ทำไมคนงานเหมืองกำมะถันคาวาอีเจี้ยนยังต้องเสี่ยงชีวิต?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ก่อนฟ้าสางบนภูเขาไฟคาวาอีเจี้ยน คนงานกลุ่มหนึ่งเริ่มเดินลงทางลาดชันพร้อมตะกร้าสานและคานไม้ พวกเขาไม่ได้กำลังออกเดินป่า แต่กำลังมุ่งหน้าเข้าใกล้ปล่องภูเขาไฟที่ยังปล่อยความร้อนและก๊าซออกมาอย่างต่อเนื่อง

พื้นทางเต็มไปด้วยหินแหลม เถ้าภูเขาไฟ และคราบกำมะถันสีเหลืองสด บางช่วงต้องเกาะผนังหินเพื่อไม่ให้ลื่นไถลลงไป คนงานจำนวนมากสวมรองเท้าธรรมดา หรือบางครั้งใช้เพียงรองเท้าแตะ เพราะอุปกรณ์ที่ปลอดภัยกว่ามีราคาเกินกำลังซื้อ

คาวาอีเจี้ยนอยู่ทางตะวันออกของเกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย บริเวณนี้มีทะเลสาบปล่องภูเขาไฟที่มีความเป็นกรดสูง และมีช่องระบายก๊าซหลายจุด เมื่ออากาศเปลี่ยน ทิศทางลมเปลี่ยน หรือก๊าซพวยขึ้นแรง เส้นทางที่เคยเดินได้ก็กลายเป็นพื้นที่อันตรายภายในเวลาไม่กี่วินาที

สิ่งที่คนงานต้องการไม่ใช่ทองคำหรืออัญมณี แต่เป็นกำมะถันก้อนใหญ่ที่แข็งตัวอยู่ใกล้ช่องระบายความร้อน พวกเขาใช้เหล็กแหลมทุบก้อนสีเหลืองให้แตก แล้วค่อยยกใส่ตะกร้าสองใบที่แขวนอยู่บนปลายคานไม้

ก้อนกำมะถันบางก้อนหนักจนต้องใช้แรงทั้งตัวงัดออกจากพื้น เมื่อวางลงในตะกร้า น้ำหนักรวมอาจอยู่ตั้งแต่หลายสิบกิโลกรัม และบางเที่ยวเข้าใกล้หนึ่งร้อยกิโลกรัม คนงานจะแบกขึ้นบ่าก่อนเดินกลับผ่านทางลาดที่ชันกว่าตอนลง เพราะกล้ามเนื้อเริ่มล้าและปอดต้องทำงานหนักอยู่แล้ว

การเดินแต่ละครั้งกินแรงอย่างมาก เสียงหายใจดังแข่งกับเสียงลมและเสียงก๊าซที่พุ่งออกจากรอยแยกหิน บางคนหยุดพักทุกไม่กี่นาที วางคานลงบนก้อนหินแล้วนวดไหล่ที่กดจนเป็นรอยแดง ก่อนฝืนเดินต่อไปยังจุดรับซื้อด้านบน

รายได้ผูกกับน้ำหนักกำมะถันที่นำขึ้นมาได้ ยิ่งแบกมากก็ยิ่งได้เงินมาก แต่ร่างกายก็รับภาระมากขึ้นตามกัน เมื่อคิดเป็นเงินไทย รายได้ต่อวันของคนงานบางรายอาจอยู่เพียงไม่กี่ร้อยบาท ความเสี่ยงจึงไม่ได้แลกกับเงินก้อนใหญ่ หากเป็นเงินที่ต้องใช้เลี้ยงครอบครัวในวันนั้น

ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์เป็นภัยที่มองเห็นได้จากไอสีขาวและกลิ่นฉุนแสบจมูก ความเข้มข้นสูงทำให้แสบตา ไอ หายใจติดขัด และระคายเคืองทางเดินหายใจ คนงานมักใช้ผ้าชุบน้ำปิดจมูกหรือปาก แต่ผ้าผืนบางไม่อาจกรองก๊าซพิษได้อย่างเพียงพอ

บางจังหวะลมพัดก๊าซเข้าหากลุ่มคนงานจนต้องรีบถอยออกจากพื้นที่ หากใครสูดเข้าไปมากอาจเกิดอาการเวียนหัว อ่อนแรง หรือหายใจไม่ออก การทำงานใกล้ช่องระบายก๊าซจึงต้องอาศัยทั้งความชำนาญในการดูทิศทางลมและโชคที่สภาพอากาศไม่เปลี่ยนกะทันหัน

ความร้อนจากพื้นหินทำให้ผิวหนังแห้งและเกิดแผลได้ง่าย ฝุ่นกำมะถันเกาะตามเสื้อผ้า ผม และมือจนกลายเป็นคราบสีเหลือง คนงานที่ทำงานต่อเนื่องหลายปีมีความเสี่ยงต่อโรคทางเดินหายใจ ปัญหาหลัง ข้อเข่า และการเสื่อมของร่างกายก่อนวัย

ภาพฟันที่สึกกร่อนของคนงานบางรายมักถูกนำมาเล่าควบคู่กับเหมืองแห่งนี้ แต่สุขภาพช่องปากของแต่ละคนมีหลายปัจจัย ทั้งการดูแลฟัน อาหาร น้ำ และสภาพการทำงาน จึงไม่ควรสรุปว่าก๊าซเพียงอย่างเดียวเป็นสาเหตุของอาการทุกอย่าง สิ่งที่ชัดเจนคือสภาพแวดล้อมเต็มไปด้วยฝุ่น ก๊าซ และความร้อนที่สะสมความเสี่ยงในระยะยาว

ในพื้นที่ทำงานยังมีอุบัติเหตุจากหินถล่ม การลื่นตกจากทางลาด และการหมดแรงระหว่างแบกของ การช่วยเหลือทำได้ยาก เพราะจุดทำงานอยู่ลึกในปล่องและเส้นทางแคบ คนงานจึงต้องพึ่งพากันเองเป็นหลัก หากใครล้ม เพื่อนร่วมงานมักต้องวางสัมภาระแล้วช่วยพยุงขึ้นมาก่อน

อาชีพนี้ดำรงอยู่เพราะชุมชนรอบภูเขาไฟต้องการรายได้ที่หาได้ทันที งานอื่นในพื้นที่มีจำกัด การทำไร่ขึ้นอยู่กับฤดูกาล ส่วนงานรับจ้างทั่วไปอาจไม่มีทุกวัน การลงปล่องจึงกลายเป็นทางเลือกที่หลายครอบครัวจำใจยอมรับ แม้ทุกคนรู้ดีว่าความเสี่ยงไม่ได้หายไปพร้อมกับเงินค่าจ้าง

คนงานรุ่นเก่าบางรายทำงานมานานจนไหล่และหลังผิดรูป พวกเขารู้ว่าร่างกายไม่แข็งแรงเหมือนเดิม แต่ยังกลับขึ้นภูเขาไฟเพราะมีค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายและสมาชิกในบ้านที่ต้องดูแล สำหรับบางครอบครัว ความเหนื่อยล้าจากการแบกกำมะถันจึงถูกนับรวมเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน

นักท่องเที่ยวที่เดินทางขึ้นไปชมภูเขาไฟอาจเห็นคนงานสวนทางพร้อมตะกร้าหนักบนบ่า ภาพนั้นดูยิ่งใหญ่และน่าจดจำ แต่เบื้องหลังภาพสวยมีต้นทุนที่ไม่ปรากฏในรูปถ่าย ทั้งอาการเจ็บปวดสะสม เวลาพักผ่อนที่น้อยลง และความไม่แน่นอนว่าจะกลับลงมาจากปล่องได้อย่างปลอดภัยทุกครั้ง

การพูดถึงเหมืองกำมะถันจึงควรมองให้ไกลกว่าความแปลกของสถานที่หรือความแข็งแรงของคนงาน ประเด็นอยู่ที่สภาพการจ้างงาน อุปกรณ์ป้องกัน ระบบตรวจวัดก๊าซ การรักษาพยาบาล และทางเลือกทางเศรษฐกิจของชุมชน หากปัจจัยเหล่านี้ยังไม่ดีขึ้น คนงานก็ยังต้องใช้ร่างกายแลกกับรายได้ทีละวัน

คาวาอีเจี้ยนไม่ใช่เพียงภูเขาไฟที่มีสีสันสวยงาม แต่เป็นสถานที่ที่ธรรมชาติเผยพลังอันรุนแรง และมนุษย์ต้องเข้าไปทำงานอยู่ท่ามกลางพลังนั้น ก้อนกำมะถันสีเหลืองที่ถูกนำขึ้นมาจากปล่องจึงมีน้ำหนักมากกว่าตัวเลขบนตาชั่ง เพราะทุกก้อนแบกความเหนื่อย ความเสี่ยง และชีวิตของคนงานกลับขึ้นมาด้วย

การชื่นชมความอดทนของคนงานควรมาพร้อมกับคำถามเรื่องความปลอดภัย พวกเขาควรมีสิทธิกลับบ้านโดยไม่ต้องแลกสุขภาพทั้งหมดกับเงินไม่กี่ร้อยบาท และควรมีโอกาสเลือกงานที่ไม่บังคับให้ต้องเดินเข้าไปใกล้ก๊าซพิษเพื่อให้ครอบครัวมีอาหารในวันถัดไป