ทำไมแค่ลมเย็นแตะผิวก็ทำให้ขนลุกสะท้านไปทั้งตัว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เคยไหม แค่นั่งรับลมเย็นหน้าพัดลมหรือเปิดประตูออกไปเจออากาศตอนเช้า ผิวทั้งแขนก็ลุกเป็นตุ่มเล็กๆ พร้อมความรู้สึกสะท้านวาบขึ้นมาทันที ทั้งที่ไม่ได้กลัว ไม่ได้ตกใจ และไม่ได้เจ็บตรงไหน อาการนี้เรียกว่า Frisson หรือความรู้สึกขนลุกซู่ ซึ่งเกิดขึ้นได้จากทั้งอากาศเย็น เสียงเพลง ความทรงจำ และอารมณ์ที่กระทบใจอย่างแรง

เมื่อผิวสัมผัสอากาศเย็น ปลายประสาทรับอุณหภูมิจะส่งข้อมูลเข้าสู่สมอง โดยมีไฮโปทาลามัสคอยประเมินว่าร่างกายกำลังสูญเสียความร้อน ระบบประสาทซิมพาเทติกจึงทำงานเพื่อช่วยรักษาอุณหภูมิภายในให้คงที่

หนึ่งในคำสั่งที่เกิดขึ้นคือการทำให้กล้ามเนื้อเล็กๆ บริเวณโคนเส้นขนหดตัว กล้ามเนื้อเหล่านี้เรียกว่า arrector pili เมื่อมันเกร็ง เส้นขนจะชูขึ้นพร้อมดึงผิวรอบๆ ให้เป็นตุ่ม จึงมองเห็นเป็นอาการขนลุกทั่วแขนหรือขา

ในมนุษย์ปัจจุบัน กลไกนี้ช่วยเก็บความร้อนได้ไม่มาก เพราะเรามีเส้นขนไม่หนาเหมือนสัตว์ที่มีขนปกคลุมร่างกาย แต่เป็นร่องรอยจากกลไกป้องกันตัวของบรรพบุรุษที่เคยใช้ขนพองเพื่อกักอากาศอุ่นไว้ใกล้ผิว หรือทำให้ดูตัวใหญ่ขึ้นเมื่อเผชิญภัย

ความรู้สึกสะท้านไม่ได้มาจากความเย็นอย่างเดียว เพลงบางท่อนที่เราผูกพัน เสียงร้องที่ทรงพลัง ฉากหนังที่กดอารมณ์ หรือช่วงเวลาที่รู้สึกซาบซึ้ง ก็ทำให้เกิด Frisson ได้เช่นกัน สมองจะประมวลผลทั้งความตื่นเต้น ความคาดหวัง และความประทับใจ ก่อนส่งสัญญาณออกมาทางร่างกายเป็นขนลุก หัวใจเต้นเร็ว หรือรู้สึกวาบไปตามแนวสันหลัง

สารโดปามีนมีส่วนเกี่ยวข้องกับความรู้สึกพึงพอใจและการคาดหวังรางวัล โดยเฉพาะ Frisson ที่เกิดจากดนตรีหรืออารมณ์ แต่การขนลุกเพราะลมเย็นไม่ได้แปลว่าสมองหลั่งโดปามีนเป็นสาเหตุหลักเสมอไป กลไกสำคัญในสถานการณ์นี้คือการตอบสนองของระบบประสาทอัตโนมัติต่ออุณหภูมิและการหดตัวของกล้ามเนื้อโคนขน

บางครั้งความเย็นยังทำให้กล้ามเนื้อสั่นเล็กๆ เพื่อสร้างความร้อนเพิ่ม อาการจึงอาจมาพร้อมหนังไก่ หัวไหล่เกร็ง ฟันกระทบกัน หรือความรู้สึกสะท้านเป็นระลอก หากอยู่ในห้องแอร์หรือเจอลมแรง อาการมักหายไปหลังร่างกายปรับอุณหภูมิได้

ถ้าขนลุกเป็นพักๆ หลังเจออากาศเย็นหรืออารมณ์สะเทือนใจ แล้วไม่มีอาการอื่นร่วมด้วย ก็ถือเป็นการตอบสนองตามธรรมชาติของร่างกาย แต่ถ้าเกิดขนลุกโดยไม่เกี่ยวกับอากาศ มีไข้ หนาวสั่นมาก ใจสั่น สับสน อ่อนแรง หรือมีอาการผิดปกติอื่นร่วมกัน ควรสังเกตอาการและปรึกษาแพทย์ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ ฮอร์โมน ระบบประสาท หรือภาวะสุขภาพบางอย่างได้

ลมเย็นที่แตะผิวจึงไม่ได้ทำให้เรา “รู้สึกไปเอง” ร่างกายกำลังเปิดระบบเตือนอุณหภูมิแบบฉับไว ผิวหนัง โคนขน กล้ามเนื้อ และสมองทำงานต่อกันในเวลาไม่กี่วินาที จนกลายเป็นความรู้สึกขนลุกซู่ที่ทั้งน่าประหลาดใจและเป็นเสน่ห์เล็กๆ ของร่างกายมนุษย์