ถ่าน AA AAA และ 9V ต้องแยกเป็นขยะอันตราย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ่าน AA, AAA และ 9V ที่หมดอายุไม่ควรลงถังขยะทั่วไป แม้เครื่องใช้ไฟฟ้าจะไม่ทำงานแล้ว แต่ภายในถ่านยังอาจมีพลังงานคงเหลือ สารเคมี และชิ้นส่วนโลหะ การเสียดสีหรือสัมผัสกับโลหะอื่นระหว่างการขนส่งอาจทำให้เกิดความร้อน ไฟฟ้าลัดวงจร หรือถ่านรั่วได้ แนวทางสำหรับครัวเรือนคือแยกถ่านใช้แล้วออกจากขยะทั่วไป ขยะเปียก และวัสดุรีไซเคิล

ถ่านแต่ละก้อนไม่ได้มีสภาพเหมือนกันทั้งหมด AA และ AAA อาจเป็นถ่านอัลคาไลน์ ถ่านคาร์บอนซิงก์ ถ่านนิกเกิลเมทัลไฮไดรด์แบบชาร์จซ้ำ หรือถ่านลิเธียม ส่วน 9V มีทั้งแบบใช้ครั้งเดียวและแบบชาร์จซ้ำ จึงควรอ่านฉลากก่อนนำไปเก็บ หากมีคำว่า Rechargeable, Lithium หรือสัญลักษณ์เกี่ยวกับการชาร์จ ควรนำไปยังจุดรับที่ประกาศรองรับแบตเตอรี่ประเภทนั้นโดยเฉพาะ

ขั้นแรก ตรวจสภาพก้อนถ่าน หากเปลือกยังสมบูรณ์และไม่มีคราบ สามารถเตรียมขั้วเพื่อป้องกันไฟฟ้าลัดวงจรได้ หากมีรอยบุบ รอยฉีก ขั้วหลุด คราบขาว ของเหลว กลิ่นผิดปกติ หรือความร้อน ให้แยกออกจากก้อนอื่นทันที

สำหรับถ่าน AA และ AAA ให้ใช้เทปกาวปิดบริเวณขั้วบวกที่เป็นปุ่มนูน และขั้วลบที่เป็นแผ่นโลหะด้านท้ายให้มิดชิด เทปใส เทปกระดาษ หรือเทปพันสายไฟใช้ได้ ขอให้เทปแนบสนิทและไม่มีโลหะโผล่ออกมา การปิดทั้งสองด้านช่วยลดโอกาสที่ขั้วถ่านจะสัมผัสกันเอง หรือสัมผัสกับกุญแจ เหรียญ ลวด และชิ้นส่วนโลหะอื่น

ไม่ควรนำถ่านหลายก้อนมารวมกันก่อนปิดขั้ว เพราะขั้วของก้อนหนึ่งอาจแตะกับตัวถังหรือขั้วของอีกก้อน ควรปิดเทปทีละก้อน แล้ววางแยกอย่างระมัดระวัง ไม่ควรใช้ฟอยล์ อะลูมิเนียม หรือภาชนะโลหะมาห่อแทนเทป

ถ่าน 9V มีขั้วแบบกระดุมสองขั้วอยู่ใกล้กันมาก ให้ปิดเทปคลุมขั้วทั้งสองขั้วจนไม่มีโลหะสัมผัสภายนอก ระวังอย่ากดขั้วให้เสียรูป และอย่านำถ่าน 9V หลายก้อนใส่รวมกันโดยไม่มีเทปกั้น เพราะรูปทรงของขั้วเอื้อต่อการแตะกันได้ง่าย แม้เป็นถ่านที่คิดว่าหมดแล้วก็ยังควรปิดขั้วก่อนเก็บ

ถ่านแบบชาร์จซ้ำต้องปิดขั้วเช่นเดียวกัน แต่ไม่ควรนำไปทิ้งรวมกับถ่านใช้ครั้งเดียว หากมีแท่นชาร์จหรืออุปกรณ์เดิม ควรถอดออกจากอุปกรณ์และส่งคืนจุดรับแบตเตอรี่หรือศูนย์รวบรวมที่ระบุประเภทชัดเจน

กรณีถ่านรั่ว ห้ามจับคราบผงหรือของเหลวด้วยมือเปล่า ห้ามบีบ ขูด เจาะ หรือพยายามเปิดเปลือก ให้สวมถุงมือ หยิบอย่างเบามือ แล้วแยกใส่ถุงพลาสติกที่ไม่รั่วซึม หรือภาชนะพลาสติกมีฝาปิด ถ่านรั่วหนึ่งก้อนไม่ควรปะปนกับถ่านสภาพปกติ หากสารภายในสัมผัสผิวหนัง ให้ล้างด้วยน้ำสะอาด และหากเข้าตาหรือมีอาการระคายเคืองรุนแรงควรขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์

หากก้อนถ่านร้อนจัด บวม มีควัน หรือมีกลิ่นไหม้ อย่าสัมผัสและอย่าเคลื่อนย้ายโดยไม่จำเป็น ให้กันคนและสัตว์ออกจากบริเวณ แล้วติดต่อหน่วยงานท้องถิ่นหรือหน่วยงานฉุกเฉินตามระดับของเหตุการณ์ กรณีนี้ไม่ควรนำไปใส่ถังรับทั่วไปด้วยตนเอง

ภาชนะพักถ่านควรเป็นกล่องพลาสติกแข็งที่มีฝาปิด วางในที่แห้ง เย็น และพ้นแสงแดด ไม่ควรวางใกล้เตาไฟ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีความร้อน อ่างล้างจาน อาหาร หรือบริเวณที่เด็กหยิบถึง หลีกเลี่ยงการเก็บไว้ในกระป๋องโลหะ ลิ้นชักที่มีกุญแจและเหรียญ หรือถุงที่มีของแหลมคม

ถ้ามีถ่านหลายชนิด ควรแยกเป็นกลุ่ม เช่น ถ่านใช้ครั้งเดียว ถ่านชาร์จซ้ำ และถ่านลิเธียม การแยกตั้งแต่ต้นช่วยให้เจ้าหน้าที่คัดแยกและส่งต่อไปยังกระบวนการที่เหมาะสมง่ายขึ้น ส่วนก้อนที่รั่วหรือเสียหายควรมีภาชนะเฉพาะ ไม่ควรเทรวมกับก้อนปกติ

เมื่อสะสมได้จำนวนหนึ่ง ให้นำส่งจุดรับขยะอันตรายชุมชน จุดรับแบตเตอรี่ จุดรับขยะอิเล็กทรอนิกส์ของเทศบาลหรือสำนักงานเขต รวมถึงกิจกรรมรับขยะที่หน่วยงานท้องถิ่นประกาศ หากอยู่ในกรุงเทพมหานคร สามารถสอบถามจุดรับขยะอันตรายหรือถังสำหรับขยะอันตรายในพื้นที่ โดยบางแห่งใช้ถังสีส้มหรือถังสีแดง

พื้นที่อื่นอาจใช้ระบบเก็บขยะอันตรายคนละแบบ จึงควรโทรสอบถามเทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล สำนักงานเขต หรือฝ่ายรักษาความสะอาดก่อนนำไปส่ง จุดรับบางแห่งรับเฉพาะถ่านไฟฉายแห้ง บางแห่งรับแบตเตอรี่ชาร์จซ้ำและลิเธียมแยกต่างหาก การตรวจสอบล่วงหน้าช่วยป้องกันการนำไปวางผิดจุด

ร้านจำหน่ายถ่าน ร้านเครื่องใช้ไฟฟ้า โรงเรียน สำนักงาน และศูนย์รับขยะบางแห่งอาจมีตู้รวบรวม แต่ไม่ควรสรุปว่าทุกร้านรับทุกชนิด ให้ดูป้ายหน้าจุดรับหรือสอบถามเจ้าหน้าที่เสมอ เมื่อนำไปส่ง ควรแจ้งว่าเป็นถ่าน AA, AAA หรือ 9V ใช้แล้ว และบอกทันทีหากมีก้อนรั่ว บวม หรือเสียหาย

สิ่งที่ไม่ควรทำคือโยนถ่านลงถังขยะทั่วไป ทิ้งรวมกับขวดพลาสติกหรือกระดาษ นำไปเผา ฝังดิน เทลงท่อระบายน้ำ หรือโยนลงแหล่งน้ำ ห้ามผ่าก้อน เจาะเปลือก ทุบ บด ต่อขั้วเข้าหากัน และห้ามนำถ่านใช้ครั้งเดียวไปชาร์จซ้ำ การกระทำเหล่านี้เพิ่มความเสี่ยงจากความร้อน สารเคมี และควันระคายเคือง

หากเผลอทิ้งลงถังทั่วไปและยังสามารถหยิบออกได้อย่างปลอดภัย ให้สวมถุงมือ ใช้เทปปิดขั้ว แล้วแยกใส่ภาชนะพลาสติก หากถุงขยะถูกรวบรวมออกจากบ้านไปแล้ว ไม่ควรรื้อค้นหรือปีนเข้าไปหยิบ ให้เริ่มแยกถ่านก้อนใหม่ตั้งแต่ครั้งถัดไป

สรุปสั้น ๆ คือ ปิดขั้วทุกก้อน แยกก้อนรั่วออก เก็บในกล่องพลาสติกแข็งที่แห้งและเย็น เขียนหรือทำเครื่องหมายบนถุงว่าเป็นถ่านไฟฉายใช้แล้ว แล้วนำส่งจุดรับขยะอันตรายหรือแบตเตอรี่ที่ยืนยันว่ารับประเภทนั้น ขั้นตอนเล็ก ๆ นี้ช่วยลดไฟฟ้าลัดวงจร ลดความเสี่ยงต่อเจ้าหน้าที่เก็บขยะ และป้องกันสารเคมีจากถ่านไหลเข้าสู่ดินและน้ำ