10 มหันตภัยคลื่นยักษ์สึนามิทั่วโลก! เปิดโศกนาฏกรรมครั้งเลวร้ายที่สุด จากอดีตถึงปัจจุบัน

" สึนามิ " คือหนึ่งในภัยธรรมชาติที่สร้างความสูญเสียรุนแรงที่สุดของโลก แม้คลื่นกลางมหาสมุทรอาจดูไม่สูงมาก แต่เมื่อเคลื่อนเข้าสู่ชายฝั่ง ความเร็วจะลดลงและพลังงานจะถูกดันขึ้นจนกลายเป็นคลื่น และกระแสน้ำมหาศาล สามารถกวาดบ้านเรือน ถนน และสิ่งปลูกสร้างได้ในเวลาไม่กี่นาทีเลยทีเดียวนะคะ

ข้อมูลจาก NOAA ระบุว่า ฐานข้อมูล Global Historical Tsunami Database มีบันทึกสึนามิที่ยืนยันแล้วมากกว่า 1,200 เหตุการณ์ ตั้งแต่ราว 1610 ปี ก่อนคริสตกาล และมีอย่างน้อย 250 เหตุการณ์ที่ทำให้มีผู้เสียชีวิต

ต่อไปนี้คือ  10 มหันตภัยสึนามิ ที่มีจำนวนผู้เสียชีวิตสูงที่สุดตามข้อมูลประวัติศาสตร์ของNOAA  โดยตัวเลขเป็นค่าประมาณและบางเหตุการณ์อาจรวมผู้เสียชีวิตจากแผ่นดินไหวหรือภัยที่เกิดร่วมกันด้วยนะคะ พร้อมแล้วตามมาดูรายละเอียดกันได้เลยค่ะ

10 มหันตภัยคลื่นยักษ์สึนามิทั่วโลก! เปิดโศกนาฏกรรมครั้งเลวร้ายที่สุด จากอดีตถึงปัจจุบัน

1. สึนามิ มหาสมุทรอินเดีย ปี 2004   มหันตภัยที่โลกไม่เคยลืม

26 ธันวาคม 2004  ได้เกิดแผ่นดินไหวขนาดประมาณ  9.1 บริเวณนอกชายฝั่งเกาะสุมาตราประเทศอินโดนีเซีย ก่อให้เกิดสึนามิครั้งรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์สมัยใหม่

คลื่นซัดถล่มพื้นที่ชายฝั่งรอบมหาสมุทรอินเดีย รวมถึงอินโดนีเซีย ศรีลังกา อินเดีย ไทย และประเทศในแอฟริกาตะวันออก โดย NOAA ระบุผู้เสียชีวิตหรือสูญหายประมาณ  227,899 คน  และมีผู้พลัดถิ่นมากกว่าหนึ่งล้านคน

บางพื้นที่ของสุมาตราพบระดับน้ำขึ้นถึงประมาณ  51 เมตร และน้ำทะลักเข้าไปในแผ่นดินหลายกิโลเมตร

โศกนาฏกรรมครั้งนี้ยังเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของระบบเตือนภัยสึนามิในมหาสมุทรอินเดีย เพราะในเวลานั้นภูมิภาคดังกล่าวยังไม่มีระบบเตือนภัยสึนามิอย่างเป็นทางการที่ครอบคลุมเพียงพอนั่นเองค่ะ

2. สึนามิลิสบอน โปรตุเกส ปี 1755 — คลื่นยักษ์กลางมหาสมุทรแอตแลนติก

1 พฤศจิกายน 1755 เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่บริเวณนอกชายฝั่งโปรตุเกส ตามด้วยสึนามิที่ซัดเข้าสู่กรุงลิสบอนและพื้นที่ชายฝั่งโดยรอบ

NOAA จัดเหตุการณ์นี้เป็นหนึ่งในสึนามิที่มีผู้เสียชีวิตมากที่สุด โดยมีตัวเลขประมาณ 50,000 คน  ในฐานข้อมูลชุดหนึ่ง ขณะที่เอกสารประวัติศาสตร์บางแหล่งประเมินสูงกว่านี้

เหตุการณ์นี้มีความสำคัญอย่างมาก เพราะทำให้ยุโรปในศตวรรษที่ 18 เริ่มตระหนักถึงความสัมพันธ์ระหว่างแผ่นดินไหว การเคลื่อนตัวของพื้นทะเล และคลื่นสึนามิ

3. สึนามิจากภูเขาไฟกรากะตัว ปี 1883 — เมื่อภูเขาไฟเปลี่ยนทะเลให้กลายเป็นกำแพงน้ำ

27 สิงหาคม 1883 การปะทุครั้งใหญ่ของภูเขาไฟ  กรากะตัว (Krakatoa/Krakatau) ในอินโดนีเซียทำให้เกิดคลื่นสึนามิขนาดใหญ่

แตกต่างจากเหตุการณ์ส่วนใหญ่ที่เกิดจากแผ่นดินไหว สึนามิครั้งนี้มีสาเหตุสำคัญจาก การปะทุและการพังถล่มของโครงสร้างภูเขาไฟลงสู่ทะเล

NOAA ระบุผู้เสียชีวิตประมาณ  34,417 คน ในเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับสึนามิและการปะทุ  เหตุการณ์กรากะตัวยังเป็นบทเรียนสำคัญว่า สึนามิไม่ได้เกิดจากแผ่นดินไหวใต้ทะเลเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเกิดจากภูเขาไฟ ดินถล่ม หรือการเคลื่อนตัวของมวลขนาดใหญ่ลงสู่ทะเลได้เช่นกัน

4. ญี่ปุ่น–ทะเลเอ็นชุนาดะ ปี 1498 — คลื่นยักษ์ที่พรากชีวิตกว่า 30,000 คน

ในปี 1498 บริเวณทะเลเอ็นชุนาดะ ประเทศญี่ปุ่น เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่และตามมาด้วยสึนามิ

ข้อมูล NOAA ประเมินผู้เสียชีวิตประมาณ  31,000 คน

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลายร้อยปีก่อนยุคเครื่องมือวัดแผ่นดินไหวสมัยใหม่ ดังนั้นรายละเอียดเกี่ยวกับขนาดแผ่นดินไหวและความสูงของคลื่นจึงเป็นการประเมินจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์และธรณีวิทยา

5. สึนามิซันริกุ ญี่ปุ่น ปี 1896 — คลื่นที่มาในช่วงที่ผู้คนไม่ทันตั้งตัว

15 มิถุนายน 1896  เกิดแผ่นดินไหวบริเวณซันริกุ ทางตะวันออกเฉียงเหนือของญี่ปุ่น ก่อนเกิดสึนามิซัดเข้าชายฝั่ง

NOAA ประเมินผู้เสียชีวิตประมาณ  27,122 คน

หนึ่งในบทเรียนสำคัญของเหตุการณ์นี้คือ แผ่นดินไหวที่ผู้คนรู้สึกได้อาจไม่ได้รุนแรงมากพอที่จะทำให้ทุกคนตระหนักถึงอันตรายของสึนามิ แต่สามารถก่อให้เกิดคลื่นรุนแรงตามมาได้  เหตุการณ์ซันริกุจึงกลายเป็นส่วนสำคัญของประวัติศาสตร์การรับมือสึนามิของญี่ปุ่น

6. สึนามิชิลี ปี 1868 — ภัยพิบัติที่สะเทือนไปไกลถึงมหาสมุทรแปซิฟิก

13 สิงหาคม 1868  เกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่บริเวณตอนเหนือของชิลี ก่อนก่อให้เกิดสึนามิในมหาสมุทรแปซิฟิก

NOAA ประเมินผู้เสียชีวิตประมาณ  25,000 คน

เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า สึนามิสามารถเดินทางข้ามมหาสมุทรและส่งผลกระทบต่อพื้นที่ที่อยู่ห่างจากจุดกำเนิดอย่างมากได้  ภูมิภาคชิลีตั้งอยู่ตามแนวเขตมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีศักยภาพก่อแผ่นดินไหวขนาดใหญ่และสึนามิ

7. สึนามิโทโฮคุ ญี่ปุ่น ปี 2011 — คลื่นยักษ์ที่เขย่าโลกยุคใหม

11 มีนาคม 2011  แผ่นดินไหวขนาด  9.1  นอกชายฝั่งเกาะฮอนชู ประเทศญี่ปุ่น ก่อให้เกิดสึนามิครั้งใหญ่

NOAA ระบุผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ประมาณ  18,453 คน  ในบัญชี 10 เหตุการณ์ที่มีผู้เสียชีวิตสูงสุด ขณะที่ข้อมูลการสูญเสียของญี่ปุ่นในภาพรวมมีตัวเลขแตกต่างกันตามเกณฑ์การนับ

สึนามิสร้างความเสียหายอย่างหนักตามชายฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือของญี่ปุ่น และยังเกี่ยวข้องกับวิกฤตโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะไดอิจิ  เหตุการณ์นี้กลายเป็นตัวอย่างสำคัญของโลกเกี่ยวกับการเตรียมพร้อม การอพยพ และการออกแบบโครงสร้างป้องกันสึนามิ

8. สึนามิอ่าวชิมาบาระ ญี่ปุ่น ปี 1792 — ภูเขาถล่มลงทะเล ก่อคลื่นมรณะ

21 พฤษภาคม 1792  ภูเขาไฟอุนเซ็นในญี่ปุ่นเกิดเหตุการณ์ภูเขาถล่มขนาดใหญ่บริเวณอ่าวชิมาบาระ ส่งผลให้เกิดสึนามิ

NOAA ระบุจำนวนผู้เสียชีวิตประมาณ  14,524 คน

เหตุการณ์นี้เป็นอีกหลักฐานสำคัญที่แสดงว่า ดินถล่มและการเคลื่อนตัวของมวลขนาดใหญ่สามารถสร้างสึนามิได้ แม้ไม่ได้เกิดจากแผ่นดินไหวใต้ทะเลโดยตรง

9. สึนามิหมู่เกาะริวกิว ญี่ปุ่น ปี 1771 — คลื่นใหญ่ในทะเลตะวันออก

24 เมษายน 1771 เกิดแผ่นดินไหวบริเวณหมู่เกาะริวกิวของญี่ปุ่น ตามมาด้วยสึนามิที่สร้างความเสียหายรุนแรงต่อพื้นที่ชายฝั่ง

ข้อมูล NOAA ประเมินผู้เสียชีวิตประมาณ  13,486 คน

เหตุการณ์นี้เป็นหนึ่งในสึนามิครั้งสำคัญของญี่ปุ่นก่อนเข้าสู่ยุควิทยาศาสตร์สมัยใหม่ และเป็นหลักฐานว่าหมู่เกาะที่ตั้งอยู่ใกล้เขตแผ่นดินไหวใต้ทะเลมีความเสี่ยงจากคลื่นยักษ์เป็นอย่างมาก

10. สึนามิอ่าวอิเสะ ญี่ปุ่น ปี 1586 — มหันตภัยที่ย้อนกลับไปหลายศตวรรษ

18 มกราคม 1586  เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในบริเวณอ่าวอิเสะ ประเทศญี่ปุ่น และเกิดสึนามิตามมา

NOAA ประเมินผู้เสียชีวิตประมาณ  8,000 คน

แม้ข้อมูลจากเหตุการณ์เมื่อหลายร้อยปีก่อนจะมีข้อจำกัด แต่หลักฐานทางประวัติศาสตร์และธรณีวิทยาช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถศึกษาความถี่และรูปแบบของสึนามิในอดีต เพื่อประเมินความเสี่ยงในอนาคตได้

ทำไม “สึนามิ” ถึงน่ากลัวกว่าที่เห็น ?

เพราะสิ่งที่อันตรายไม่ได้มีเพียง “ความสูงของคลื่น” แต่คือ พลังงานมหาศาลและมวลน้ำที่เคลื่อนตัวเข้าหาฝั่งนั่นเองค่ะ

สึนามิส่วนใหญ่เกิดจากการเคลื่อนตัวอย่างรวดเร็วของพื้นทะเล โดยเฉพาะแผ่นดินไหวขนาดใหญ่บริเวณเขตมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก (subduction zone) เมื่อพื้นทะเลยกตัวหรือทรุดตัวอย่างฉับพลัน น้ำทะเลเหนือบริเวณนั้นจะถูกผลักให้เคลื่อนที่ออกไปเป็นคลื่น ในทะเลลึก คลื่นสึนามิสามารถเคลื่อนที่ได้เร็วมาก แต่เมื่อเข้าสู่น้ำตื้น ความเร็วจะลดลง ขณะที่ความสูงของคลื่นและพลังงานที่กระทำต่อชายฝั่งจะเพิ่มขึ้น

นอกจากแผ่นดินไหวแล้ว ภูเขาไฟระเบิด ดินถล่ม และการพังถล่มของมวลขนาดใหญ่ลงทะเล ก็สามารถสร้างสึนามิได้เช่นกัน

สึนามิยังเป็นภัยที่โลกต้องเฝ้าระวัง

จะเห็นได้ว่า แม้เทคโนโลยีตรวจจับแผ่นดินไหว ระบบทุ่นตรวจวัด และศูนย์เตือนภัยจะพัฒนาไปมากนับตั้งแต่โศกนาฏกรรมปี 2004 แต่ไม่มีระบบใดสามารถหยุดสึนามิได้เลยนะคะ สิ่งที่ช่วยลดการสูญเสียชีวิตได้มากที่สุดคือ การรู้จักสัญญาณเตือนและอพยพอย่างรวดเร็ว นั่นเองค่ะ

หากอยู่บริเวณชายฝั่งแล้วรู้สึกถึงแผ่นดินไหวรุนแรง หรือยาวนานผิดปกติ เห็นระดับน้ำทะเลลดลงหรือเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วผิดธรรมชาติ หรือได้ยินประกาศเตือนภัย อย่ารอชมคลื่นอยู่กันนะคะ ให้รีบออกจากพื้นที่ชายฝั่งและมุ่งสู่พื้นที่สูงตามเส้นทางอพยพทันทีค่ะ

บทเรียนจาก 10 มหันตภัย

ประวัติศาสตร์ของสึนามิทั้ง 10 ครั้งกำลังบอกเราว่า ธรรมชาติไม่เคยส่งสัญญาณในรูปแบบเดียวกันเสมอไป และพื้นที่ที่เคยเกิดสึนามิในอดีต มีโอกาสเผชิญเหตุการณ์อีกในอนาคต

การจดจำเหตุการณ์ในอดีต จึงไม่ใช่เพียงการย้อนรอยโศกนาฏกรรม แต่คือการนำข้อมูลเหล่านั้นมาพัฒนาระบบเตือนภัย วางแผนการอพยพ และเตรียมชุมชนชายฝั่งให้พร้อมรับมือกับคลื่นลูกต่อๆไปนั่นเองค่ะ  เพราะสำหรับสึนามิ “เวลาที่ใช้ในการตัดสินใจ” อาจหมายถึงความแตกต่างระหว่างชีวิต และความสูญเสียเลยนะคะ