เนปาลมีแผ่นดินไหวบ่อยไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำตอบคือ เนปาลเป็นประเทศที่มีความเสี่ยงแผ่นดินไหวสูง และมีแรงสั่นสะเทือนเกิดขึ้นเป็นระยะ เนื่องจากประเทศตั้งอยู่บริเวณแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกอินเดียกับแผ่นยูเรเชีย แรงกดจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกสะสมอยู่ใต้เทือกเขาหิมาลัยมานานหลายล้านปี

คำว่าแผ่นดินไหวบ่อยในกรณีของเนปาล ไม่ได้หมายความว่าจะมีแผ่นดินไหวใหญ่เกิดขึ้นทุกวัน เครื่องมือสามารถตรวจจับแรงสั่นสะเทือนขนาดเล็กได้อยู่เรื่อย ๆ ส่วนเหตุการณ์ที่คนรู้สึกได้ชัดหรือสร้างความเสียหายหนักจะเกิดห่างกันเป็นช่วง ๆ แต่พื้นที่ยังมีความเสี่ยงสูง เพราะแรงกดใต้พื้นโลกยังคงสะสมต่อเนื่อง

สาเหตุสำคัญเริ่มจากแผ่นเปลือกโลกอินเดียเคลื่อนตัวขึ้นไปทางเหนือ แล้วดันเข้าหาแผ่นยูเรเชียบริเวณแนวเทือกเขาหิมาลัย เมื่อรอยเลื่อนขนาดใหญ่ขยับ พลังงานที่สะสมอยู่จะปล่อยออกมาเป็นคลื่นแผ่นดินไหว แรงสั่นสะเทือนบางครั้งเดินทางไปถึงอินเดีย ภูฏาน บังกลาเทศ จีน และพื้นที่ใกล้เคียง

เนปาลจึงมีศูนย์เฝ้าระวังแผ่นดินไหวและสถานีตรวจวัดหลายแห่ง นักวิทยาศาสตร์ใช้ข้อมูลจากสถานีเหล่านี้เพื่อตรวจดูจุดศูนย์กลาง ความลึก ขนาดแรงสั่น และการเกิดอาฟเตอร์ช็อก การตรวจวัดช่วยให้เจ้าหน้าที่ประเมินสถานการณ์และวางแผนรับมือได้เร็วขึ้น แม้ปัจจุบันยังไม่มีวิธีทำนายวันและเวลาของแผ่นดินไหวล่วงหน้าอย่างแม่นยำ

เหตุการณ์ที่ทำให้ทั่วโลกรู้จักความรุนแรงของแผ่นดินไหวในเนปาลคือแผ่นดินไหวกอร์ขา เมื่อวันที่ 25 เมษายน 2015 ขนาด 7.8 แรงสั่นสะเทือนกระทบกรุงกาฐมาณฑุ เมืองเก่า หมู่บ้านบนภูเขา และพื้นที่ชนบทเป็นวงกว้าง บ้านเรือนจำนวนมากพังเสียหาย มีผู้เสียชีวิตประมาณ 9,000 คน และบ้านเรือนในเนปาลมากกว่า 700,000 หลังได้รับความเสียหายหรือถูกทำลาย

อาคารเก่าหลายแห่งในเนปาลก่อด้วยอิฐหรือหินโดยไม่ได้เสริมโครงสร้างให้เหมาะกับแรงสั่นสะเทือน เมื่อเกิดแผ่นดินไหว ผนังและหลังคาจึงมีโอกาสพังลงมาได้ง่าย พื้นที่ภูเขายังต้องรับมือกับดินถล่ม หินร่วง และถนนขาด ทำให้การช่วยเหลือผู้ประสบภัยใช้เวลานานกว่าพื้นที่ราบ

กรุงกาฐมาณฑุมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากสภาพพื้นที่ที่ตั้งอยู่ในแอ่งขนาดใหญ่ ใต้เมืองมีชั้นตะกอนสะสมอยู่หนา ชั้นดินลักษณะนี้อาจขยายแรงสั่นสะเทือนให้รู้สึกชัดขึ้นในบางบริเวณ เมื่อรวมกับอาคารเก่า ถนนแคบ และประชากรที่หนาแน่น ความเสียหายจึงอาจรุนแรงกว่าพื้นที่ที่มีอาคารแข็งแรงและผังเมืองโล่งกว่า

อีกอันตรายที่มักมาพร้อมกับแผ่นดินไหวในเนปาลคือดินถล่ม โดยเฉพาะหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ตามไหล่เขาและเส้นทางบนภูเขา แรงสั่นสามารถทำให้ดินและก้อนหินที่เกาะอยู่บนพื้นที่ลาดชันหลุดลงมา ปิดถนน ทำลายบ้านเรือน และตัดเส้นทางลำเลียงอาหารหรืออุปกรณ์กู้ภัย

ดังนั้น เนปาลมีแผ่นดินไหวเกิดขึ้นเป็นระยะจริง แต่แผ่นดินไหวใหญ่ไม่ได้เกิดถี่จนเป็นเหตุรุนแรงตลอดเวลา สิ่งที่ทำให้เนปาลต้องเตรียมพร้อมมากกว่าหลายประเทศคือทำเลที่อยู่บนแนวรอยต่อเปลือกโลก อาคารจำนวนมากยังมีความเปราะบาง และภูมิประเทศภูเขาทำให้เกิดดินถล่มตามมาได้

สำหรับคนที่เดินทางไปเนปาล ควรเลือกที่พักที่มีโครงสร้างแข็งแรง ตรวจดูทางออกและจุดรวมพลก่อนเข้าพัก ไม่ยืนใกล้กำแพงอิฐเก่าหรือหน้าต่างขณะเกิดแรงสั่น หากอยู่ในอาคารให้หมอบลง ป้องกันศีรษะ และยึดเกาะใต้โต๊ะที่แข็งแรง รอจนแรงสั่นหยุดแล้วจึงออกจากอาคารอย่างระมัดระวัง