ฟ้าผ่าซ้ำที่เดิมได้จริง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คนจำนวนไม่น้อยเชื่อว่าฟ้าผ่าจะไม่ย้อนกลับมาที่เดิมเป็นครั้งที่สอง เพราะคิดว่าสายฟ้าเลือกจุดลงแบบสุ่มแล้วจะเปลี่ยนไปเรื่อยๆ แต่ความจริงตรงกันข้าม วัตถุสูงเด่นที่อยู่ในตำแหน่งเปิดโล่งมีโอกาสรับฟ้าผ่าซ้ำได้หลายครั้ง โดยเฉพาะอาคารที่มีเสาอากาศหรือโครงสร้างโลหะอยู่ด้านบน

ตึกเอ็มไพร์สเตตในนิวยอร์กเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัดที่สุด เสาอากาศของตึกถูกฟ้าผ่าเฉลี่ยประมาณ 20-25 ครั้งต่อปี และเคยมีบันทึกว่าถูกผ่าซ้ำหลายครั้งภายในพายุลูกเดียว ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าสายฟ้าจำตำแหน่งเดิมได้ แต่เกิดจากอาคารยังคงเป็นจุดสูงเด่นของพื้นที่เดิมทุกครั้งที่มีเมฆพายุเคลื่อนผ่าน

เมื่อสนามไฟฟ้าในก้อนเมฆรุนแรงขึ้น ประจุไฟฟ้าจะพยายามสร้างเส้นทางลงสู่พื้นดิน จุดที่สูงและยื่นออกจากสภาพแวดล้อมโดยรอบจะมีโอกาสเชื่อมต่อกับสายฟ้าได้มากกว่า จึงเห็นฟ้าผ่าลงยอดตึก เสาไฟ ต้นไม้ หรือยอดเขาบ่อยกว่าพื้นที่ราบทั่วไป

แต่คำอธิบายว่าไฟฟ้าจะเลือกวัตถุที่นำไฟฟ้าได้ดีที่สุดเสมอ ยังไม่ถูกต้องทั้งหมด ฟ้าผ่าไม่ได้ทำงานเหมือนกระแสไฟที่ไหลไปหาโลหะชิ้นใกล้ที่สุด ความสูง รูปร่าง สภาพแวดล้อม สนามไฟฟ้า และเส้นทางที่ประจุสร้างขึ้นในอากาศ ล้วนมีผลร่วมกัน

สายล่อฟ้าก็ไม่ได้ทำหน้าที่ดึงดูดฟ้าผ่าให้เข้าหาตึกโดยตรง หน้าที่สำคัญคือสร้างทางนำกระแสไฟจากจุดรับบนอาคารลงสู่พื้นดินอย่างเป็นระบบ เมื่อฟ้าผ่าลงมา ระบบนี้ช่วยลดโอกาสที่กระแสจะกระโดดผ่านผนัง สายไฟ หรือส่วนที่มีคนอยู่ และช่วยป้องกันความเสียหายจากไฟไหม้กับแรงดันมหาศาล

ดังนั้นคำเตือนที่ถูกต้องไม่ใช่ฟ้าผ่าจะไม่ซ้ำที่เดิม แต่คือไม่ควรคิดว่าจุดที่เคยโดนไปแล้วจะปลอดภัยในครั้งต่อไป อาคารสูงอาจถูกผ่าซ้ำได้ตลอดเวลา ส่วนคนที่อยู่กลางแจ้งควรรีบเข้าอาคารหรือรถยนต์เมื่อได้ยินเสียงฟ้าร้อง เพราะฟ้าผ่าอาจเกิดขึ้นห่างจากบริเวณฝนตกหนักได้หลายกิโลเมตร