได้ทำให้หายเร็วขึ้นอย่างแน่นอน และอาจเพิ่มความเสี่ยงสำลัก โดยเฉพาะถ้ากำลังหายใจติดขัดหรือสะอึกถี่มาก

ส่วนการสูดลมหายใจแล้วกลั้นไว้ช่วงสั้น ๆ อาจเปลี่ยนแรงดันก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และจังหวะการหายใจ จึงอาจทำให้อาการหยุดในบางราย แต่ไม่ควรฝืนกลั้นจนหน้ามืด เจ็บหน้าอก หรือรู้สึกหายใจไม่ทัน หากไม่สบายให้หยุดทันที

วิธีที่ควรลองก่อนโดยไม่เสี่ยงเกินจำเป็น

เริ่มจากหยุดกิจกรรมที่กำลังทำ นั่งให้มั่นคง ผ่อนคลายไหล่ และหายใจช้า ๆ สม่ำเสมอ จากนั้นลองจิบน้ำเย็นทีละน้อย หรือกลืนน้ำลายช้า ๆ สองสามครั้ง วิธีเหล่านี้ไม่มีหลักฐานว่าจะได้ผลแน่นอน แต่มีความเสี่ยงต่ำกว่าการทำท่าฝืนตัวหรือกลืนของแห้งอย่างรีบร้อน

ถ้าต้องการลองกลั้นหายใจ ควรทำเพียงช่วงสั้น ๆ เท่าที่รู้สึกสบาย แล้วค่อย ๆ ผ่อนลมออก ไม่ควรกลั้นหายใจขณะยืนบนที่สูง ขับรถ ว่ายน้ำ หรืออยู่ตามลำพังในสถานการณ์ที่อาจเกิดอุบัติเหตุได้ ผู้ที่มีโรคหัวใจ โรคปอด หรือมีอาการหายใจลำบากควรหลีกเลี่ยงการฝืนและปรึกษาแพทย์

ไม่ควรใช้วิธีทำให้ตกใจ ดื่มน้ำจนสำลัก ดึงลิ้นแรง ๆ กินน้ำตาลหรืออาหารแห้งเป็นก้อนใหญ่ รวมถึงการหายใจในถุงโดยไม่มีความเข้าใจเรื่องความปลอดภัย เพราะการหยุดสะอึกไม่ควรแลกกับการขาดอากาศหรือการสำลัก

ลองหาสาเหตุก่อนว่าเริ่มสะอึกหลังอะไร

ถ้าสะอึกหลังมื้ออาหาร ลองสังเกตว่ากินเร็วเกินไปหรือกินจนแน่นท้องหรือไม่ การแบ่งอาหารเป็นคำเล็กลง เคี้ยวช้าลง และไม่ดื่มน้ำอัดลมปริมาณมากอาจช่วยลดโอกาสเกิดซ้ำได้

บางคนเริ่มสะอึกหลังดื่มแอลกอฮอล์ กินอาหารรสจัด หรือมีอาการแสบร้อนกลางอก หากมีอาการเรอเปรี้ยว แสบคอ ไอ หรือสะอึกกลับมาเป็นประจำ อาจเกี่ยวข้องกับกรดไหลย้อนหรือการระคายเคืองของระบบทางเดินอาหาร ควรบันทึกว่าอาการเกิดช่วงไหนและสัมพันธ์กับอาหารอะไร

ความเครียด การหัวเราะต่อเนื่อง และการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิอย่างรวดเร็วก็อาจเป็นตัวกระตุ้นได้เช่นกัน การพักจากหน้าจอ หายใจให้ช้าลง และหลีกเลี่ยงการกินแบบรีบเร่งช่วยให้ร่างกายกลับเข้าสู่จังหวะปกติได้ แม้จะไม่ใช่การรักษาโดยตรง

สะอึกนานแค่ไหนจึงควรพบแพทย์

อาการสะอึกที่เป็นไม่กี่นาทีหรือไม่กี่ชั่วโมงมักไม่รุนแรงและหายไปเอง แต่ถ้าสะอึกต่อเนื่องเกิน 48 ชั่วโมง ควรติดต่อสถานพยาบาลเพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรพยายามใช้เคล็ดลับเดิมซ้ำไปเรื่อย ๆ จนละเลยอาการอื่น

สะอึกที่ยาวนานอาจรบกวนการนอน การกิน การพูด และการหายใจได้ ในบางกรณีอาจสัมพันธ์กับกรดไหลย้อน ยาบางชนิด ความผิดปกติของระบบประสาท ภาวะในช่องอก หรือโรคอื่น ๆ การตรวจจึงต้องดูอาการร่วมและประวัติสุขภาพของแต่ละคน ไม่ใช่สรุปว่าเกิดจากเส้นประสาท phrenic เพียงอย่างเดียว

หากสะอึกจนกินอาหารหรือน้ำไม่ได้ นอนไม่หลับ หายใจไม่สะดวก เจ็บหน้าอก อาเจียนมาก สับสน แขนขาอ่อนแรง หรือมีอาการผิดปกติใหม่ร่วมด้วย ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์เร็วขึ้น อาการเหล่านี้ไม่ใช่เวลาที่ควรฝืนกลั้นหายใจหรือก้มตัวดื่มน้ำ

สำหรับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ที่เพิ่งผ่าตัด หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว การสะอึกต่อเนื่องควรได้รับการประเมินอย่างระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะผลกระทบจากการกินไม่ได้หรือการนอนหลับไม่พออาจเกิดขึ้นเร็วกว่าคนทั่วไป

สรุปแล้วควรจำอะไร

การจิบน้ำช้า ๆ การผ่อนลมหายใจ และการพักร่างกายอาจช่วยตัดจังหวะสะอึกในบางคนได้ แต่ยังไม่ควรเรียกว่าเป็นการรีเซ็ตเส้นประสาทกะบังลม และไม่ควรทำแบบฝืนจนเสี่ยงสำลักหรือหน้ามืด

สิ่งสำคัญกว่าการหาวิธีหยุดให้ได้ภายในไม่กี่วินาที คือสังเกตระยะเวลาของอาการและสิ่งที่เกิดร่วมกัน สะอึกทั่วไปมักเป็นเพียงวงจรชั่วคราวของกะบังลม แต่ถ้ามันไม่ยอมหยุดหรือเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน นั่นคือสัญญาณให้หาสาเหตุอย่างจริงจัง ไม่ใช่เพิ่มความแรงของเคล็ดลับเดิม