ดีปลี เครื่องเทศไทยรสเผ็ดร้อนที่คนรุ่นใหม่อาจไม่คุ้น

ถ้าพูดถึงเครื่องเทศรสเผ็ด คนส่วนใหญ่น่าจะนึกถึงพริกหรือพริกไทยก่อน แต่ในครัวไทยยังมีเครื่องเทศอีกชนิดที่หน้าตาไม่เหมือนสองอย่างนี้เลย นั่นคือ “ดีปลี”

ดีปลี หรือ Piper retrofractum เป็นพืชเถาในวงศ์เดียวกับพริกไทย ผลมีลักษณะเป็นแท่งยาว ๆ ผิวขรุขระ เมื่อแก่จะเปลี่ยนจากสีเขียวไปเป็นแดง และมักนำผลแก่มาทำให้แห้งเพื่อใช้เป็นเครื่องเทศ

ถ้าได้ลองดมดีปลีแห้ง จะพบว่ากลิ่นค่อนข้างเฉพาะตัว ส่วนรสชาติออก เผ็ดร้อนและมีกลิ่นหอมของเครื่องเทศ จึงไม่ได้ทำหน้าที่แค่เพิ่มความเผ็ด แต่ช่วยเติมมิติให้กับอาหารด้วย

แล้วคนไทยเอาดีปลีไปทำอะไร?

ดีปลีพบในตำรับอาหารไทยหลายพื้นที่ โดยเฉพาะอาหารพื้นบ้านและตำรับเครื่องแกงแบบดั้งเดิม

ตัวอย่างเช่น ใน อาหารภาคใต้ มีการใช้ดีปลีเป็นหนึ่งในเครื่องเทศของอาหารบางตำรับ รวมถึงนำไปใช้ร่วมกับเครื่องเทศชนิดอื่นในเครื่องแกงและอาหารที่ต้องการรสเผ็ดร้อน

ส่วนใน อาหารภาคกลาง ดีปลีก็ปรากฏอยู่ในตำรับอาหารและเครื่องแกงบางชนิด โดยเฉพาะสูตรโบราณที่ใช้เครื่องเทศหลายตัวร่วมกัน

นอกจากนี้ยังพบการใช้ดีปลีใน ตำรับอาหารและสมุนไพรพื้นบ้านของภาคอื่น ๆ ด้วย เพียงแต่ความนิยมและสูตรที่ใช้จะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น

ถ้าเป็นคนทำอาหารไทยแบบทั่วไป อาจไม่ค่อยได้หยิบดีปลีมาใช้ เพราะสูตรอาหารสมัยใหม่จำนวนมากหันไปใช้พริก พริกไทย หรือเครื่องแกงสำเร็จรูปแทน 

ดีปลีจึงถูกใช้เป็นเครื่องเทศในแกงคั่ว แกงเผ็ด และตำรับอาหารบางชนิด รวมถึงมีการใช้ยอดอ่อนในข้าวยำด้วย

แล้วหาซื้อยากไหม?

ดีปลีไม่ได้เป็นของหายากจนต้องเข้าป่าไปตามหา แต่ก็ไม่ได้พบง่ายเท่าพริกหรือพริกไทยตามซูเปอร์มาร์เก็ตทั่วไป

มักพบในรูป ดีปลีแห้ง ตามร้านขายเครื่องเทศ ร้านสมุนไพร ตลาดที่ขายวัตถุดิบพื้นบ้าน หรือร้านค้าออนไลน์

ลักษณะที่พบโดยทั่วไปคือผลแห้งสีน้ำตาลเข้มหรือดำ รูปร่างเป็นแท่งยาว ๆ ผิวขรุขระ หากซื้อมาเก็บไว้ ควรเก็บในภาชนะที่ปิดสนิทและอยู่ในที่แห้ง เพื่อช่วยรักษากลิ่นและคุณภาพของเครื่องเทศ

ทำไมคนรุ่นใหม่ถึงไม่ค่อยรู้จัก?

ส่วนหนึ่งเพราะดีปลีไม่ใช่เครื่องเทศที่ต้องใช้ในอาหารทุกเมนู และสูตรอาหารในชีวิตประจำวันจำนวนมากไม่ได้ใช้เครื่องเทศชนิดนี้

อีกส่วนหนึ่งคืออาหารไทยสมัยใหม่เข้าถึงวัตถุดิบสำเร็จรูปได้ง่ายขึ้น เครื่องแกงสำเร็จรูปหรือเครื่องเทศบดจึงเข้ามาแทนที่การเตรียมเครื่องเทศทีละชนิด

แต่ถ้าย้อนกลับไปดูตำรับอาหารไทยเก่า ๆ จะพบว่าเครื่องเทศแต่ละชนิดมีบทบาทของตัวเอง และดีปลีก็เป็นหนึ่งในนั้น

น่าสนใจตรงที่ หน้าตาของดีปลีแทบไม่เหมือนพริกที่เราคุ้นเคย แต่เมื่อเข้าสู่ครัวกลับสามารถสร้างความเผ็ดร้อนและกลิ่นเฉพาะตัวได้

จากเครื่องเทศที่คนรุ่นก่อนคุ้นเคย วันนี้ดีปลีกลายเป็นของที่หลายคนเดินผ่านตลาดแล้วอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่ากำลังมองอะไรอยู่

ทั้งที่แท่งเล็ก ๆ เหล่านั้น มีเรื่องราวอยู่ในครัวไทยมานานกว่าที่คิด