น้ำมันพืชใช้แล้วควรเก็บส่งต่อไม่เทลงท่อ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

น้ำมันพืชใช้แล้วไม่ควรเทลงอ่างล้างจาน ชักโครก ท่อระบายน้ำบนพื้น หรือรางรับน้ำฝน แม้เหลือเพียงเล็กน้อย เพราะคราบไขมันสามารถเกาะผิวด้านในของท่อ แล้วรวมตัวกับเศษอาหาร เส้นผม และคราบสบู่จนทางน้ำแคบลง เมื่อสะสมมากขึ้น น้ำจะไหลช้า มีกลิ่นเหม็น และอาจเกิดน้ำย้อนกลับเข้าครัว ค่าแก้ท่ออุดตันยังตามมาโดยไม่จำเป็น

การจัดการที่เหมาะกับบ้านทั่วไปเริ่มจากเก็บน้ำมันไว้เป็นของเหลวแยกต่างหาก แล้วส่งต่อให้จุดรับรวบรวม ร้านรับซื้อ หรือโครงการชุมชนที่นำไปผลิตไบโอดีเซล ขั้นตอนนี้ช่วยลดภาระระบบบำบัดน้ำเสีย และทำให้น้ำมันเหลือทิ้งมีโอกาสกลับไปใช้ประโยชน์แทนการไหลออกสู่สิ่งแวดล้อม

ช่วงหลังทอดอาหาร อย่ารีบยกกระทะไปเทใกล้อ่างล้างจาน น้ำมันร้อนทำให้เกิดแผลลวกได้ และภาชนะพลาสติกบางชนิดอาจเสียรูปเมื่อสัมผัสความร้อน รอให้น้ำมันเย็นสนิทก่อนเสมอ วางกระทะบนพื้นที่มั่นคง ห่างจากขอบโต๊ะ เด็กเล็ก และสัตว์เลี้ยง หากมีควัน กลิ่นไหม้ หรือความร้อนค้างอยู่ ควรรอจนจับภาชนะได้อย่างปลอดภัย

เมื่อน้ำมันเย็นแล้ว ใช้กระชอนหรือตะแกรงละเอียดกรองเศษแป้ง เศษผัก เศษเนื้อ และตะกอนจากการทอดออก กากอาหารทำให้น้ำมันเสียเร็วขึ้นและทำให้ภาชนะเก็บมีกลิ่น การกรองยังช่วยลดโอกาสที่เศษอาหารจะหลุดไปปะปนกับขยะหรือไหลลงท่อในระหว่างล้างกระทะ

เทน้ำมันลงขวดที่มีฝาปิดแน่นและไม่รั่วซึม ขวดน้ำมันเดิมที่ล้างสะอาดและแห้งเป็นตัวเลือกที่เหมาะสม ขวดพลาสติกสำหรับเครื่องดื่มที่สะอาดและมีฝาเกลียวก็ใช้เก็บชั่วคราวได้ หากมีปริมาณมาก ควรแบ่งใส่หลายขวดแทนการใส่จนเต็มล้น เพื่อให้ยกขนได้สะดวกและลดความเสี่ยงฝาเปิดหรือขวดแตก

อย่าเติมน้ำ น้ำแกง น้ำล้างจาน หรือสารเคมีลงในขวดน้ำมัน เพราะของเหลวแต่ละชนิดมีวิธีจัดการต่างกัน และส่วนผสมที่เจือจางทำให้จุดรับรวบรวมหรือรีไซเคิลได้ยากขึ้น น้ำมันจากการทำอาหารควรแยกจากน้ำมันเครื่อง น้ำมันเบรก สี ทินเนอร์ และสารทำความสะอาดอย่างชัดเจน ห้ามนำของเหลวต่างชนิดมารวมกันเพียงเพื่อประหยัดภาชนะ

ปิดฝาให้แน่น เช็ดด้านนอกขวด แล้วเก็บไว้ในที่ร่ม อากาศถ่ายเท และพ้นมือเด็ก ไม่ควรวางใกล้เตาแก๊ส แหล่งความร้อน หรือบริเวณที่มีโอกาสล้มคว่ำ หากต้องรอสะสมหลายวัน ควรตรวจฝาและก้นขวดทุกครั้งก่อนเคลื่อนย้าย ใส่ขวดลงในถุงหรือกล่องที่ช่วยรองรับการรั่วซึมได้อีกชั้นหนึ่ง

ทางเลือกที่ควรใช้ก่อนคือการขายหรือบริจาคให้ผู้รับซื้อน้ำมันใช้แล้ว จุดรับของเทศบาล สำนักงานเขต ร้านอาหาร ร้านรับรีไซเคิล หรือโครงการชุมชน บางพื้นที่รับแลกสิ่งของหรือรับน้ำมันเพื่อนำไปผลิตเชื้อเพลิงชีวภาพ รายละเอียดวันเวลา ปริมาณขั้นต่ำ และภาชนะที่รับอาจแตกต่างกัน จึงควรติดต่อจุดรับก่อนเดินทาง โดยเฉพาะกรณีมีน้ำมันหลายลิตรจากร้านอาหารหรือกิจการขนาดเล็ก

สำหรับบ้านที่อยู่นอกกรุงเทพมหานคร ให้สอบถามเทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล สำนักงานสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ หรือกลุ่มรับซื้อของเก่าใกล้บ้าน คำว่า “รับน้ำมันพืชใช้แล้ว” อาจหมายถึงผู้รับซื้อเพื่อรีไซเคิลโดยตรง หรือผู้รวบรวมที่ส่งต่อไปยังโรงงาน ควรเลือกผู้รับที่แจ้งปลายทางชัดเจนและมีภาชนะขนส่งเหมาะสม ไม่เทน้ำมันรวมกับถังขยะริมทางหรือเทลงพื้นที่ว่าง

ถ้าไม่มีจุดรับในระยะใกล้และมีน้ำมันเพียงเล็กน้อย ให้ปล่อยเย็นแล้วเทใส่ภาชนะปิดสนิท จากนั้นตรวจแนวทางของท้องถิ่นว่ารับขยะทั่วไปในรูปแบบใด บางระบบแนะนำให้ซับน้ำมันด้วยกระดาษหรือวัสดุดูดซับ แล้วมัดถุงให้แน่นก่อนใส่ถังขยะทั่วไป วิธีนี้เหมาะกับปริมาณน้อยเท่านั้น และต้องป้องกันถุงรั่วระหว่างการขนเก็บ

การนำไปหมักปุ๋ยพอทำได้ในบางแนวทางเมื่อมีปริมาณน้อยมากและผสมกับเศษอาหารหรือวัสดุแห้งอย่างเหมาะสม แต่ใช้เวลาย่อยสลายนานกว่าปกติ ไม่ควรเทน้ำมันลงดิน โคนต้นไม้ สนามหญ้า หรือกองปุ๋ยโดยตรง เพราะทำให้ดินจับตัว น้ำและอากาศผ่านยาก เกิดกลิ่น และดึงดูดแมลง หากไม่แน่ใจ การเก็บในขวดแล้วรอส่งจุดรับเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า

คราบน้ำมันที่เหลือในกระทะไม่ควรใช้น้ำฉีดไล่ลงท่อ ให้ใช้กระดาษหรือผ้าเก่าซับคราบก่อน แล้วค่อยล้างด้วยน้ำยาล้างจานตามปกติ กระดาษหรือผ้าที่มีน้ำมันมากควรใส่ถุงปิดสนิท ไม่ควรนำไปเผาเอง เพราะควันและเปลวไฟอาจลุกลาม ส่วนขวดที่เคยใส่น้ำมัน หากต้องนำไปรีไซเคิล ควรเทให้หมด เช็ดหรือล้างตามระบบแยกขยะของพื้นที่ แล้วผึ่งให้แห้ง

สรุปสั้น ๆ คือ รอให้น้ำมันเย็น กรองเศษอาหาร เก็บในขวดฝาปิดแน่น แยกจากของเหลวชนิดอื่น แล้วส่งต่อจุดรับรีไซเคิลหรือผู้รับซื้อ หากหาแหล่งรับไม่ได้และมีปริมาณน้อย จึงค่อยใช้วัสดุดูดซับและปิดถุงให้มิดชิด สิ่งที่ควรจำที่สุดมีเพียงข้อเดียวคือ น้ำมันพืชใช้แล้วไม่ควรลงท่อ เพราะปัญหาเล็กในครัวสามารถกลายเป็นท่ออุดตัน กลิ่นรบกวน และภาระต่อระบบน้ำเสียของทั้งอาคารหรือชุมชนได้