เจาะลึก 'เขื่อนสามผา' มหาโครงการมึนโลก ยังไว้ใจได้จริง หรือรอวันวิกฤต?

เมื่อไหร่ก็ตามที่ฝนตกหนักในประเทศจีน หรือมีข่าวแผ่นดินไหวสะเทือนแม่น้ำแยงซี ชื่อของ "เขื่อนสามผา" (Three Gorges Dam) จะถูกยกขึ้นมาพูดถึงในโซเชียลมีเดียทันที

ภาพถ่ายดาวเทียมที่เคยเป็นกระแสข่าวว่าเขื่อนเบี้ยว รอยร้าวปริศนา หรือแม้กระทั่งคำถามที่ว่า "ถ้าเขื่อนนี้แตกขึ้นมา จะเกิดอะไรขึ้น?"

คำถามสำคัญคือ ในทางวิศวกรรมและข้อเท็จจริงวันนี้ มหากาพย์สิ่งก่อสร้างระดับโลกชิ้นนี้ ยังไว้ใจได้อยู่ไหม?

คอนกรีต 28 ล้านลูกบาศก์เมตร กับโครงสร้างรับแรงดันน้ำ

เขื่อนสามผาไม่ได้เป็นแค่เขื่อนกั้นน้ำธรรมดา แต่มันคือ สิ่งก่อสร้างคอนกรีตที่ใหญ่ที่สุดในโลก

มวลคอนกรีตมหาศาลกว่า 28 ล้านลูกบาศก์เมตร ถูกเทลงไปเพื่อสร้างแนวกั้นน้ำความยาว 2,335 เมตร และสูงถึง 185 เมตร ตัวเขื่อนถูกออกแบบมาให้กักเก็บน้ำได้สูงสุดถึง 39,300 ล้านลูกบาศก์เมตร

ที่สำคัญ วิศวกรจีนไม่ได้ออกแบบให้มันเป็นแนวกั้นแบบแผ่นเดียวแข็งกระด้าง แต่สร้างด้วยเทคโนโลยี Gravity Dam หรือเขื่อนคอนกรีตแบบถ่วงน้ำหนัก

ซึ่งอาศัย น้ำหนักมหาศาลของตัวมันเอง ในการกดทับพื้นดินเพื่อต้านทานแรงดันน้ำมหาศาลด้านหลังเขื่อน

ข่าวลือเรื่อง "เขื่อนเบี้ยว" ข้อเท็จจริงคืออะไร?

หลายปีก่อน เคยมีภาพถ่ายดาวเทียมจาก Google Maps หลุดออกมา แล้วคนแห่แชร์ว่าตัวเขื่อนเริ่มคดงอจนเสี่ยงคลาดเคลื่อน

แต่ในทางเทคนิค สิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ระดับนี้ถูกออกแบบมาให้ "มีความยืดหยุ่น" (Elastic Deformation)

ตามข้อมูลทางวิศวกรรม ตัวเขื่อนสามารถขยับหรือเคลื่อนตัวได้ในระดับ มิลลิเมตร ตามปริมาณน้ำและการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ ซึ่งเป็นเรื่องปกติของโครงสร้างคอนกรีตขนาดมหึมา ไม่ใช่การทรุดตัวหรือคดงอจนจะพังทลายอย่างที่เข้าใจกัน

ส่วนภาพดาวเทียมในตอนนั้น เกิดจากการประมวลผลความละเอียดภาพที่คลาดเคลื่อนของดาวเทียมเชิงพาณิชย์ ไม่ใช่รูปทรงจริงของเขื่อนแต่อย่างใด

รับแผ่นดินไหวระดับ 7.0 และน้ำท่วมรอบ 10,000 ปี

จุดที่หลายคนกังวลที่สุดคือ ภัยธรรมชาติสุดขั้ว

ทางการจีนและทีมวิศวกรผู้สร้างระบุว่า โครงสร้างของเขื่อนสามผาถูกออกแบบให้ทนทานต่อแรงสั่นสะเทือนจาก แผ่นดินไหวได้ถึงระดับ 7.0 บนมาตราริกเตอร์

นอกจากนี้ ระบบระบายน้ำของเขื่อนยังมีประตูระบายน้ำ (Spillways) ขนาดใหญ่ที่สามารถปล่อยน้ำได้สูงสุดถึง 102,500 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที

ซึ่งเป็นสถิติที่คิดค้นมาเพื่อรองรับมหาอุทกภัยระดับ "1 ใน 10,000 ปี" เลยทีเดียว

แล้วอะไรคือความท้าทายที่แท้จริง?

แม้โครงสร้างหลักจะยังคงแข็งแรงดี แต่สิ่งที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่ตัวคอนกรีต แต่เป็น การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ (Climate Change)

ปริมาณน้ำฝนท้ายเขื่อนและเหนือเขื่อนที่ตกผิดฤดูกาล ดินสไลด์บริเวณอ่างเก็บน้ำ รวมถึงตะกอนมหาศาลที่สะสมอยู่ใต้เขื่อน คือความท้าทายระยะยาวที่ทีมผู้ดูแลต้องบริหารจัดการอย่างหนักทุกปี

พูดง่ายๆ คือ โครงสร้างวิศวกรรมยังไว้ใจได้ แต่สิ่งที่ต้องจับตาดูคือ ธรรมชาติที่คาดเดายากขึ้นเรื่อยๆ ต่างหาก

แล้วคุณล่ะคิดอย่างไร? เชื่อมั่นในนวัตกรรมวิศวกรรมสุดเนี้ยบของมนุษย์ หรือคิดว่าธรรมชาติวันหนึ่งอาจจะเกินกว่าที่เราจะควบคุมได้? คอมเมนต์มาคุยกันได้เลย!