BepiColombo แยก MTM 3 ก.ย. 2569 แต่ยังไม่ถึงดาวพุธ: ไทม์ไลน์ก่อนเริ่มสำรวจ

ถ้าเห็นข่าวว่า BepiColombo กำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญของการเดินทางไปดาวพุธ หลายคนอาจตีความว่า “ยานใกล้ถึงแล้ว” หรือกำลังจะลงจอด แต่เหตุการณ์จริงซับซ้อนกว่านั้นมาก เพราะวันที่ 3 กันยายน 2569 เป็นเพียงก้าวแรกของช่วง Mercury Arrival Phase ไม่ใช่วันที่ยานเข้าสู่วงโคจรสำเร็จ

วันที่ 3 กันยายนคือการแยกอะไร?

BepiColombo เป็นภารกิจร่วมระหว่าง European Space Agency หรือ ESA กับ Japan Aerospace Exploration Agency หรือ JAXA เปิดตัวเมื่อเดือนตุลาคม 2018 และเดินทางในรูปแบบยานประกอบมานานประมาณ 8 ปี. ส่วนที่กำลังจะถูกปลดออกคือ Mercury Transfer Module (MTM) ซึ่งทำหน้าที่พายานวิทยาศาสตร์เดินทางระหว่างดาวเคราะห์ ไม่ใช่การปล่อยยานทั้งหมดทิ้งไว้ที่ดาวพุธ

หลัง MTM แยกออก ชิ้นส่วนที่ยังทำงานต่อคือ Mercury Planetary Orbiter หรือ MPO ของ ESA และ Mercury Magnetospheric Orbiter หรือ Mio ของ JAXA พร้อมโครงสร้างสนับสนุนที่เกี่ยวข้อง. ดังนั้นคำว่า “เริ่มเข้าสู่ดาวพุธ” ในข่าวจึงหมายถึงเริ่มลำดับปฏิบัติการเพื่อเข้าวงโคจร ไม่ใช่ “ถึงพื้นผิว” และไม่ใช่ “เริ่มเก็บข้อมูลวิทยาศาสตร์เต็มรูปแบบ” ทันที

ทำไมต้องเดินทางหลายขั้น?

ESA อธิบายว่า BepiColombo ใช้ระบบขับดันไฟฟ้าสุริยะ หรือ SEP ในช่วงเดินทางยาว ระบบนี้ใช้ไฟฟ้าจากแผงสุริยะทำให้ก๊าซซีนอนเป็นไอออน แล้วเร่งออกไปเป็นกระแสพลาสมา. ก่อนเข้าสู่ช่วง arrival ยานผ่านการเฉียดผ่านดาวเคราะห์รวม 9 ครั้ง ได้แก่ โลก 1 ครั้ง ดาวศุกร์ 2 ครั้ง และดาวพุธ 6 ครั้ง

เมื่อสิ้นสุดช่วงขับดัน SEP ยานจะเคลื่อนต่อในวิถีแบบ ballistic หรือ free-falling ก่อนเริ่มการแยก MTM. จากนั้น MPO จะใช้ระบบขับดันเคมีเพื่อปรับวิถีให้เหมาะกับการเข้าสู่วงโคจร นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมการแยก MTM จึงเป็น “จุดเปลี่ยนของภารกิจ” มากกว่าจะเป็นเส้นชัย

ไทม์ไลน์ที่ต้องอ่านต่อจากวันที่ 3 กันยายน

ถ้าจะดูถ่ายทอดสด เวลาไทยกี่โมง?

ESA วางกำหนดการถ่ายทอดสดวันที่ 3 กันยายน 2569 เริ่ม 13:45 น. ตามเวลา CEST และระบุช่วงแยก MTM เวลา 14:00 น. CEST. เมื่อนำเวลา CEST ซึ่งช้ากว่าเวลาไทย 5 ชั่วโมงมาแปลง จะอยู่ที่ประมาณ 18:45 น. และ 19:00 น. ตามเวลาไทย ตามลำดับ. ESA ยังระบุว่าอาจรับสัญญาณจากยานได้เร็วสุดประมาณ 15:53 น. CEST หรือราว 20:53 น. ไทย การคำนวณนี้เป็นการแปลงเวลาเพื่อช่วยผู้อ่าน ไม่ใช่เวลาที่ ESA ประกาศเป็นภาษาไทย และกำหนดการทั้งหมดอาจเปลี่ยนได้ในระยะใกล้วันจริง

กำหนดการเคยเปลี่ยนมาแล้ว

JAXA/ISAS เคยประกาศในปี 2024 ว่าปัญหาของระบบไฟฟ้าใน MTM ทำให้เครื่องยนต์ไอออนใช้กำลังได้ต่ำกว่าแผนเดิม จึงต้องปรับเส้นทางและเลื่อนกำหนดการเข้าสู่วงโคจรจากเดือนธันวาคม 2025 ไปเป็นเดือนพฤศจิกายน 2026. ประเด็นนี้ไม่ได้แปลว่าภารกิจล้มเหลว แต่สะท้อนว่าภารกิจอวกาศต้องปรับแผนตามสภาพจริงของยานและเส้นทาง

สรุปง่าย ๆ คือ 3 กันยายนคือวันที่ BepiColombo เริ่มเปลี่ยนจาก “ยานเดินทางชุดเดียว” ไปสู่ขั้นตอนเตรียมเป็นยานสำรวจดาวพุธหลายส่วน. จุดที่ควรจับตาต่อคือการเข้าสู่วงโคจรในเดือนพฤศจิกายน การปล่อย Mio ในเดือนธันวาคม การจัดวงโคจรของ MPO ในเดือนมีนาคม 2570 และการเริ่มปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ในเดือนเมษายน 2570 ทั้งหมดเป็นกำหนดการตามข้อมูลทางการ ณ วันที่เขียน และไม่ควรอ่านล่วงหน้าว่าเหตุการณ์เกิดสำเร็จแล้ว

References:
[1] ESA — Watch live: BepiColombo begins its arrival at Mercury
[2] ESA — End of the blue glow: BepiColombo turns off solar electric propulsion for Mercury arrival
[3] JAXA/ISAS — Change in arrival time for the international Mercury exploration mission, BepiColombo

แหล่งที่มา: European Space Agency (ESA) และ Japan Aerospace Exploration Agency/Institute of Space and Astronautical Science (JAXA/ISAS) โดยเรียบเรียงและจัดลำดับข้อมูลใหม่เพื่ออธิบาย timeline แก่ผู้อ่านไทย