จังหวัดที่ขยะน้อยที่สุดในประเทศไทย เปิดตัวเลขล่าสุดจากข้อมูลกรมควบคุมมลพิษ

ถ้าพูดถึง “จังหวัดที่มีขยะเยอะ” หลายคนอาจนึกถึงจังหวัดใหญ่หรือเมืองท่องเที่ยว แต่ถ้าถามกลับกันว่า จังหวัดไหนสร้างขยะน้อยที่สุดในประเทศไทย? คำตอบต้องดูจากตัวเลขจริง

ข้อมูลล่าสุดที่กรมควบคุมมลพิษเผยแพร่ในชุดข้อมูลรายจังหวัด ครอบคลุมถึง ปี พ.ศ. 2567 และใช้หน่วยวัดเป็น ตันต่อวัน

ก่อนจัดอันดับ ต้องรู้ก่อนว่า “ขยะน้อย” หมายถึงอะไร

คำว่า “ขยะน้อย” ในบทความนี้หมายถึง ปริมาณขยะมูลฝอยชุมชนที่เกิดขึ้นทั้งหมดต่อวัน

ไม่ใช่ปริมาณขยะที่นำไปทิ้ง

และไม่ใช่ปริมาณขยะที่กำจัดไม่ถูกต้อง

กรมควบคุมมลพิษระบุวิธีคำนวณข้อมูลรายจังหวัดจากอัตราการเกิดขยะมูลฝอยต่อปี หารด้วยจำนวนวันของปี โดยมีหน่วยเป็นตันต่อวัน

ดังนั้นตัวเลขนี้จึงตอบคำถามว่า

“จังหวัดนี้มีขยะมูลฝอยชุมชนเกิดขึ้นประมาณกี่ตันต่อวัน?”

ประเทศไทยผลิตขยะวันละกว่า 7.4 หมื่นตัน

ภาพใหญ่ของประเทศไทยน่าสนใจกว่าที่คิด

ปี 2567 ประเทศไทยมีขยะมูลฝอยชุมชนเกิดขึ้นประมาณ 27.20 ล้านตัน หรือเฉลี่ย 74,529 ตันต่อวัน

ในจำนวนนี้

• 39% คัดแยกและนำกลับมาใช้ประโยชน์

• 38% กำจัดอย่างถูกต้อง

• 23% กำจัดไม่ถูกต้อง

ตัวเลขนี้มาจากรายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2567 ของกรมควบคุมมลพิษ

พูดง่าย ๆ คือ ทุกวันประเทศไทยมีขยะกองใหม่เกิดขึ้นในระดับ หลายหมื่นตัน

แต่เมื่อกระจายตัวเลขออกเป็นรายจังหวัด ความแตกต่างกลับชัดเจนมาก

จังหวัดเล็กไม่ได้แปลว่าจะขยะน้อยเสมอไป

ตัวอย่างจากข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติที่อ้างอิงกรมควบคุมมลพิษ

ในปี 2566 จังหวัดอ่างทองมีขยะมูลฝอยเกิดขึ้นประมาณ 173 ตันต่อวัน ขณะที่สิงห์บุรีอยู่ที่ 185 ตันต่อวัน และสมุทรสงครามอยู่ที่ 203 ตันต่อวัน

ตัวเลขเหล่านี้ทำให้เห็นภาพว่า จังหวัดขนาดเล็กบางแห่งสามารถมีปริมาณขยะรวมต่อวันต่ำกว่าจังหวัดใหญ่หลายเท่า

แต่มีข้อควรระวัง

“ขยะรวมต่ำ” ไม่ได้แปลว่า “ประชาชนในจังหวัดนั้นสร้างขยะต่อคนต่ำที่สุด”

เพราะจำนวนประชากรและจำนวนนักท่องเที่ยวมีผลต่อปริมาณขยะด้วย

อ่างทองเป็นหนึ่งในจังหวัดที่มีตัวเลขขยะรวมต่ำ

ข้อมูลย้อนหลังจากสำนักงานสถิติแห่งชาติแสดงให้เห็นว่า อ่างทอง เป็นจังหวัดที่มีปริมาณขยะมูลฝอยรวมอยู่ในกลุ่มต่ำของประเทศ

ปี 2565 อยู่ที่ประมาณ 175 ตันต่อวัน

ขณะที่สิงห์บุรีอยู่ที่ 186 ตันต่อวัน และนครนายกอยู่ที่ 243 ตันต่อวัน

เมื่อดูข้อมูลปี 2566 อ่างทองอยู่ที่ประมาณ 173 ตันต่อวัน ลดลงเล็กน้อยจากปีก่อนหน้า ขณะที่สิงห์บุรีอยู่ที่ 185 ตันต่อวัน

จึงเป็นจังหวัดที่น่าสนใจมากสำหรับคำถามว่า

“จังหวัดไหนมีขยะมูลฝอยรวมต่อวันน้อย?”

อย่างไรก็ตาม การระบุว่าเป็น อันดับ 1 ของข้อมูลปี 2567 ควรยืนยันจากไฟล์ CSV รายจังหวัดของกรมควบคุมมลพิษโดยตรงก่อนเผยแพร่ เนื่องจากหน้า Government Data Catalog ยืนยันว่ามีชุดข้อมูลปี 2567 แต่หน้าสาธารณะไม่ได้แสดงแถวข้อมูลครบทั้ง 77 จังหวัดในผลค้นหา

Fact Box

ข้อมูลที่ยืนยันได้

• ปีข้อมูลล่าสุดในชุดข้อมูลรายจังหวัด: 2567

• หน่วย: ตัน/วัน

• แหล่งข้อมูล: กรมควบคุมมลพิษ

• ประเทศไทยปี 2567: 74,529 ตัน/วัน

• ขยะมูลฝอยทั้งปี: 27.20 ล้านตัน

แล้วทำไม “ขยะน้อย” ถึงไม่เท่ากับ “จังหวัดสะอาด”?

นี่คือจุดที่น่าสนใจที่สุดของตัวเลขชุดนี้

สมมติจังหวัดหนึ่งมีขยะเกิดขึ้นเพียง 200 ตันต่อวัน

ถ้านำกลับมาใช้ประโยชน์หรือกำจัดอย่างถูกต้องได้เกือบทั้งหมด จังหวัดนั้นอาจมีระบบจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพมาก

แต่ถ้าอีกจังหวัดหนึ่งมีขยะ 500 ตันต่อวัน และสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์หรือกำจัดอย่างถูกต้องได้ในสัดส่วนสูงกว่า จังหวัดที่มีขยะน้อยกว่าอาจไม่ได้หมายความว่าจัดการได้ดีกว่า

ดังนั้นการจัดอันดับควรแยกอย่างน้อย 3 คำถาม

1. ใครสร้างขยะน้อยที่สุด?

2. ใครจัดการขยะได้ถูกต้องมากที่สุด?

3. ใครมีขยะตกค้างหรือกำจัดไม่ถูกต้องน้อยที่สุด

ทั้งสามคำถามอาจได้ “คนละจังหวัด”

อีกตัวเลขที่ควรดู: ขยะต่อคน

การวัดขยะรวมมีข้อจำกัด เพราะจังหวัดที่มีประชากรมากย่อมมีโอกาสสร้างขยะมากกว่า

ข้อมูลระดับประเทศในปี 2566 ระบุว่าอัตราการเกิดขยะเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 1.12 กิโลกรัมต่อคนต่อวัน

ดังนั้นถ้าจะตอบคำถามว่า

“จังหวัดไหนมีพฤติกรรมสร้างขยะน้อยที่สุด?”

การนำปริมาณขยะไปหารจำนวนประชากรจะให้คำตอบอีกแบบหนึ่ง

นี่จึงเป็นประเด็นต่อยอดที่น่าสนใจกว่าการดูเพียงอันดับจังหวัด

ขยะ 74,529 ตันต่อวัน บอกอะไรเรา

ตัวเลขขยะของประเทศไทยไม่ได้เป็นเพียงเรื่องสิ่งแวดล้อม

มันสะท้อนทั้ง จำนวนประชากร การบริโภค การท่องเที่ยว เมือง และพฤติกรรมการจัดการขยะ

จังหวัดท่องเที่ยวอาจมีขยะเพิ่มขึ้นจากนักท่องเที่ยว

จังหวัดอุตสาหกรรมอาจมีปริมาณขยะจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจสูง

ส่วนจังหวัดที่มีประชากรน้อยก็มีโอกาสมีปริมาณขยะรวมต่ำกว่า

เพราะฉะนั้นการเห็นจังหวัดหนึ่งอยู่ท้ายตารางไม่ได้แปลว่าคนในจังหวัดนั้น “รักษ์โลกกว่า” จังหวัดอื่นโดยอัตโนมัติ

มันเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของคำถามที่ใหญ่กว่า

“แล้วขยะที่เกิดขึ้น ถูกจัดการอย่างไรต่อ”

สรุป: จังหวัดขยะน้อย ต้องดู “นิยาม” ก่อน

ข้อมูลล่าสุดของกรมควบคุมมลพิษที่เผยแพร่ในฐานข้อมูลรายจังหวัดครอบคลุมถึง ปี 2567 และวัดปริมาณขยะมูลฝอยเป็นตันต่อวัน

ข้อมูลย้อนหลังจากสำนักงานสถิติแห่งชาติพบว่า จังหวัดอ่างทอง มีปริมาณขยะมูลฝอยรวมอยู่ในระดับต่ำมาก โดยปี 2566 อยู่ที่ประมาณ 173 ตันต่อวัน ขณะที่สิงห์บุรีอยู่ที่ 185 ตันต่อวัน

แต่หากจะประกาศอย่างเป็นทางการว่า “อ่างทองคืออันดับ 1 ของประเทศไทยในปี 2567” ควรตรวจสอบค่าในไฟล์รายจังหวัดปี 2567 โดยตรงอีกครั้งก่อนเผยแพร่ เพราะชุดข้อมูลดังกล่าวเป็นข้อมูลที่มีอยู่ใน Government Data Catalog แต่รายละเอียดแถวข้อมูลทั้ง 77 จังหวัดไม่ได้แสดงครบในหน้าที่ค้นพบ

และนี่คือสิ่งที่ตัวเลขกำลังบอกเรา:

จังหวัดที่มีขยะน้อย ไม่จำเป็นต้องเป็นจังหวัดที่จัดการขยะดีที่สุด

บางครั้งคำตอบที่น่าสนใจกว่า “ใครขยะน้อยที่สุด” ก็คือ

“จังหวัดไหนสร้างขยะไม่มาก และยังจัดการได้ดีด้วย”

ถ้าไม่ได้วัดจากปริมาณขยะรวม แต่เปลี่ยนเป็น “ขยะต่อคน” คุณคิดว่าจังหวัดไหนจะติดอันดับต้น ๆ