หยุดยาปฏิชีวนะเมื่ออาการดีขึ้นได้ไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

อาการเจ็บคอ ไข้ หรือแผลอักเสบเริ่มดีขึ้นหลังจากกินยาปฏิชีวนะไม่กี่วัน จึงมีความคิดว่าไม่จำเป็นต้องกินต่อ เพราะกลัวกินยาเยอะแล้วไตทำงานหนัก ความรู้สึกดีขึ้นถือเป็นสัญญาณที่ดี แต่ยังบอกไม่ได้ว่าเชื้อที่ก่อโรคหายไปหมดแล้ว

ยาปฏิชีวนะใช้ได้เฉพาะโรคติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิด ไม่ได้ช่วยรักษาหวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโรคจากไวรัส การใช้ยาโดยไม่จำเป็นเพิ่มโอกาสเกิดผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ ท้องเสีย ผื่นแพ้ และในยาบางชนิดอาจกระทบการทำงานของไตหรือตับได้ จึงไม่ควรซื้อยากินเองหรือแบ่งยาของคนอื่นมาใช้

การหยุดยากลางคันอาจทำให้เชื้อที่ยังเหลืออยู่เพิ่มจำนวนขึ้นอีกครั้ง อาการจึงกลับมา หรือการติดเชื้ออาจรักษายากขึ้น กลไกของเชื้อดื้อยาไม่ได้หมายความว่าเชื้อทุกตัวจะกลายพันธุ์ทันทีที่หยุดยา แต่แบคทีเรียบางตัวอาจมีลักษณะทนยาอยู่แล้ว หรือเปลี่ยนแปลงจนยับยั้งได้ยาก การใช้ยาไม่เหมาะสมทั้งกินน้อยเกินไป กินนานเกินไป กินผิดขนาด หรือใช้ในโรคที่ไม่ต้องใช้ยา ล้วนเพิ่มแรงคัดเลือกให้เชื้อดื้อยาแพร่ต่อได้

ระยะเวลาการรักษาไม่ได้มีสูตรเดียว บางโรคอาจใช้ยาเพียงไม่กี่วัน ขณะที่บางโรคต้องใช้เวลานานกว่า แพทย์จะเลือกชนิดยา ขนาดยา และจำนวนวันตามตำแหน่งที่ติดเชื้อ ความรุนแรง อายุ โรคประจำตัว การทำงานของไต และผลตรวจที่เกี่ยวข้อง แนวทางการรักษาในปัจจุบันจึงเน้นใช้ยาเท่าที่จำเป็นและนานเท่าที่เหมาะสม ไม่ใช่กินยานานที่สุดเสมอไป

เมื่อได้รับยาปฏิชีวนะ ควรกินตามฉลากและคำสั่งของแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ลดขนาดยา ไม่เลื่อนเวลา และไม่หยุดเองเพียงเพราะอาการดีขึ้น หากมีอาการคลื่นไส้เล็กน้อยหรือกังวลเรื่องไต ควรโทรถามสถานพยาบาลหรือเภสัชกรก่อนปรับยา เพราะอาจเปลี่ยนเป็นยาอื่น ปรับขนาดยา หรือตรวจเลือดและปัสสาวะเพื่อประเมินความปลอดภัยได้

ถ้าหยุดยาไปแล้ว อย่ารีบกินยาที่เหลือเพิ่มเป็นสองเท่า และอย่าเก็บยาไว้ใช้กับอาการครั้งหน้า ให้ติดต่อผู้สั่งยาเพื่อแจ้งว่ากินไปกี่เม็ด หยุดเมื่อไร และตอนนี้มีอาการอย่างไร จากนั้นทำตามคำแนะนำใหม่อย่างเคร่งครัด

ถ้ามีผื่นขึ้นทั่วตัว หน้าหรือคอบวม หายใจลำบาก หน้ามืด ถ่ายเหลวรุนแรง มีเลือดปน ปัสสาวะน้อยผิดปกติ หรือปวดเอวร่วมกับไข้ ควรไปโรงพยาบาลทันที อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวกับการแพ้ยาหรือภาวะแทรกซ้อนที่ต้องได้รับการประเมินโดยเร็ว

การป้องกันไตไม่ใช่การหยุดยาทุกครั้งที่รู้สึกดีขึ้น แต่คือใช้ยาที่จำเป็นในขนาดและระยะเวลาที่เหมาะสม ดื่มน้ำตามคำแนะนำของแพทย์ และแจ้งโรคประจำตัวหรือยาที่ใช้อยู่ให้ครบก่อนรับยา