ใครคือคนที่คอยดันผู้โดยสารขึ้นรถไฟญี่ปุ่นในชั่วโมงเร่งด่วน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพเจ้าหน้าที่สวมถุงมือขาวกำลังใช้แรงดันผู้โดยสารเข้าไปในตู้รถไฟที่แน่นจนแทบไม่มีช่องว่าง เป็นภาพจำที่ทำให้หลายคนสงสัยว่าญี่ปุ่นมีอาชีพแปลกแบบนี้อยู่จริงหรือไม่ คำตอบคือมีจริง และเรียกกันว่า โอชิยะ หรือ ซึ่งแปลตรงตัวได้ประมาณว่า คนทำหน้าที่ผลักดัน

โอชิยะไม่ได้มีหน้าที่ลากหรือบังคับคนขึ้นรถไฟแบบไร้ระเบียบ แต่ต้องช่วยจัดแถวและดันผู้โดยสารที่ยืนค้างอยู่ตรงประตูให้เข้าไปด้านใน เมื่อคนด้านในขยับชิดกันได้ ประตูจะปิดสนิท รถไฟก็ออกจากชานชาลาได้ตามตาราง เจ้าหน้าที่ต้องสังเกตแขน กระเป๋า เสื้อผ้า และสิ่งของที่อาจติดอยู่กับประตูตลอดเวลา

ต้นเหตุของงานนี้มาจากความแออัดในระบบรถไฟเขตโตเกียวช่วงที่เมืองขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะช่วงเช้าที่ผู้คนจำนวนมากเดินทางไปทำงานและไปโรงเรียนพร้อมกัน บางขบวนเคยมีจำนวนผู้โดยสารเกินความจุที่ออกแบบไว้มาก จนการยืนเฉยๆ ยังแทบขยับตัวไม่ได้ เจ้าหน้าที่จึงต้องเข้ามาช่วยให้คนขึ้นรถได้ครบและลดเวลาที่ขบวนรถจอดแช่อยู่ที่สถานี

งานนี้ต้องใช้ทั้งกำลังและความละเอียด ไม่ใช่แค่ดันให้แรงที่สุด เพราะแรงที่มากเกินไปอาจทำให้ผู้โดยสารล้ม หายใจไม่สะดวก หรือเกิดอันตรายบริเวณประตู เจ้าหน้าที่จึงมักใช้จังหวะที่ผู้โดยสารกำลังขยับเข้าไปอยู่แล้ว เสริมแรงเป็นช่วงสั้นๆ พร้อมตะโกนหรือส่งสัญญาณให้คนด้านในขยับลึกเข้าไปอีก

ถุงมือสีขาวช่วยให้มองเห็นมือของเจ้าหน้าที่ได้ชัดในฝูงชน และช่วยป้องกันการเสียดสีกับเสื้อผ้าและขอบประตู ภาพถุงมือขาวที่กำลังดันคนจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของรถไฟญี่ปุ่นในยุคที่ปัญหารถแน่นรุนแรง แม้ในปัจจุบันหลายเส้นทางจะเพิ่มจำนวนขบวน ขยายชานชาลา และจัดมาตรการเหลื่อมเวลาเพื่อลดความแออัดลงแล้ว

ทุกวันนี้คำว่าโอชิยะยังถูกพูดถึงอยู่ แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกสถานีจะมีพนักงานประจำตำแหน่งนี้ตลอดเวลา หลายแห่งใช้พนักงานสถานีหรือเจ้าหน้าที่ชั่วคราวเข้ามาช่วยเฉพาะช่วงเร่งด่วน ภารกิจสำคัญจึงไม่ใช่การอัดคนให้แน่นที่สุด แต่คือการช่วยให้ผู้โดยสารขึ้นขบวนอย่างปลอดภัย ประตูปิดได้ และการเดินรถไม่สะดุด

อาชีพนี้สะท้อนความกดดันของเมืองใหญ่ได้ชัดเจน เมื่อรถไฟเป็นเส้นเลือดหลักของชีวิตประจำวัน เวลาเพียงไม่กี่วินาทีที่สถานีอาจกระทบผู้โดยสารนับพันคน โอชิยะจึงเป็นทั้งภาพของความแออัดในอดีต และตัวอย่างว่าระบบขนส่งต้องใช้คนคอยจัดการสถานการณ์จริงอย่างไรในช่วงเวลาที่ทุกอย่างแน่นจนแทบไม่มีที่ว่าง