10 ของใช้ในบ้านสมัยก่อนที่เด็กยุคนี้อาจไม่รู้จัก

บ้านของคนสมัยโบราณมีของใช้หลายอย่างที่วันนี้อาจกลายเป็นของแปลกในสายตาเด็ก ๆ ไปแล้ว บางชิ้นหายออกจากบ้านเพราะมีเทคโนโลยีใหม่เข้ามาแทน บางชิ้นยังมีให้เห็นตามบ้านเก่า ร้านของเก่า หรือพิพิธภัณฑ์ แต่สำหรับคนที่เคยใช้ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เป็นของโบราณอะไรเลย เพราะครั้งหนึ่งมันคือของธรรมดาที่อยู่ในชีวิตประจำวัน

ถ้าย้อนกลับไปสัก 30-50 ปี แล้วเปิดประตูบ้านหลังหนึ่งเข้าไป อาจเจอของเหล่านี้อยู่แทบทุกมุม

1. เตารีดถ่าน

ก่อนเตารีดไฟฟ้าจะกลายเป็นของใช้ประจำบ้าน การรีดผ้าสามารถทำได้ด้วยเตารีดที่ใช้ถ่านเป็นแหล่งความร้อน ตัวเตารีดทำจากโลหะและมีช่องสำหรับใส่ถ่านร้อนลงไป เมื่อความร้อนสะสมอยู่ภายในจึงนำไปรีดเสื้อผ้าได้

การใช้เตารีดชนิดนี้ต้องระวังทั้งความร้อนและเถ้าถ่าน เพราะถ้าความร้อนสูงเกินไปก็มีโอกาสทำให้ผ้าไหม้ได้ คนสมัยก่อนจึงต้องอาศัยประสบการณ์ในการกะอุณหภูมิ ไม่ได้มีปุ่มปรับความร้อนให้เลือกเหมือนเตารีดสมัยนี้

ทุกวันนี้เตารีดถ่านแทบไม่มีบทบาทในชีวิตประจำวันแล้ว แต่รูปร่างของมันยังเป็นของที่เห็นแล้วทำให้หลายคนนึกถึงบ้านของปู่ย่าตายายขึ้นมาทันที

2. ตะเกียงเจ้าพายุ

ก่อนที่ไฟฟ้าจะเข้าถึงทุกบ้านในหลายพื้นที่ ตะเกียงเป็นอุปกรณ์สำคัญสำหรับให้แสงสว่างในตอนกลางคืน ตะเกียงเจ้าพายุใช้เชื้อเพลิงประเภทน้ำมันก๊าด และมีระบบแรงดันช่วยให้น้ำมันถูกส่งไปยังหัวเผา ทำให้เกิดเปลวไฟที่ให้แสงสว่างมากกว่าตะเกียงธรรมดาบางชนิด

จุดเด่นอีกอย่างคือมีปล่องแก้วครอบเปลวไฟ ช่วยป้องกันลมและทำให้เปลวไฟติดได้มั่นคงขึ้น จึงเหมาะกับการใช้งานในพื้นที่ที่มีลมหรือบริเวณนอกบ้าน

สำหรับเด็กยุคนี้ที่แค่กดสวิตช์ก็มีไฟสว่างทั้งห้อง ตะเกียงเจ้าพายุอาจดูเหมือนอุปกรณ์จากหนังย้อนยุค แต่สำหรับคนรุ่นก่อน มันเคยเป็นสิ่งที่ทำให้ค่ำคืนมองเห็นทางได้

3. วิทยุทรานซิสเตอร์

ก่อนสมาร์ตโฟนจะกลายเป็นทั้งวิทยุ โทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ และเครื่องเล่นเพลงในเครื่องเดียว วิทยุทรานซิสเตอร์เคยเป็นอุปกรณ์สำคัญที่หลายบ้านมีไว้ฟังข่าว ฟังเพลง และรายการต่าง ๆ

วิทยุชนิดนี้ใช้แบตเตอรี่ จึงพกพาไปนอกบ้านได้ง่าย บางเครื่องมีขนาดเล็กถือไปไหนมาไหนได้ บางเครื่องเป็นวิทยุเครื่องใหญ่ที่วางประจำบ้าน

ในช่วงเวลาที่อินเทอร์เน็ตยังไม่มีบทบาทในชีวิตประจำวัน เสียงจากวิทยุเป็นช่องทางสำคัญที่ทำให้ผู้คนได้รับข่าวสารและความบันเทิงจากโลกภายนอก

4. หีบไม้

ก่อนตู้เสื้อผ้าและกล่องพลาสติกจะเต็มบ้าน หีบไม้เป็นอีกหนึ่งวิธีที่คนสมัยก่อนใช้เก็บเสื้อผ้า ผ้าห่ม เอกสาร และของสำคัญ

หีบแต่ละใบมีรูปร่างและวัสดุแตกต่างกัน บางใบทำจากไม้ บางใบบุด้วยวัสดุอื่นเพื่อเพิ่มความแข็งแรง และบางใบมีหูหิ้วหรือห่วงสำหรับคล้องกุญแจ

หีบไม่ได้เป็นเพียงที่เก็บของ แต่บางบ้านยังใช้เป็นที่นั่งหรือวางของได้ด้วย และเมื่อเปิดออกมา สิ่งของข้างในมักเต็มไปด้วยเรื่องราวของคนในบ้าน ตั้งแต่เสื้อผ้ารุ่นเก่า ไปจนถึงจดหมายและของที่เก็บไว้เป็นความทรงจำ

5. กระโถน

กระโถนเป็นของใช้ที่เด็กยุคใหม่อาจรู้จักจากภาพหรือเรื่องเล่ามากกว่าจากการใช้งานจริง

ในอดีตบ้านจำนวนมากยังไม่มีห้องน้ำหรือระบบสุขาภิบาลที่สะดวกเหมือนปัจจุบัน โดยเฉพาะในช่วงเวลากลางคืน กระโถนจึงถูกนำมาใช้สำหรับขับถ่ายภายในบ้าน ก่อนนำไปเทและทำความสะอาดในภายหลัง

กระโถนมีทั้งแบบเครื่องปั้นดินเผา โลหะ และวัสดุอื่น ๆ ตามยุคสมัยและฐานะของแต่ละครอบครัว ของใช้ชิ้นนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่าความสะดวกสบายในบ้านที่ดูเป็นเรื่องธรรมดาในปัจจุบัน ครั้งหนึ่งเคยเป็นสิ่งที่ต้องจัดการกันด้วยวิธีที่ต่างออกไปมาก

6. พัดกระดาษหรือพัดสาน

ก่อนเครื่องปรับอากาศและพัดลมไฟฟ้าจะเข้าถึงบ้านทั่วไป พัดมือเป็นอุปกรณ์คลายร้อนที่เรียบง่ายแต่มีประโยชน์มาก

ในประเทศไทยมีพัดหลายรูปแบบ ทั้งพัดสานจากวัสดุธรรมชาติ พัดใบตาล และพัดกระดาษหรือพัดที่ทำจากวัสดุอื่นตามพื้นที่และยุคสมัย

ข้อดีของพัดมือคือไม่ต้องใช้ไฟฟ้า และหยิบมาใช้ได้ทันที จะนั่งหน้าบ้าน นอนกลางวัน หรือพาไปวัดก็ได้

ทุกวันนี้พัดมืออาจกลายเป็นของตกแต่งหรือของที่ระลึกในสายตาคนรุ่นใหม่ แต่ในวันที่อากาศร้อนและบ้านยังไม่มีเครื่องใช้ไฟฟ้ามากนัก พัดหนึ่งเล่มมีความหมายมากกว่าของประดับอย่างแน่นอน

7. ครกกับสากไม้

ครกอาจยังพบได้ในบ้านปัจจุบัน แต่ครกและสากขนาดใหญ่ที่ใช้ตำเครื่องแกงหรือเตรียมอาหารครั้งละมาก ๆ เป็นภาพที่พบได้บ่อยในครัวสมัยก่อน

ก่อนเครื่องปั่นไฟฟ้าจะเข้ามาช่วยงานครัว การโขลกพริก กระเทียม เครื่องเทศ หรือสมุนไพร ต้องใช้แรงจากมือและแขนทั้งนั้น เสียงตำครกจึงเป็นเสียงที่คุ้นเคยของหลายชุมชน

การตำยังมีข้อดีด้านการทำอาหาร เพราะสามารถควบคุมความละเอียดของวัตถุดิบได้ตามต้องการ และอาหารไทยหลายชนิดก็ยังนิยมใช้ครกในการเตรียมเครื่องปรุงจนถึงทุกวันนี้

8. ปิ่นโต

ก่อนกล่องอาหารพลาสติกและภาชนะเก็บอาหารสารพัดรูปแบบ ปิ่นโตเป็นของใช้สำคัญสำหรับการนำอาหารจากบ้านไปกินนอกบ้าน

ปิ่นโตแบบดั้งเดิมมักมีภาชนะหลายชั้นซ้อนกันและล็อกเข้าด้วยกัน สามารถแยกอาหารแต่ละอย่างออกจากกันได้ เช่น ข้าว แกง ผัด หรือกับข้าวชนิดต่าง ๆ

ภาพคนหิ้วปิ่นโตไปทำงาน ไปโรงเรียน หรือไปทำบุญ จึงเป็นภาพที่อยู่คู่กับชีวิตคนไทยมานาน และทุกวันนี้ปิ่นโตก็ยังไม่หายไปเสียทีเดียว เพียงแต่บทบาทของมันลดลงเมื่อมีภาชนะสมัยใหม่เข้ามาให้เลือกมากขึ้น

9. โอ่งมังกรและโอ่งเก็บน้ำ

ในวันที่น้ำประปายังไม่ได้สะดวกสำหรับทุกบ้านเหมือนปัจจุบัน โอ่งเป็นของใช้สำคัญสำหรับเก็บน้ำ โดยเฉพาะน้ำฝน

โอ่งมังกรที่มีลวดลายมังกรและการตกแต่งเป็นเอกลักษณ์ เป็นเครื่องปั้นดินเผาที่คนไทยคุ้นเคยกันมาก โดยแหล่งผลิตสำคัญอยู่ที่จังหวัดราชบุรี

บ้านหนึ่งหลังอาจมีโอ่งหลายใบตั้งอยู่บริเวณบ้าน เพื่อเก็บน้ำไว้ใช้ในชีวิตประจำวัน ภาพโอ่งเรียงกันอยู่ใต้ชายคาจึงเคยเป็นภาพธรรมดาของบ้านไทยจำนวนมาก

10. กระติกน้ำแข็งแบบโบราณ

ก่อนตู้เย็นจะกลายเป็นเครื่องใช้พื้นฐานของแทบทุกบ้าน การเก็บอาหารและเครื่องดื่มให้เย็นเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยน้ำแข็งจากภายนอก กระติกหรือถังเก็บความเย็นจึงมีบทบาทสำคัญ

ในอดีตบางบ้านจะซื้อน้ำแข็งจากร้านหรือรถขายน้ำแข็งมาใส่ไว้ แล้วนำไปใช้แช่น้ำ เครื่องดื่ม หรืออาหารที่ต้องการรักษาความเย็น กระติกบางชนิดมีผนังหนาเพื่อช่วยชะลอการละลายของน้ำแข็ง

ภาพคนถือถุงน้ำแข็งกลับบ้านจึงเป็นอีกหนึ่งภาพที่เด็กยุคใหม่อาจแทบไม่เคยเห็น เพราะทุกวันนี้เพียงเปิดประตูตู้เย็นก็มีน้ำเย็นและน้ำแข็งพร้อมใช้แทบตลอดเวลา

ของใช้เหล่านี้น่าสนใจตรงที่หลายชิ้นไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อความสวยงามเลย แต่มันเกิดจากการแก้ปัญหาธรรมดา ๆ ในชีวิตประจำวันของคนแต่ละยุค เตารีดต้องมีความร้อน จึงใช้ถ่าน ตอนไฟฟ้ายังเข้าไม่ถึงบ้านก็ต้องมีตะเกียง อากาศร้อนก็ใช้พัดมือ น้ำต้องเก็บก็มีโอ่ง และอาหารต้องรักษาความเย็นก็ต้องพึ่งน้ำแข็ง

เมื่อเทคโนโลยีค่อย ๆ เข้ามา ของใช้เหล่านี้จึงถูกแทนที่ทีละอย่าง บ้านสมัยใหม่มีเครื่องใช้ที่ทำงานได้รวดเร็วขึ้น สะดวกขึ้น และใช้แรงคนน้อยลง

แต่ถ้าได้เห็นของเหล่านี้อีกครั้งตามบ้านเก่าหรือพิพิธภัณฑ์ สิ่งที่น่าสนใจอาจไม่ใช่แค่การได้รู้ว่า “มันใช้ทำอะไร” แต่อาจเป็นการได้เห็นว่าคนรุ่นก่อนใช้ชีวิตอย่างไรในวันที่เรื่องง่าย ๆ อย่างการรีดผ้า เปิดไฟ ทำความเย็น หรือเก็บน้ำ ล้วนต้องอาศัยความรู้และแรงกายมากกว่าวันนี้

ของบางอย่างจึงหายไปจากบ้าน แต่ไม่ได้หายไปจากความทรงจำ และสำหรับคนที่เคยใช้มันจริง ๆ ของธรรมดาเหล่านี้อาจเป็นเหมือนประตูบานเล็ก ๆ ที่เปิดกลับไปสู่อีกช่วงเวลาหนึ่งของชีวิต