นาเกลือกลางภาคอีสาน ทำไมพื้นที่ไม่มีทะเลถึงผลิตเกลือได้
ถ้าพูดถึง “นาเกลือ” ภาพที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นแปลงนากว้าง ๆ ที่มีน้ำทะเลสะท้อนแดดอยู่เต็มพื้นที่ แล้วค่อย ๆ กลายเป็นผลึกเกลือสีขาวเมื่อความชื้นระเหยออกไป แต่ถ้าเดินทางเข้าไปในภาคอีสาน เรากลับพบพื้นที่ผลิตเกลืออยู่ไม่น้อย ทั้งที่ภูมิภาคนี้ไม่มีชายทะเลเลย คำถามจึงเกิดขึ้นทันทีว่า แล้วเกลือมาจากไหน?
คำตอบอยู่ใต้พื้นดิน
เกลือที่ผลิตในภาคอีสานส่วนใหญ่เรียกว่า เกลือสินเธาว์ ซึ่งแตกต่างจากเกลือทะเลตรงที่ไม่ได้เริ่มต้นจากการนำน้ำทะเลมาใช้ แต่มีต้นกำเนิดจากแหล่งเกลือหินใต้ดิน กรมทรัพยากรธรณีระบุว่าแหล่งเกลือหินของภาคอีสานกระจายอยู่ในพื้นที่ของแอ่งธรณีวิทยาขนาดใหญ่ 2 แห่ง คือ แอ่งสกลนครและแอ่งโคราช ครอบคลุมหลายจังหวัดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
เรื่องนี้ย้อนกลับไปไกลกว่าชีวิตของผู้คนในปัจจุบันมาก เพราะพื้นที่อีสานในอดีตเคยมีสภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยาที่เอื้อต่อการสะสมของเกลือ เมื่อเวลาผ่านไปตะกอนและชั้นหินต่าง ๆ ทับถมกันจนเกิดชั้นเกลือหินอยู่ใต้พื้นดิน ปัจจุบันเราจึงสามารถพบแหล่งเกลือหินได้ในหลายพื้นที่ เช่น นครราชสีมา ชัยภูมิ มหาสารคาม ร้อยเอ็ด ยโสธร อุบลราชธานี อุดรธานี และจังหวัดอื่น ๆ ในภาคอีสาน
วิธีนำเกลือขึ้นมาใช้ก็มีหลายแบบ บางพื้นที่มีการขุดหรือเจาะลงไปจนพบ น้ำเกลือใต้ดิน หรือที่เรียกกันว่าเกลือบาดาล จากนั้นนำน้ำเกลือขึ้นมาต้มเพื่อให้น้ำระเหย เหลือผลึกเกลือไว้ ขณะที่บางพื้นที่ใช้วิธีนำน้ำเกลือขึ้นมาแล้วตากให้ระเหยด้วยแสงแดด วิธีการจึงแตกต่างกันตามลักษณะของแหล่งเกลือและภูมิปัญญาของแต่ละชุมชน
หนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจคือ บ่อเกลือโบราณบ้านท่าสะอาด จังหวัดบึงกาฬ หรือที่รู้จักกันในชื่อ “บ่อหัวแฮด” ซึ่งมีการผลิตเกลือจากน้ำบาดาลเค็มมานานกว่า 200 ปี กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าการผลิตแบบดั้งเดิมของแหล่งนี้ต้องขุดบ่อลึกอย่างน้อยประมาณ 40 เมตร เพื่อให้ได้น้ำเกลือขึ้นมาใช้
ภาพของคนอีสานตักน้ำจากบ่อแล้วนำไปเคี่ยวในกระทะใบใหญ่ จึงไม่ใช่เรื่องแปลกเมื่อรู้ว่าพื้นดินใต้เท้าของพวกเขามีชั้นเกลืออยู่จริง เพียงแต่เกลือไม่ได้วางอยู่บนผิวดินให้เห็นเหมือนแปลงเกลือริมทะเล
อย่างไรก็ตาม การผลิตเกลือสินเธาว์ในปริมาณมากก็มีเรื่องที่ต้องระวัง เพราะการนำน้ำเกลือใต้ดินขึ้นมาอย่างต่อเนื่องอาจเกี่ยวข้องกับปัญหาน้ำเค็มแพร่กระจายและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในบางพื้นที่ ประวัติการขยายตัวของอุตสาหกรรมเกลือสินเธาว์ในภาคอีสานจึงมีทั้งเรื่องเศรษฐกิจของชุมชนและประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมควบคู่กันไป
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมภาคอีสานถึงมี “นาเกลือ” ได้ แม้จะอยู่ห่างจากทะเลหลายร้อยกิโลเมตร เพราะสิ่งที่นำมาใช้ไม่ได้มาจากทะเลในปัจจุบัน แต่เป็นร่องรอยของสภาพแวดล้อมและกระบวนการทางธรณีวิทยาในอดีตที่ถูกเก็บซ่อนอยู่ใต้พื้นดิน
มองจากด้านบน อีสานอาจดูเป็นผืนดินกว้างใหญ่ที่เต็มไปด้วยทุ่งนา แต่ถ้ามองลึกลงไปใต้พื้นดิน ก็ยังมีเรื่องราวอีกชั้นหนึ่งซ่อนอยู่ และหนึ่งในนั้นก็คือเกลือที่คนอีสานนำขึ้นมาจากใต้ดิน จนกลายเป็นทั้งอาหาร อาชีพ และภูมิปัญญาที่สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน
เขียนโดย thoughtloop
พอได้สังเกตสิ่งรอบตัว แล้วกลั่นออกมาเป็นตัวอักษร
เล่าเรื่องธรรมดาในวันที่หลายคนอาจมองข้าม
ความคิดเล็ก ๆ ที่อาจตรงกับใจของใครสักคน
ซองดูฮีเดือด! ตั้งคำถามสังคมมองการทำร้ายร่างกายเป็นเรื่องตลก หลังปะทะน้ำ รพีภัทร
นกตาทิพย์ งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขวงกลมเด่น 3 จัดชุดสองตัวบน 31-33-35-37
เลขชนสำนักพิมพ์ งวด 1 ธ.ค. 69 เทียบโพยเดลินิวส์ ไทยราษฎร์ บางกอกทูเดย์ ได้ชุดเด่น 6 คู่
ประวัติชิ้นกรอบ ๆ ในก๋วยเตี๋ยวเย็นตาโฟ คือแมงกะพรุนหรือปลาหมึกกันแน่?
จับตา "พุทธอภิวรรณ" จ่อซบช่อง 3 หรือไม่ ? หลังประกาศอำลาช่อง 8
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด
5คดีดังของไทยที่ถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์
50 ชั่วโมงถึงจะเป็นเพื่อนกัน 200 ชั่วโมงถึงจะสนิท งานวิจัยวัดเวลาสร้างเพื่อนไว้แบบนี้
รีวิวหนังใหม่ "Ebenezer" (เอเบนีเซอร์ และคืนคริสต์มาส) จอห์นนี เดปป์ หวนคืนจอเงินในรอบ 8 ปี พลิกบทลุงสครูจโหมดดาร์ก จะหลอนปนซึ้งแค่ไหน ต้องไปชม!
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
คณิตศาสตร์หล่อหลอมสมองของเราได้อย่างไร
น่าตกใจ!! โคโรนาไวรัสติดจาดคนสู่สัตว์เลี้ยงได้ 6 ประเทศที่พบสุนัขติดเชื้อโควิด-19 มากที่สุด
เครดิตบูโรไม่ใช่บัญชีดำ และเช็กประวัติตัวเองฟรีได้ ธปท. เตรียมให้ฟรีปีละ 2 ครั้ง
50 ชั่วโมงถึงจะเป็นเพื่อนกัน 200 ชั่วโมงถึงจะสนิท งานวิจัยวัดเวลาสร้างเพื่อนไว้แบบนี้