พม่า หรือ เมียนมา เรียกอย่างไรให้ถูก

พม่า หรือ เมียนมา เรียกอย่างไรให้ถูก

คำตอบสั้น ๆ คือ หากกำลังพูดถึงคนที่มีสัญชาติจากประเทศเมียนมา คำที่สุภาพและชัดเจนที่สุดคือ ชาวเมียนมา หรือ คนจากเมียนมา ส่วนคำว่า “เมียนมาร์” เป็นคำที่คนไทยคุ้นเคยและยังเข้าใจได้ แต่ในงานเขียนหรือการสื่อสารแบบเป็นทางการ มักใช้คำว่า “เมียนมา” มากกว่า

การเรียกคนว่า “ชาวพม่า” ไม่ได้ผิดหรือเป็นคำต้องห้ามโดยอัตโนมัติ เพราะเป็นคำที่ภาษาไทยใช้กันมายาวนาน ทั้งในประวัติศาสตร์ ข่าวสาร และชีวิตประจำวัน แต่คำนี้มีความหมายกว้างและอาจไม่แม่นยำในบางสถานการณ์ โดยเฉพาะเมื่อเรากำลังพูดถึงประชาชนทุกกลุ่มในประเทศเดียวกัน

เมียนมา คือชื่อประเทศ ส่วนพม่าอาจหมายถึงกลุ่มชาติพันธุ์

ประเทศเมียนมาเป็นสหภาพที่มีผู้คนหลายชาติพันธุ์อาศัยอยู่ ไม่ได้มีเฉพาะชาวบะหม่า หรือ Bamar เท่านั้น ยังมีกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เช่น กะเหรี่ยง ฉาน คะฉิ่น มอญ ยะไข่ และกลุ่มอื่น ๆ อีกมากมาย ดังนั้น หากพูดว่า “ชาวพม่า” เพื่อหมายถึงคนจากเมียนมาทั้งหมด ก็อาจทำให้ความหลากหลายเหล่านี้ถูกเหมารวม

ในทางกลับกัน คำว่า “พม่า” ในบางบริบทหมายถึงชาวบะหม่า ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลักและเป็นเจ้าของภาษาพม่าหรือภาษาบะหม่า การใช้คำนี้จึงต้องดูว่ากำลังพูดถึงสัญชาติ กลุ่มชาติพันธุ์ ภาษา หรือเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์

แล้วคำว่าเมียนมาร์ผิดไหม

คำว่า “เมียนมาร์” ไม่ใช่คำที่คนไทยฟังแล้วไม่เข้าใจ และเคยถูกใช้ในสื่อและเอกสารจำนวนมาก แต่ปัจจุบันคำว่า เมียนมา เป็นรูปแบบที่หน่วยงานไทยนิยมใช้มากกว่า เช่น ประเทศเมียนมา รัฐบาลเมียนมา ประชาชนชาวเมียนมา และแรงงานเมียนมา

ถ้าใช้คำว่า “ชาวเมียนมาร์” คนส่วนใหญ่ก็ยังเข้าใจว่าหมายถึงคนจากประเทศเดียวกัน เพียงแต่รูปแบบ “ชาวเมียนมา” ฟังเป็นธรรมชาติและเป็นทางการกว่า ส่วนการเรียกเพียงว่า “เมียนมาร์” โดยไม่มีคำว่า “ชาว” นำหน้า อาจฟังเหมือนกำลังเรียกชื่อประเทศมากกว่ากำลังพูดถึงประชาชน

บริบทไหนควรใช้คำว่าอะไร

• พูดถึงประเทศในปัจจุบัน: ใช้คำว่า ประเทศเมียนมา หรือรัฐบาลเมียนมา

• พูดถึงประชาชนหรือแรงงาน: ใช้คำว่า ชาวเมียนมา หรือแรงงานเมียนมา

• พูดถึงเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์: คำว่า พม่า ยังเหมาะสม เช่น สงครามไทย–พม่า หรืออาณาจักรพม่า

• พูดถึงภาษา: คำว่า ภาษาพม่า เป็นคำที่คนไทยเข้าใจกันทั่วไป

• รู้แน่ชัดว่าเป็นชาติพันธุ์ใด: ควรเรียกตามอัตลักษณ์ที่เจ้าตัวใช้ เช่น กะเหรี่ยง ฉาน มอญ หรือคะฉิ่น

สิ่งที่ควรระวังคือการใช้คำว่า “พวกพม่า” ในลักษณะเหมารวม โดยเฉพาะเวลาพูดถึงแรงงาน เพื่อนบ้าน หรือคนที่มีฐานะทางเศรษฐกิจต่างจากเรา เพราะน้ำเสียงและบริบทอาจทำให้คำธรรมดากลายเป็นคำดูถูกได้ แม้ผู้พูดจะไม่ได้ตั้งใจ

ถ้าต้องพูดกับเจ้าตัว ควรเรียกอย่างไร

ทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดคือใช้คำกลาง ๆ อย่าง “คุณมาจากเมียนมาใช่ไหม” หรือ “ชาวเมียนมา” หากไม่รู้ว่าเขาเป็นชาติพันธุ์ใดก็ไม่ควรเดา เพราะคนจากประเทศเดียวกันอาจมีภาษา ศาสนา วัฒนธรรม และอัตลักษณ์แตกต่างกันมาก

หากเจ้าตัวบอกว่าเป็นกะเหรี่ยง ฉาน มอญ หรือชาติพันธุ์อื่น การเรียกตามคำที่เขาใช้เรียกตัวเองย่อมให้เกียรติมากกว่า การถามอย่างสุภาพจึงมีความหมายกว่าการพยายามเลือกคำให้ดูถูกต้องเพียงจากภายนอก

การเปลี่ยนจาก “ชาวพม่า” เป็น “ชาวเมียนมา” ไม่ได้หมายความว่าคำเดิมกลายเป็นคำหยาบ แต่เป็นการเลือกคำให้ตรงกับความหมายมากขึ้น

สรุปง่าย ๆ คือ ใช้ “ชาวเมียนมา” เมื่อหมายถึงคนจากประเทศเมียนมาในปัจจุบัน ใช้ “พม่า” ได้เมื่อพูดถึงบริบททางประวัติศาสตร์ ภาษา หรือกลุ่มชาติพันธุ์บะหม่า และใช้ “เมียนมาร์” ได้ในความหมายที่คนทั่วไปเข้าใจ แต่ถ้าต้องการความสุภาพ ชัดเจน และเป็นมาตรฐาน คำว่า “ชาวเมียนมา” คือคำที่เหมาะที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th