5 ตำนานของเล่นในห้างยุค 90-2000 ส่องราคาอดีตกับสาเหตุที่หายไปจากชั้นวาง

หากใครเติบโตมาในยุค 90 ถึงต้นปี 2000 จุดหมายปลายทางสูงสุดของการเดินห้างสรรพสินค้ากับครอบครัว ไม่ใช่ร้านกาแฟหรือโซนไอที แต่คือ แผนกของเล่น (Toy Department) บนชั้นบนสุดของห้าง

ภาพบรรยากาศเด็กนับสิบชีวิตยืนมุงตู้โชว์ เสียงสาธิตของเล่นจากพนักงาน และกลิ่นไอของพลาสติกใหม่ คือความทรงจำที่เด่นชัด ทว่าเมื่อเวลาผ่านไป ของเล่นยอดฮิตหลายชิ้นกลับค่อยๆ หายไปจากชั้นวางอย่างเงียบเหรียญ นี่คือ 5 ของเล่นระดับตำนานในห้าง พร้อมเหตุผลเบื้องหลังว่าทำไมเราถึงไม่เห็นพวกมันอีกแล้ว

1. รถแข่งราง Tamiya (Mini 4WD)

ยุคทองของรถแข่งพลาสติกประกอบเองกระหึ่มสุดขีดช่วงปี 1995–2000 ซึ่งเป็นช่วงที่การ์ตูนเรื่อง "Let's & Go!" ออกอากาศ ในห้างสรรพสินค้าชั้นนำเกือบทุกแห่งจะมีการต่อ รางแข่งขนาด 3-5 เลน ไว้กลางแผนกของเล่นเพื่อเปิดให้เด็กๆ นำรถมาลงสนามแข่งขันกันอย่างเป็นทางการ

• ระดับราคาในอดีต: ประมาณ 150 – 350 บาท ต่อกล่อง (ยังไม่รวมมอเตอร์แต่งและอะไหล่)

• ปัจจัยเบื้องหลังที่หายไป: ปัญหาหลักมาจากเรื่อง พื้นที่เช่าต่อตารางเมตรของห้างสรรพสินค้า ที่ปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง การวางสนามรางแข่งขนาดใหญ่ใช้พื้นที่มากแต่สร้างรายได้ขายสินค้าต่อพื้นที่ (Sales per Sq.M.) ได้น้อยลง ประกอบกับการเข้าถึงอุปกรณ์แต่งรถย้ายไปสู่นอกห้างและร้านค้าออนไลน์ในปัจจุบัน

2. สัตว์เลี้ยงดิจิทัล ทามาก็อตจิ (Tamagotchi)

เปิดตัวอย่างเป็นทางการโดยบริษัท Bandai ในปี 1996 และกลายเป็นปรากฏการณ์ระดับโลกที่ทำยอดขายทั่วโลกไปได้มากกว่า 83 ล้านเครื่อง (ข้อมูลอ้างอิงจาก Bandai Namco) ในประเทศไทยยุคนั้น ตู้กระจกแผนกของเล่นในห้างถึงขั้นต้องมีการลงชื่อจองคิวเพื่อเป็นเจ้าของ

• ระดับราคาในอดีต: เครื่องลิขสิทธิ์แท้ในห้างช่วงปี 1997 อยู่ที่ประมาณ 800 – 1,500 บาท

• ปัจจัยเบื้องหลังที่หายไป: วงจรชีวิตของสินค้าประเภท Gimmick Toy มีความสั้นสูง (Hype Cycle) เมื่อกระแสความเห่อลดลง พฤติกรรมผู้บริโภคก็เปลี่ยนไป การมาถึงของ สมาร์ทโฟนและเกมแอปพลิเคชันฟรี ได้เข้ามาแทนที่ฟังก์ชันการเลี้ยงสัตว์เสมือนจริงทั้งหมด จนทำให้เครื่องเล่นแบบสแตนด์อะโลนไม่สามารถยึดพื้นที่ขายหลักในห้างได้อีกต่อไป

3. เบย์เบลด ลูกข่างสะท้านฟ้า (Beyblade Generation 1)

ปรากฏการณ์สนามแข่งพลาสติกวงกลมระบาดหนักช่วงปี 2001–2003 ถือเป็นของเล่นที่ทำยอดขายถล่มทลายในห้างสรรพสินค้า โดยเฉพาะรุ่นเหล็กถ่วงน้ำหนักที่พนักงานห้างมักจะนำมาหมุนโชว์การปะทะจนเกิดเสียงดังลั่นโซนของเล่น

• ระดับราคาในอดีต: รุ่นมาตรฐานลิขสิทธิ์ Takara Tomy ราคาประมาณ 250 – 450 บาท

• ปัจจัยเบื้องหลังที่หายไป: แม้เบย์เบลดจะมีรุ่นใหม่ออกมาต่อเนื่อง แต่พื้นที่วางจำหน่ายในห้างลดลงอย่างมากจาก ปัญหาของปลอมเลียนแบบ ที่ขายตามตลาดนัดในราคาถูกกว่า 70-80% ส่งผลให้ยอดขายหน้าร้านหลักในห้างซบเซา ประกอบกับตัวเกมต้องใช้พื้นที่ลานประลอง ซึ่งห้างยุคใหม่นิยมปรับพื้นที่ส่วนนี้ไปทำเป็นพื้นที่กิจกรรมเชิงพาณิชย์อื่นแทน

4. โยโย่ลูกปืนไฮสปีด (Bandai Hyper Yoyo)

เล่นกันทั่วเมืองช่วงปี 1998–2000 โดยมีจุดเริ่มต้นจากกระแสการจัดทัวร์นาเมนต์เดินสายของโปรเล่นโยโย่จากต่างประเทศ แผนกของเล่นในห้างยุคนั้นจะแน่นขนัดไปด้วยเด็กๆ ที่มาฝึกซ้อมท่า "Walk the Dog" หรือ "Around the World"

• ระดับราคาในอดีต: มีตั้งแต่รุ่นเริ่มต้น 120 บาท ไปจนถึงรุ่นลูกปืนไฮสปีดราคา 900 – 1,200 บาท

• ปัจจัยเบื้องหลังที่หายไป: โยโย่เป็นของเล่นที่ต้องอาศัย ความเชี่ยวชาญสูงในการเล่น (High Skill Ceiling) เมื่อเด็กๆ ไม่สามารถฝึกท่าที่ยากขึ้นได้ ความสนใจจึงลดลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ความต้องการในตลาดลดลงจนห้างไม่สามารถสต็อกสินค้าในปริมาณมากเหมือนเดิมได้

5. ตู้เกมกดพลังน้ำ และ เกมของเล่นกลไก (Water Ring Toss Game)

ของเล่นพลาสติกใสบรรจุน้ำที่ต้องกดปุ่มเพื่อพ่นแรงดันน้ำให้ห่วงยางลอยไปเสียบที่เสา เป็นของเล่นยอดฮิตประจำตู้โชว์สินค้าช่วงปี 1990–1998 ที่เด็กทุกคนต้องเคยนั่งกดเล่นระหว่างรอพ่อแม่ชอปปิง

• ระดับราคาในอดีต: ประมาณ 50 – 150 บาท

• ปัจจัยเบื้องหลังที่หายไป: เป็นกลุ่มสินค้าที่มี อัตรากำไร (Margin) ต่ำ และผลิตจากวัสดุพลาสติกที่เสื่อมสภาพง่าย (น้ำรั่วซึม) เมื่อห้างสรรพสินค้าปรับเปลี่ยนกลยุทธ์มาเน้นขายสินค้าแบรนด์เนมที่มีมูลค่าสูงเพื่อความคุ้มค่าของพื้นที่ ของเล่นประเภทไม่มีแบรนด์ (Unbranded) เหล่านี้จึงถูกคัดออกจากแผนกของเล่นในห้างอย่างสิ้นเชิง

ความเปลี่ยนแปลงของแผนกของเล่นในห้างไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจ แต่เป็นผลลัพธ์จากการปรับตัวตาม พฤติกรรมเด็กยุคใหม่ ที่ย้ายความสนใจไปสู่หน้าจอดิจิทัล บวกกับ กลยุทธ์การบริหารพื้นที่ (Space Management) ของห้างสรรพสินค้าที่เน้นสินค้าสร้างกำไรสูง การมองย้อนกลับไปดูของเล่นเหล่านี้ จึงไม่ใช่แค่เรื่องของความทรงจำ แต่คือการมองเห็นวิวัฒนาการทางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนไปตามกาลเวลา