รถสกายแล็บ รถรับจ้างสามล้อที่เป็นสัญลักษณ์ของหลายเมืองในอีสาน

ถ้าเดินทางไปตามเมืองต่าง ๆ ในภาคอีสาน จะเห็นรถที่หน้าตาคล้ายตุ๊ก ๆ แต่รูปทรงคล้ายสองแถว มองดูแปลกตา นั่นคือ “รถสกายแล็บ” รถสามล้อหน้าตาเป็นเอกลักษณ์ มีส่วนของรถจักรยานยนต์อยู่ด้านหน้า และมีพื้นที่สำหรับนั่งหรือบรรทุกของอยู่ด้านหลัง

มันดูเหมือนรถที่ถูกสร้างขึ้นมาเป็นพิเศษตั้งแต่แรก แต่จริง ๆ แล้วจุดเริ่มต้นของสกายแล็บมาจาก การดัดแปลงรถสามล้อถีบให้มีเครื่องยนต์ เพื่อช่วยลดแรงของคนขับ

เรื่องราวที่ถูกบันทึกไว้หลายแหล่งระบุว่า จุดเริ่มต้นสำคัญเกิดขึ้นที่ จังหวัดอุดรธานีในช่วงกลางทศวรรษ 2510 มีช่างท้องถิ่นนำเครื่องยนต์รถจักรยานยนต์มาติดตั้งเข้ากับรถสามล้อถีบของคนขับที่มีอายุมากและเริ่มถีบรถไม่ไหว ผลที่ได้กลับใช้งานได้ดี รถวิ่งได้เร็วขึ้นและช่วยให้ขนของได้สะดวกกว่าเดิม

จากรถดัดแปลงเพียงไม่กี่คัน จึงเริ่มมีคนสนใจนำแนวคิดไปปรับใช้กับรถของตัวเอง รูปแบบของรถค่อย ๆ พัฒนาขึ้น ทั้งพื้นที่นั่งโดยสาร กระบะบรรทุก และโครงสร้างต่าง ๆ จนกลายเป็นรถสามล้อเครื่องหน้าตาแบบที่คุ้นกันในปัจจุบัน

ชื่อ “สกายแล็บ” มาจากอวกาศ

ชื่อของรถก็มีเรื่องให้เล่าไม่แพ้ตัวรถ

คำว่า Skylab เดิมคือชื่อสถานีอวกาศของสหรัฐฯ ที่ถูกส่งขึ้นสู่วงโคจรในปี 1973 และกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลกในปี 1979 จนกลายเป็นข่าวใหญ่ไปทั่วโลก

ช่วงเดียวกันนั้น รถสามล้อเครื่องแบบใหม่กำลังได้รับความนิยมในอุดรธานี ชื่อ “สกายแล็บ” จึงถูกนำมาใช้เรียกรถชนิดนี้ และกลายเป็นชื่อที่ติดปากผู้คนในเวลาต่อมา

จึงไม่ใช่ชื่อที่ตั้งขึ้นเพราะรถมีความเกี่ยวข้องกับอวกาศแต่อย่างใด แต่เป็นชื่อที่เกิดขึ้นจากกระแสข่าวในยุคนั้น

รถคันเดียวทำได้หลายงาน

ความโดดเด่นของรถสกายแล็บอยู่ที่ความอเนกประสงค์

ในชนบท รถหนึ่งคันอาจทำหน้าที่เป็น รถรับจ้าง รถขนสินค้า รถส่งของ หรือพาหนะสำหรับเกษตรกร ได้ในคันเดียว พื้นที่ด้านหลังสามารถปรับเป็นที่นั่งสำหรับผู้โดยสาร หรือทำเป็นกระบะสำหรับขนพืชผลและสิ่งของต่าง ๆ

นี่ทำให้รถสกายแล็บเหมาะกับสภาพชีวิตของเมืองเล็กและชนบทที่ผู้คนต้องเดินทางระหว่างบ้าน ตลาด สถานีขนส่ง และพื้นที่เกษตรกรรมอยู่เป็นประจำ

ยิ่งไปกว่านั้น โครงสร้างของรถที่มีพื้นฐานมาจากรถจักรยานยนต์ทำให้ช่างท้องถิ่นสามารถดูแลและดัดแปลงได้ตามการใช้งาน จึงเกิดสกายแล็บหลายรูปแบบตามแต่ละพื้นที่

ทำไมถึงกลายเป็นภาพจำของอีสาน

สกายแล็บไม่ได้มีความหมายแค่เรื่องการเดินทาง แต่สะท้อน ภูมิปัญญาการดัดแปลงของช่างท้องถิ่น ได้อย่างชัดเจน

เอารถที่มีอยู่มาปรับให้เหมาะกับชีวิตจริง เพิ่มเครื่องยนต์เพื่อทุ่นแรง เพิ่มพื้นที่บรรทุกเพื่อใช้ทำมาหากิน แล้วพัฒนาต่อไปตามความต้องการของผู้ใช้

จากอุดรธานี รถชนิดนี้ค่อย ๆ แพร่ไปยังจังหวัดอื่นในภาคอีสาน จนกลายเป็นพาหนะที่พบเห็นได้ในหลายเมือง และยังถูกนำไปใช้ในพื้นที่อื่นของประเทศไทยรวมถึงประเทศเพื่อนบ้านด้วย

แม้ปัจจุบันถนนหนทางดีขึ้น รถยนต์มีราคาหลากหลายขึ้น และการเดินทางมีตัวเลือกมากกว่าเดิม แต่สกายแล็บก็ยังปรากฏอยู่ในหลายพื้นที่

ที่น่าสนใจคือกฎหมายไทยเองก็มีการกล่าวถึง “รถสกายแล็บ” โดยกรมการขนส่งทางบกจัดให้เป็นรถสามล้อที่ดัดแปลงมาจากโครงรถจักรยานยนต์ ซึ่งสะท้อนว่ารถชนิดนี้มีลักษณะเฉพาะจนถูกเรียกชื่อไว้โดยตรงในกฎระเบียบ

ทุกวันนี้ เมื่อเห็นสกายแล็บวิ่งผ่านตลาดหรือถนนชนบท มันจึงไม่ใช่เพียงรถสามล้อเก่า ๆ คันหนึ่ง

แต่เป็นผลลัพธ์จากความคิดง่าย ๆ ของคนท้องถิ่นว่า “ถ้ารถแบบเดิมใช้งานไม่พอ ก็เอามาปรับให้เข้ากับชีวิตเสียเลย”

จากรถสามล้อถีบคันหนึ่งในอุดรธานี กลายเป็นพาหนะที่มีชื่อจากสถานีอวกาศ และเดินทางมาอยู่บนถนนอีสานมานานหลายสิบปี

สกายแล็บจึงเป็นทั้งรถรับจ้าง รถทำมาหากิน และชิ้นส่วนหนึ่งของความทรงจำบนถนนชนบทอีสาน