Gaslighting ทำไมเราถึงเริ่มไม่เชื่อตัวเอง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางครั้งคำพูดของคนใกล้ตัวไม่ได้ทำให้เราเสียใจเพียงชั่วครู่ แต่ค่อยๆ ทำให้เริ่มสงสัยความจำ ความรู้สึก และการตัดสินใจของตัวเอง เช่น เราจำได้ว่าอีกฝ่ายพูดอย่างหนึ่ง แต่กลับถูกยืนยันว่าไม่เคยพูด หรือถูกบอกว่าเราอ่อนไหวเกินไป คิดมากเกินไป และเข้าใจเรื่องง่ายๆ ผิดอยู่เสมอ พฤติกรรมลักษณะนี้อาจเกี่ยวข้องกับสิ่งที่เรียกว่า Gaslighting

Gaslighting คือรูปแบบหนึ่งของการบิดเบือนทางจิตใจ ผู้กระทำพยายามทำให้อีกฝ่ายไม่มั่นใจในสิ่งที่ตัวเองเห็น ได้ยิน จำได้ หรือรู้สึกอยู่ การโกหกเพียงครั้งเดียวหรือการจำเหตุการณ์ไม่ตรงกันยังไม่เพียงพอที่จะเรียกว่า Gaslighting เพราะคนเรามีสิทธิ์จำผิดหรือมองสถานการณ์ต่างกันได้ สิ่งสำคัญคือรูปแบบที่เกิดซ้ำและการใช้อำนาจกดให้อีกฝ่ายยอมรับว่า ความจริงของตัวเองไม่มีน้ำหนัก

คนที่ถูกบิดเบือนบ่อยๆ อาจเริ่มพูดขอโทษทั้งที่ไม่แน่ใจว่าตัวเองทำผิดอะไร ต้องย้อนอ่านข้อความหรือบันทึกเหตุการณ์เพื่อพิสูจน์ว่าตัวเองไม่ได้จำผิด และไม่กล้าตัดสินใจโดยไม่มีคนอื่นยืนยัน เมื่อเวลาผ่านไป ความมั่นใจจะลดลงจนรู้สึกว่าทุกปัญหาเกิดจากตัวเอง แม้บางครั้งต้นเหตุจะมาจากคำพูดหรือการกระทำของอีกฝ่ายก็ตาม

สัญญาณที่ควรสังเกตคือ อีกฝ่ายปฏิเสธเหตุการณ์ที่มีหลักฐานชัด เปลี่ยนเรื่องเมื่อถูกถามถึงความรับผิดชอบ กล่าวหาว่าเราเป็นคนสร้างปัญหา หรือใช้เรื่องส่วนตัวที่เราเคยเล่าไว้มาโจมตีภายหลัง บางคนอาจทำดีสลับกับทำร้ายจิตใจจนเราสับสนและเฝ้ารอช่วงเวลาที่อีกฝ่ายกลับมาอ่อนโยน ความสัมพันธ์แบบนี้ทำให้การแยกแยะระหว่างความรักกับการควบคุมยากขึ้นเรื่อยๆ

การรับมือเริ่มจากการเชื่อว่าความรู้สึกของตัวเองมีคุณค่า จดบันทึกเหตุการณ์พร้อมวันเวลา เก็บข้อความหรือหลักฐานที่เกี่ยวข้อง และเล่าให้คนที่ไว้ใจฟังเพื่อมองสถานการณ์จากมุมที่ปลอดภัยขึ้น ไม่จำเป็นต้องเสียเวลาเอาชนะทุกข้อกล่าวหา เพราะคนที่ตั้งใจบิดเบือนอาจเปลี่ยนประเด็นไปเรื่อยๆ การกำหนดขอบเขต เช่น ยุติการสนทนาเมื่อมีการดูถูกหรือปฏิเสธความรู้สึกซ้ำๆ อาจช่วยปกป้องสภาพจิตใจได้

ถ้าความสัมพันธ์มีการข่มขู่ ควบคุมเงิน แยกเราออกจากครอบครัว ติดตามตัว หรือมีความรุนแรง ควรให้ความสำคัญกับความปลอดภัยก่อนการอธิบายให้อีกฝ่ายเข้าใจ วางแผนขอความช่วยเหลือจากคนใกล้ชิด ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างรอบคอบ การขอคำปรึกษาไม่ได้แปลว่าเราอ่อนแอ และการถอยออกจากความสัมพันธ์ที่ทำให้ไม่เชื่อตัวเองก็ไม่ใช่ความผิดของเรา