ทนายสู้ให้ลูกความ แม้รู้ความจริง แบบนี้ถือว่าโกหกไหม?

คำถามยอดฮิต: ถ้าทนายรู้ว่าลูกความทำผิด แต่ยังสู้คดีให้ แบบนี้เรียกว่าโกหกไหม?

เฉลยสั้น ๆ คือ ทนายมีหน้าที่ปกป้อง “สิทธิ” ของลูกความ ไม่ได้มีหน้าที่สร้าง “เรื่องโกหก”

หลายคนคิดว่าทนายต้องทำทุกทางเพื่อให้ชนะ แต่จริง ๆ แล้วไม่ใช่เลย เพราะการแก้ต่างตามกฎหมายกับการโกหกแทนลูกความเป็นคนละเรื่องกัน

อะไรคือ “แก้ต่าง” แบบที่ทำได้?

นี่คืองานของทนายตามกระบวนการยุติธรรม เช่น

• ตรวจสอบว่าหลักฐานของอีกฝ่ายน่าเชื่อถือเพียงใด

• ชี้ให้เห็นข้อบกพร่องในการรวบรวมหรือเสนอพยานหลักฐาน

• อธิบายข้อกฎหมายในมุมที่เป็นประโยชน์ต่อลูกความ

• ขอให้ศาลพิจารณาหลักฐานทุกด้านก่อนตัดสิน

• เสนอเหตุบรรเทาโทษหรือข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้องตามกฎหมาย

พูดง่าย ๆ คือ ทนายมีหน้าที่ทำให้แน่ใจว่าคดีได้รับการพิจารณาตามหลักฐานและกระบวนการที่ถูกต้อง ไม่ใช่ตัดสินกันจากกระแสสังคมหรือความรู้สึกเพียงอย่างเดียว

แม้ลูกความจะเล่ากับทนายว่าเป็นผู้ลงมือจริง ทนายก็ยังตรวจสอบได้ว่าโจทก์มีหลักฐานเพียงพอหรือไม่ การสอบสวนถูกต้องหรือเปล่า และข้อหาหรือโทษที่ขอนั้นตรงกับกฎหมายหรือไม่

ทั้งหมดนี้คือการสู้ตามกติกา ไม่ใช่การโกหก

อะไรคือ “โกหกแทน” ที่ทำไม่ได้?

ถ้าทนายทำสิ่งเหล่านี้ ถือว่าข้ามเส้นแล้ว เช่น

• กล่าวความหรือทำเอกสารและหลักฐานเท็จ

• ใช้กลอุบายให้ศาลหลงผิด

• ร่วมสร้างพยานหลักฐานปลอม

• เสี้ยมสอนให้พยานเบิกความเท็จ

• ปกปิดหรือซ่อนพยานหลักฐานที่ควรนำเสนอต่อศาล

ข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความห้ามพฤติกรรมลักษณะนี้ไว้โดยตรง หากฝ่าฝืนอาจถูกดำเนินคดีมรรยาท ตั้งแต่ภาคทัณฑ์ ห้ามทำการเป็นทนายความไม่เกิน 3 ปี ไปจนถึงลบชื่อออกจากทะเบียนทนายความ

ส่วนจะมีความผิดอาญาและมีโทษจำคุกด้วยหรือไม่ ต้องพิจารณาจากการกระทำ ข้อเท็จจริง และบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องเป็นกรณีไป ไม่ใช่ว่าการสู้คดีให้ลูกความจะทำให้ทนายมีความผิดโดยอัตโนมัติ

แล้วถ้าลูกความกระซิบว่า “ผมทำจริงพี่” ล่ะ?

โดยหลักแล้ว ทนายต้องรักษาความลับของลูกความที่รู้จากการปฏิบัติหน้าที่ เว้นแต่ลูกความอนุญาตหรือเป็นกรณีที่เปิดเผยโดยอำนาจศาล

เหตุผลก็ตรงไปตรงมา เพราะถ้าลูกความไม่กล้าพูดความจริงกับทนายของตัวเอง ทนายก็ยากที่จะให้คำแนะนำหรือวางแนวทางคดีได้อย่างถูกต้อง

แต่การรักษาความลับไม่ได้แปลว่าทนายจะช่วยแต่งเรื่อง สร้างหลักฐาน หรือยืนยันสิ่งที่รู้ว่าเป็นเท็จต่อศาลได้ คนละเรื่องกัน

สรุปเส้นแบ่งให้จำง่าย ๆ:

ทนายสู้เรื่องสิทธิ กระบวนการ หลักฐาน และข้อกฎหมายได้ แต่ห้ามสร้างหรือสนับสนุนเรื่องเท็จเพื่อหลอกศาล

การมีทนายให้ผู้ถูกกล่าวหาไม่ได้แปลว่าเข้าข้างคนผิด แต่เป็นกลไกที่ช่วยให้ศาลตัดสินคดีจากหลักฐานและกฎหมายอย่างเป็นธรรม

ดังนั้น ทนายยังทำหน้าที่ให้ลูกความได้ แม้จะรับรู้ข้อเท็จจริงที่ไม่เป็นคุณต่อลูกความ แต่ต้องไม่โกหกศาลหรือสร้างหลักฐานเท็จเพื่อช่วยให้พ้นผิดเด็ดขาด