เลี่ยงภาษีกับวางแผนภาษีต่างกันอย่างไร แบบไหนเสี่ยงจำคุก

การหลีกเลี่ยงหรือไม่ยอมจ่ายภาษีในประเทศไทย มีระดับความผิดและผลทางกฎหมายแตกต่างกันตาม เจตนา พฤติการณ์ และประเภทภาษี ตั้งแต่เงินเพิ่มและเบี้ยปรับ ไปจนถึงโทษจำคุกในกรณีที่มีเจตนาหลีกเลี่ยงหรือใช้ข้อมูลเท็จ

สิ่งสำคัญคือต้องแยกให้ออกระหว่าง การจ่ายภาษีล่าช้า การหลีกเลี่ยงภาษีโดยผิดกฎหมาย และการวางแผนภาษีโดยใช้สิทธิตามกฎหมาย เพราะแต่ละกรณีไม่ได้มีผลเหมือนกัน

ไม่ชำระภาษีภายในกำหนด

หากมีภาษีที่ต้องชำระแต่ไม่จ่ายภายในเวลาที่กำหนด โดยทั่วไปต้องชำระภาษีที่ค้างพร้อม เงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน ตามมาตรา 27 แห่งประมวลรัษฎากร

เงินเพิ่มดังกล่าวคำนวณจากภาษีที่ต้องชำระโดยไม่รวมเบี้ยปรับ และมีกฎหมายกำหนดเพดานไม่ให้เกินจำนวนภาษีที่ต้องเสียหรือนำส่ง จึงไม่ควรเรียกว่า “ดอกเบี้ยทบต้นร้อยละ 18 ต่อปี” เพราะวิธีคำนวณตามกฎหมายเป็นรายเดือนหรือเศษของเดือน

หากถูกตรวจสอบแล้วพบว่าไม่ได้ยื่นแบบ หรือยื่นแบบแต่ชำระภาษีขาด อาจต้องเสีย เบี้ยปรับอีกหนึ่งหรือสองเท่าของภาษี แล้วแต่ลักษณะการประเมินและบทบัญญัติที่ใช้ ไม่ได้หมายความว่าผู้ชำระล่าช้าทุกคนจะถูกเรียกเบี้ยปรับในอัตรานี้โดยอัตโนมัติ

จงใจไม่ยื่นแบบเพื่อหลีกเลี่ยงภาษี

การยื่นแบบล่าช้าทั่วไปกับการจงใจไม่ยื่นแบบเพื่อหลีกเลี่ยงภาษีเป็นคนละกรณีกัน หากพิสูจน์ได้ว่าผู้มีหน้าที่เสียภาษี จงใจไม่ยื่นรายการเพื่อหลีกเลี่ยงภาษีอากร มาตรา 37 ทวิ กำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

นอกจากโทษอาญาแล้ว ผู้กระทำยังคงต้องชำระภาษีที่ค้าง เงินเพิ่ม และภาระอื่นตามที่กฎหมายกำหนด

ใช้ข้อมูลหรือหลักฐานเท็จ โทษหนักกว่า

กรณีที่ร้ายแรงขึ้น ได้แก่ การแจ้งข้อความเท็จ ให้ถ้อยคำเท็จ นำหลักฐานเท็จมาแสดง หรือใช้วิธีฉ้อโกงและอุบายเพื่อหลีกเลี่ยงภาษีหรือขอคืนภาษี

มาตรา 37 แห่งประมวลรัษฎากรกำหนดโทษสำหรับพฤติกรรมดังกล่าวไว้ที่ จำคุกตั้งแต่ 3 เดือนถึง 7 ปี และปรับตั้งแต่ 2,000–200,000 บาท

ตัวอย่างพฤติกรรมที่อาจมีความเสี่ยง ได้แก่ การซ่อนรายได้ แจ้งรายได้ไม่ตรงกับความจริง หรือสร้างเอกสารค่าใช้จ่ายที่ไม่มีรายการเกิดขึ้นจริง อย่างไรก็ตาม การจะเข้าข่ายความผิดใดต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของแต่ละกรณี

หนี้ภาษีอาจนำไปสู่การยึดหรืออายัดทรัพย์

เมื่อภาษีถึงกำหนดชำระแล้วแต่ยังไม่ได้ชำระ กฎหมายถือว่าเป็น ภาษีอากรค้าง โดยมาตรา 12 ให้อำนาจกรมสรรพากรดำเนินการยึด อายัด และขายทอดตลาดทรัพย์สินของผู้รับผิดเสียภาษีเพื่อชำระหนี้ได้ตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด

ดังนั้น การปล่อยหนี้ภาษีไว้นานไม่ได้ทำให้ภาระหายไป แต่อาจทำให้ยอดเงินเพิ่มสูงขึ้นและนำไปสู่มาตรการบังคับชำระหนี้

การวางแผนภาษีอย่างถูกกฎหมายไม่ใช่การหนีภาษี

การใช้สิทธิลดหย่อนหรือยกเว้นตามที่กฎหมายกำหนด เช่น RMF, Thai ESG, ประกันชีวิต และเงินบริจาคที่เข้าเกณฑ์ ถือเป็นการวางแผนภาษีที่ถูกกฎหมาย ตราบใดที่ผู้เสียภาษีมีสิทธิจริง ปฏิบัติตามเงื่อนไข และมีหลักฐานประกอบครบถ้วน

ส่วนสิทธิของกองทุน SSF เป็นมาตรการที่กำหนดช่วงเวลาการซื้อไว้ ผู้เสียภาษีจึงควรตรวจสอบปีที่ซื้อและหลักเกณฑ์ของปีภาษีนั้นก่อนนำมาใช้ลดหย่อน

โดยสรุป การชำระภาษีล่าช้าอาจทำให้ต้องจ่ายเงินเพิ่มและเบี้ยปรับในบางกรณี แต่หากมีเจตนาไม่ยื่นแบบ ใช้เอกสารเท็จ หรือฉ้อโกงเพื่อหลีกเลี่ยงภาษี อาจกลายเป็นคดีอาญาที่มีโทษจำคุกได้ ผู้ที่พบว่าตนยื่นแบบหรือชำระภาษีไม่ครบควรรีบตรวจสอบและแก้ไขกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีตามข้อเท็จจริงของตน