น้ำวนในชักโครกไม่ได้หมุนตามซีกโลก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลายคนเคยได้ยินว่าพอนั่งชักโครกในประเทศไทย น้ำจะหมุนไปทางหนึ่ง แต่ถ้าเดินทางข้ามเส้นศูนย์สูตร น้ำจะเปลี่ยนทิศหมุนทันที เพราะแรงโคริออลิสจากการหมุนของโลก ฟังดูเหมือนเป็นกฎฟิสิกส์ที่ชัดเจน แต่กับโถสุขภัณฑ์ทั่วไป เรื่องนี้แทบไม่ใช่ตัวกำหนดทิศทางน้ำวนเลย

แรงโคริออลิสมีอยู่จริง และมีผลต่อการเคลื่อนที่ของอากาศกับน้ำในระบบขนาดใหญ่ เช่น พายุหมุน กระแสน้ำในมหาสมุทร และการไหลเวียนของบรรยากาศ เพราะระบบเหล่านี้กินพื้นที่กว้างและใช้เวลานานพอให้แรงเล็กๆ จากการหมุนของโลกสะสมจนเห็นผลชัด

แต่ชักโครกมีขนาดเล็กมาก น้ำถูกปล่อยออกมาในเวลาไม่กี่วินาที แรงจากการหมุนของโลกจึงอ่อนเกินกว่าจะเอาชนะปัจจัยอื่นที่เกิดขึ้นก่อนหน้าได้ แม้จะมีผลทางฟิสิกส์อยู่บ้างในทางทฤษฎี แต่เมื่อนำมาใช้กับห้องน้ำจริง ผลนั้นเล็กจนแทบตรวจจับไม่ได้

สิ่งที่กำหนดน้ำวนในโถสุขภัณฑ์คือการออกแบบของผู้ผลิตเป็นหลัก หัวฉีดน้ำรอบขอบโถอาจวางเอียงไปทางซ้ายหรือขวา บางรุ่นปล่อยน้ำเป็นแนวหมุนวน บางรุ่นปล่อยน้ำหลายจุดพร้อมกัน ขนาดและรูปทรงของโถ รวมถึงความแรงของน้ำ ก็ล้วนมีผลต่อทิศทางสุดท้าย

แม้แต่ชักโครกสองใบที่ตั้งอยู่ในบ้านเดียวกัน น้ำอาจหมุนคนละทิศได้ ถ้าหัวฉีดภายในวางไม่เหมือนกัน หรือมีความลาดเอียงและรูปทรงทางน้ำต่างกัน ทิศทางที่เห็นจึงสะท้อนฝีมือการออกแบบและสภาพของอุปกรณ์ มากกว่าจะบอกว่าเราอยู่ซีกโลกไหน

ถ้าอยากทดลองให้เห็นแรงโคริออลิสจริงๆ ต้องใช้ภาชนะขนาดใหญ่ ปล่อยให้น้ำนิ่งสนิทเป็นเวลานาน และระบายน้ำอย่างสมมาตรที่สุด ต้องลดแรงสั่นสะเทือน กระแสน้ำเริ่มต้น และความไม่สมดุลของภาชนะให้น้อยมาก เงื่อนไขแบบนี้ต่างจากการกดชักโครกในชีวิตประจำวันโดยสิ้นเชิง

ดังนั้นการเดินทางไปออสเตรเลียหรือประเทศทางซีกโลกเหนือ ไม่ได้ทำให้ชักโครกเปลี่ยนทิศหมุนแบบอัตโนมัติ ถ้าเป็นโถรุ่นเดียวกันที่ออกแบบหัวฉีดเหมือนกัน น้ำก็มีแนวโน้มจะหมุนทิศเดิม ไม่ว่าจะตั้งอยู่เหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตรก็ตาม