ชั้น 13 หายไปไหน? ลิฟต์ไม่ได้ข้ามชั้น แต่กำลังหลบความหมาย

เวลาเข้าโรงแรม คอนโด หรืออาคารสูง เราอาจเห็นลิฟต์วิ่งจากชั้น 12 ไปชั้น 14 โดยไม่มีปุ่มเลข 13 อยู่ตรงกลาง บางแห่งใช้คำว่า 12A บางแห่งเปลี่ยนเป็น M หรือใช้ชื่อพื้นที่แทนตัวเลข ส่วนในอาคารบางประเทศอาจเห็นเลข 3 แล้วกระโดดไป 5 หรือเลข 39 แล้วต่อด้วย 50

ชั้นที่หายไปเหล่านี้ไม่ได้หายไปพร้อมกับพื้นคอนกรีตเสมอไป หลายครั้งสิ่งที่หายไปมีเพียง ตัวเลขบนป้ายและปุ่มลิฟต์ เพราะผู้พัฒนาอาคารเลือกใช้ชื่อเรียกอื่นแทน เพื่อไม่ให้ผู้พักอาศัยหรือผู้เข้าพักบางกลุ่มรู้สึกกังวลกับเลขที่มีความหมายไม่เป็นมงคลในวัฒนธรรมของตนเอง [1] [2]

ในโลกตะวันตก เลขที่ถูกหลีกเลี่ยงบ่อยคือ 13 ความกลัวหรือการหลีกเลี่ยงเลขนี้มีคำเรียกว่า triskaidekaphobia อาคารสูงและโรงแรมบางแห่งจึงไม่ตั้งชื่อชั้นตรง ๆ ว่า 13 แต่อาจใช้ 12A หรือข้ามไป 14 เลย ข้อมูลที่เผยแพร่เกี่ยวกับลิฟต์ของ Otis เคยถูกอ้างว่ามีแผงลิฟต์จำนวนมากที่ไม่ใส่ปุ่มเลข 13 แต่ตัวเลขดังกล่าวมาจากข้อมูลที่ถูกอ้างในบทความรุ่นก่อน ไม่ควรนำไปถือเป็นสถิติปัจจุบันของอาคารทุกแห่ง [1] [2]

เหตุผลไม่ได้แปลว่าเจ้าของอาคารเชื่อว่าเลข 13 ทำให้ตึกถล่ม หรือชั้นนั้นมีอันตรายทางวิศวกรรมเป็นพิเศษ แต่เป็นเรื่องของการรับรู้ของผู้ใช้มากกว่า หากผู้เช่าบางคนไม่อยากอยู่ชั้น 13 การเปลี่ยนชื่อชั้นอาจทำให้อาคารปล่อยเช่าหรือขายได้ง่ายขึ้น โดยไม่ต้องเปลี่ยนโครงสร้างหลักของตึกเลย

ในทางกลับกัน เลข 4 ถูกหลีกเลี่ยงในบางพื้นที่ของเอเชียตะวันออก เพราะเสียงของเลข 4 ในภาษาจีนกลางคล้ายกับคำที่หมายถึง “ความตาย” ปรากฏการณ์นี้มักเรียกว่า tetraphobia อาคารบางแห่งจึงไม่ได้ข้ามแค่ชั้น 4 แต่อาจหลีกเลี่ยงเลขที่ลงท้ายด้วย 4 เช่น 14 หรือ 24 ด้วย ทั้งนี้ความเข้มข้นของการหลีกเลี่ยงแตกต่างกันไปตามประเทศ ภาษา เมือง และกลุ่มผู้ใช้ ไม่ควรเหมารวมว่าคนเอเชียทุกคนคิดเหมือนกัน [1]

จุดที่น่าสนใจคือ การเว้นเลขไม่ได้เกิดขึ้นในรูปแบบเดียวกันทั้งหมด บางอาคารอาจมีพื้นที่จริงตรงระดับชั้นนั้น แต่ใช้ชื่ออื่นบนปุ่มลิฟต์ บางแห่งกำหนดพื้นที่ดังกล่าวเป็นห้องเครื่อง ห้องเก็บของ หรือชั้นสิ่งอำนวยความสะดวก ขณะที่บางโครงการก็มีชั้นที่ 13 ตามปกติ ตัวอย่างที่ถูกยกไว้คือ Empire State Building ซึ่งมีชั้น 13 อยู่จริง แปลว่าการมีหรือไม่มีเลขนี้ไม่ใช่มาตรฐานสากลของอาคารสูง [2]

ดังนั้น ถ้าเห็นลิฟต์ข้ามจาก 12 ไป 14 อย่าเพิ่งคิดว่าตึกสร้างชั้นหนึ่งหายไป หรือมีชั้นลับซ่อนอยู่เสมอไป สิ่งที่เกิดขึ้นอาจเป็นเพียงการออกแบบภาษาของอาคารให้คนอ่านและใช้งานได้โดยไม่ต้องเจอกับตัวเลขที่บางวัฒนธรรมไม่สบายใจ

อาคารจึงไม่ได้มีแค่คาน เสา พื้น และลิฟต์ แต่ยังมี “ความหมาย” ของผู้คนเข้าไปอยู่ด้วย นักออกแบบสามารถเปลี่ยนชื่อ เปลี่ยนป้าย หรือเว้นตัวเลขบางตัว เพื่อให้พื้นที่เดียวกันเข้ากับความเชื่อและความรู้สึกของผู้ใช้งานมากขึ้น

ครั้งหน้าถ้าเห็นเลขชั้นกระโดด อย่าเพิ่งถามว่าพื้นที่หายไปไหน คำถามที่น่าสนใจกว่าอาจเป็นว่า ใครเป็นคนตัดสินใจว่าเลขไหนควรปรากฏบนปุ่มลิฟต์ และเลขไหนควรถูกเรียกด้วยชื่ออื่น

แหล่งอ้างอิง

[1] 99% Invisible — Floor M: Avoiding Unlucky Numbers Amounts to Design by Omission

[2] WSRB Blog — The Mystery of the Missing 13th Floor