โรคเกาต์ไม่ได้เกิดจากอาหารอย่างเดียว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

โรคเกาต์เกิดขึ้นได้อย่างไร

โรคเกาต์ไม่ใช่โรคของคนกินเครื่องในหรือดื่มแอลกอฮอล์เพียงอย่างเดียว กลไกหลักเริ่มจากระดับยูเรตในเลือดสูงเป็นเวลานาน จนผลึกยูเรตสะสมรอบข้อต่อ ร่างกายจึงเกิดการอักเสบอย่างรุนแรงและปวดขึ้นแบบฉับพลัน โดยมักเริ่มบริเวณโคนนิ้วหัวแม่เท้า แต่ข้อเท้า เข่า นิ้วมือ หรือข้อมือก็เกิดอาการได้เช่นกัน

กรดยูริกเป็นผลจากการสลายสารพิวรีนทั้งในเซลล์ของร่างกายและในอาหาร ไตมีหน้าที่กรองและขับยูเรตออกทางปัสสาวะ หากไตขับออกได้น้อย ร่างกายสร้างมากขึ้น มีพันธุกรรมบางอย่าง น้ำหนักเกิน โรคไต ความดันโลหิตสูง เบาหวาน หรือใช้ยาบางชนิด ระดับยูเรตอาจสะสมจนเกิดโรคได้ แม้การกินอาหารจะมีส่วน แต่ไม่ใช่สาเหตุเดียว

ความเข้าใจผิดที่ 1 เกาต์เป็นโรคของผู้สูงอายุเท่านั้น

อายุที่เพิ่มขึ้นทำให้ความเสี่ยงสูงขึ้น แต่คนอายุน้อยก็เป็นได้ โดยเฉพาะเมื่อมีประวัติครอบครัว ไตทำงานผิดปกติ น้ำหนักเกิน ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือมีภาวะขาดน้ำ ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือนก็มีโอกาสเพิ่มขึ้นเช่นกัน การมองว่าเกาต์เป็นโรคของคนสูงวัยเท่านั้น อาจทำให้คนอายุน้อยมองข้ามอาการปวดข้อที่ควรตรวจ

ความเข้าใจผิดที่ 2 ใครมีกรดยูริกสูงต้องเป็นเกาต์

กรดยูริกสูงกับโรคเกาต์ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน คนจำนวนมากมีระดับยูเรตสูงแต่ไม่เคยมีข้ออักเสบจากผลึกยูเรต ในทางกลับกัน ช่วงที่เกิดอาการกำเริบ ค่ากรดยูริกในเลือดบางรายอาจอยู่ในช่วงปกติได้ การตรวจเลือดครั้งเดียวจึงไม่สามารถยืนยันหรือคัดโรคออกได้เสมอไป แพทย์จะพิจารณาลักษณะอาการ การตรวจร่างกาย ประวัติสุขภาพ และอาจตรวจน้ำในข้อหาเจอผลึกยูเรตเพื่อช่วยยืนยัน

อาการปวดข้อแบบไหนควรระวัง

อาการกำเริบมักเริ่มเร็ว โดยเฉพาะช่วงกลางคืน ข้อจะบวม แดง ร้อน และไวต่อการสัมผัสมาก บางรายรู้สึกว่าแม้ผ้าห่มแตะก็ปวดจนทนไม่ไหว อาการอาจดีขึ้นภายในหลายวัน แต่การหายปวดไม่ได้หมายความว่าผลึกในร่างกายหมดไปแล้ว ช่วงไม่มีอาการยังมีการสะสมของยูเรตต่อได้

ความเข้าใจผิดอีกอย่างคือ หากปวดนิ้วหัวแม่เท้าแล้วต้องเป็นเกาต์เสมอ ข้ออักเสบจากการติดเชื้อ เอ็นอักเสบ การบาดเจ็บ และโรคผลึกชนิดอื่นก็มีอาการคล้ายกัน หากมีไข้สูง หนาวสั่น แผลใกล้ข้อ อ่อนเพลียมาก หรือข้อบวมแดงรุนแรง ควรพบแพทย์โดยเร็ว เพราะข้ออักเสบจากการติดเชื้อจำเป็นต้องรักษาเร็ว

ความเข้าใจผิดที่ 3 ค่ากรดยูริกปกติแปลว่าไม่ใช่เกาต์

ในช่วงอักเสบเฉียบพลัน ระดับยูเรตในเลือดอาจลดลงชั่วคราวจากการเคลื่อนตัวของยูเรตเข้าสู่เนื้อเยื่อหรือข้อ การตรวจแล้วได้ค่าปกติจึงไม่ควรใช้ตัดโรคทันที หากอาการเข้ากับโรค แพทย์อาจนัดตรวจซ้ำหลังอาการสงบ หรือใช้การตรวจน้ำในข้อและภาพทางการแพทย์ประกอบ

ขณะเดียวกัน ค่ากรดยูริกสูงเพียงอย่างเดียวก็ไม่ควรทำให้ซื้อยากินเอง การเริ่มยาลดกรดยูริกขึ้นกับจำนวนครั้งที่กำเริบ การมีปุ่มโทฟัส ความเสียหายของข้อ นิ่วในไต โรคไต และปัจจัยสุขภาพอื่น เป้าหมายระดับยูเรตในหลายรายอาจต่ำกว่า 6 มก./ดล. แต่แพทย์จะกำหนดตามสภาพร่างกายและความเสี่ยงเฉพาะราย

ความเข้าใจผิดที่ 4 เป็นเกาต์ต้องงดเนื้อสัตว์ทุกชนิด

อาหารที่มีพิวรีนสูง เช่น เครื่องใน เนื้อแดงบางชนิด อาหารทะเลบางประเภท และน้ำซุปเข้มข้น อาจเพิ่มความเสี่ยงกำเริบเมื่อกินในปริมาณมาก แต่การงดอาหารทุกชนิดจนกินไม่ครบหมู่ไม่ใช่วิธีที่ดี การปรับอาหารควรเน้นปริมาณและความถี่ ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะเบียร์ ลดน้ำหวานและอาหารที่มีน้ำตาลฟรุกโตสสูง เพิ่มผัก ธัญพืช อาหารสด และน้ำเปล่าให้เหมาะสม

ผักบางชนิดมีพิวรีน แต่ไม่ได้ทำให้เกิดความเสี่ยงในลักษณะเดียวกับแอลกอฮอล์หรือเนื้อสัตว์บางประเภท การควบคุมน้ำหนักแบบค่อยเป็นค่อยไปก็สำคัญ หากลดน้ำหนักเร็ว อดอาหาร หรือปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำ ระดับยูเรตอาจเปลี่ยนแปลงและกระตุ้นอาการได้ การดื่มน้ำช่วยลดภาวะขาดน้ำและช่วยให้ไตขับของเสีย แต่ไม่สามารถละลายผลึกเก่าหรือรักษาเกาต์แทนยาได้ทันที

เชอร์รี น้ำส้มสายชู สมุนไพร หรือสูตรล้างกรดยูริกอาจได้รับความนิยม แต่ไม่มีสิ่งใดควรใช้แทนการรักษาที่แพทย์วางแผนไว้ สมุนไพรบางชนิดอาจมีผลต่อไต ตับ หรือยาประจำ ควรแจ้งรายการอาหารเสริมและยาทั้งหมดก่อนใช้ร่วมกัน

ความเข้าใจผิดที่ 5 หายปวดแล้วหยุดยาลดกรดยูริกได้

ยาลดกรดยูริกมีหน้าที่ลดระดับยูเรตในระยะยาว ไม่ได้มีไว้ระงับความปวดในทันที เมื่ออาการสงบ ผลึกในข้ออาจยังเหลืออยู่ การหยุดยาเองจึงทำให้ระดับยูเรตกลับสูงและเพิ่มโอกาสกำเริบซ้ำ ยาบางชนิด เช่น อัลโลพูรินอล ต้องใช้สม่ำเสมอและอาจต้องปรับขนาดตามผลเลือด การเริ่มยาในช่วงแรกอาจทำให้อาการกำเริบชั่วคราวได้ จึงไม่ควรหยุดยาเองเพียงเพราะมีอาการปวดเพิ่ม

การรักษาอาการกำเริบกับการป้องกันระยะยาวเป็นคนละส่วน ยาแก้อักเสบหรือยาชนิดอื่นควรเลือกตามโรคไต แผลกระเพาะ ความดันโลหิต ยาละลายลิ่มเลือด และโรคประจำตัว การซื้อยาแก้ปวดกินต่อเนื่องโดยไม่ประเมินความเสี่ยงอาจทำให้ไตหรือกระเพาะได้รับอันตราย หากเริ่มยาลดกรดยูริกแล้วมีผื่น ไข้ ตาแดง ปากบวม หรือแผลในปาก ควรหยุดยาและพบแพทย์ทันที

เข้าใจเกาต์ให้ตรงกับกลไกของโรค

การดูแลเกาต์ไม่ควรฝากความหวังไว้กับการงดอาหารเพียงรายการเดียว แต่ควรดูทั้งระดับยูเรต การทำงานของไต น้ำหนัก แอลกอฮอล์ เครื่องดื่มหวาน ยาที่ใช้อยู่ และจำนวนครั้งที่ข้อกำเริบ การนัดติดตามช่วยให้แพทย์ประเมินว่าระดับยูเรตลดถึงเป้าหมายหรือยัง และมีผลึกสะสมหรือความเสียหายของข้อหรือไม่

การป้องกันที่ทำได้ในชีวิตประจำวันคือดื่มน้ำให้เพียงพอตามข้อจำกัดของโรคประจำตัว รักษาน้ำหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป ลดแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงการอดอาหารนาน และใช้ยาตามแผน หากมีข้อบวมแดงร้อนครั้งแรก ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเกาต์จากภาพอาการเพียงอย่างเดียว ควรให้แพทย์ตรวจเพื่อแยกโรคอื่นและเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสม เกาต์ควบคุมได้ดีเมื่อจัดการทั้งอาการเฉียบพลันและระดับยูเรตระยะยาว