อาการจิตเวชแบบไหนควรรีบพบแพทย์?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำว่าอาการจิตเวชไม่ได้หมายถึงคนที่อ่อนแอหรือควบคุมตัวเองไม่ได้เสมอไป แต่หมายถึงความเปลี่ยนแปลงด้านอารมณ์ ความคิด การรับรู้ หรือพฤติกรรมที่เริ่มรบกวนการใช้ชีวิต การเรียน การทำงาน และความสัมพันธ์กับคนรอบตัว อาการบางอย่างอาจเกิดขึ้นชั่วคราวจากความเครียดหรือการพักผ่อนไม่พอ แต่ถ้าเป็นต่อเนื่อง รุนแรงขึ้น หรือเจ้าตัวรู้สึกว่ารับมือไม่ไหว ก็ควรขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ

สัญญาณที่ควรจับตาคือการนอนเปลี่ยนไปมาก เช่น นอนไม่หลับหลายคืน นอนมากผิดปกติ หรือรู้สึกไม่ต้องนอนแต่ยังมีพลังอย่างต่อเนื่อง ร่วมกับอารมณ์หงุดหงิด คึกผิดปกติ พูดเร็ว คิดเร็ว ใช้เงินหรือทำสิ่งเสี่ยงโดยไม่ยั้งคิด ในอีกด้านหนึ่ง บางคนอาจเศร้า เบื่อหน่าย หมดแรง ไม่สนใจสิ่งที่เคยชอบ และค่อยๆ แยกตัวออกจากคนรอบข้าง

ถ้ามีอาการได้ยินเสียง เห็นภาพ หรือรู้สึกถึงสิ่งที่คนอื่นไม่รับรู้ ควรพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะเมื่อเสียงนั้นสั่งให้ทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น อีกกลุ่มหนึ่งคือความเชื่อที่ฝังแน่นว่ามีคนติดตาม วางยา อ่านความคิด หรือส่งข้อความลับมาให้ แม้คนใกล้ชิดจะพยายามอธิบายด้วยเหตุผลแล้วก็ตาม อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับภาวะโรคจิต แต่ยังต้องให้แพทย์ประเมินสาเหตุ เพราะยา สารเสพติด โรคทางกาย และการอดนอนรุนแรงก็มีส่วนทำให้เกิดอาการได้

การพูดจาสับสน ตอบไม่ตรงคำถาม จำเรื่องสำคัญไม่ได้บ่อย หรือพฤติกรรมเปลี่ยนไปจนคนใกล้ตัวรู้สึกว่าไม่เหมือนเดิม ก็เป็นเหตุผลที่ควรนัดประเมินกับจิตแพทย์ การวินิจฉัยไม่ควรอาศัยการค้นหาอาการในอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียว เพราะอาการเดียวกันอาจเกิดจากหลายภาวะ และบางครั้งอาจเป็นโรคทางกายที่ต้องรักษาอย่างเร่งด่วน

หากคนใกล้ตัวมีอาการ ควรพูดด้วยน้ำเสียงสงบ ใช้ประโยคสั้นๆ รับฟังโดยไม่ล้อเลียน และหลีกเลี่ยงการเถียงเพื่อเอาชนะความเชื่อของเขาทันที อาจชวนไปพบแพทย์ด้วยคำพูดว่าอยากช่วยหาสาเหตุของอาการนอนไม่หลับ ความเครียด หรือความเหนื่อยล้า ไม่ควรแอบหยุดยา เพิ่มยา หรือให้ยาของคนอื่น เพราะอาจทำให้อาการแย่ลงและเกิดผลข้างเคียงได้

ถ้ามีการพูดว่าจะฆ่าตัวตาย มีแผนหรือเตรียมอุปกรณ์ไว้ พยายามทำร้ายตัวเอง ขู่ทำร้ายผู้อื่น ควบคุมความก้าวร้าวไม่ได้ สับสนจนดูแลตัวเองไม่ได้ หรือไม่กินไม่นอนจนร่างกายทรุด ควรถือเป็นเหตุฉุกเฉิน อย่าปล่อยให้อยู่ตามลำพัง เก็บสิ่งของอันตรายออกจากบริเวณเท่าที่ทำได้ และโทร 1669 หรือพาไปห้องฉุกเฉินใกล้บ้านเมื่อมีอันตรายเฉียบพลัน

สำหรับผู้ที่ยังไม่อยู่ในภาวะฉุกเฉิน แต่กังวลเรื่องความเครียด ความเศร้า ความคิดวน การนอนไม่หลับ หรืออาการที่เริ่มกระทบชีวิต สามารถโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง การเข้ารับคำปรึกษาเร็วช่วยให้ประเมินปัญหาได้ตรงจุด และช่วยวางแผนรักษาที่เหมาะกับแต่ละคน อาการจิตเวชดูแลได้ และการไปพบแพทย์ไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการขอความช่วยเหลือเพื่อให้กลับมาใช้ชีวิตได้ปลอดภัยและมั่นคงขึ้น