ทำไมกลิ่นเหงื่อของคนรักถึงทำให้เรารู้สึกดี?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยสังเกตไหมว่า กลิ่นเหงื่อของคนทั่วไปอาจทำให้รู้สึกอยากถอยห่าง แต่กลิ่นเสื้อหรือกลิ่นตัวของคนรักกลับทำให้รู้สึกผ่อนคลาย บางครั้งถึงขั้นอยากกอด อยากซบ หรือรู้สึกเหมือนได้กลับมาอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย ความรู้สึกนี้ไม่ได้แปลว่ากลิ่นเหงื่อของอีกฝ่ายหอมในแบบเดียวกับน้ำหอม แต่สมองกำลังแปลกลิ่นนั้นผ่านความผูกพันที่มีต่อเจ้าของกลิ่น

กลิ่นตัวเกิดจากเหงื่อ ไขมันบนผิวหนัง และสารหลายชนิดที่จุลินทรีย์บนผิวย่อยสลายออกมา เหงื่อสด ๆ มักแทบไม่มีกลิ่น แต่เมื่อสัมผัสกับแบคทีเรียบนผิว กลิ่นเฉพาะตัวจึงค่อย ๆ ปรากฏขึ้น แต่ละคนจึงมีกลิ่นไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับพันธุกรรม อาหาร ฮอร์โมน สุขภาพ ความเครียด และจุลินทรีย์ประจำผิว

เมื่อเราอยู่ใกล้ใครเป็นเวลานาน สมองจะจดจำกลิ่นของคนนั้นควบคู่กับเหตุการณ์ต่าง ๆ เช่น การกอดก่อนนอน การนั่งคุยกันบนโซฟา เสื้อที่อีกฝ่ายใส่เป็นประจำ หรือช่วงเวลาที่ได้รับการปลอบใจ กลิ่นจึงไม่ได้ทำหน้าที่แค่บอกว่าใครอยู่ตรงนั้น แต่กลายเป็นสัญญาณที่เชื่อมโยงกับความอบอุ่น ความไว้ใจ และความทรงจำดี ๆ

วงจรประสาทที่ประมวลผลกลิ่นเชื่อมโยงกับบริเวณสมองที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และความทรงจำโดยตรง นี่เป็นเหตุผลที่กลิ่นบางกลิ่นทำให้คิดถึงบ้านเก่า โรงเรียน หรือคนในครอบครัวได้ทันที โดยแทบไม่ต้องนั่งนึกเป็นเรื่องเป็นราว กลิ่นของคนรักก็ทำงานในลักษณะเดียวกัน เพียงแต่มีอารมณ์ความผูกพันเข้ามาช่วยขยายความรู้สึกให้ชัดขึ้น

ส่วนเรื่องระบบภูมิคุ้มกัน มีงานวิจัยบางกลุ่มศึกษาความเชื่อมโยงระหว่างกลิ่นตัวกับยีน HLA หรือส่วนหนึ่งของระบบภูมิคุ้มกัน ยีนกลุ่มนี้มีความหลากหลายสูง และมีการทดลองบางงานพบว่า ผู้หญิงบางกลุ่มให้คะแนนกลิ่นเสื้อของผู้ชายที่มี HLA แตกต่างจากตนเองว่าน่าพึงพอใจกว่า จึงเกิดแนวคิดว่า ความแตกต่างบางระดับอาจมีบทบาทต่อการเลือกคู่ เพราะลูกที่เกิดจากพ่อแม่ที่มียีนภูมิคุ้มกันหลากหลาย อาจรับชุดยีนที่ช่วยให้ตอบสนองต่อเชื้อโรคได้กว้างขึ้น

แต่เรื่องนี้ยังไม่ใช่กฎตายตัวสำหรับมนุษย์ งานวิจัยหลายชิ้นให้ผลไม่ตรงกัน และความชอบกลิ่นยังเปลี่ยนตามฮอร์โมน การใช้ยาคุมกำเนิด วัฒนธรรม ประสบการณ์ส่วนตัว รวมถึงกลิ่นสบู่และน้ำหอมที่คุ้นเคยด้วย จึงยังพูดไม่ได้ว่า คนรักมีกลิ่นหอมเพราะฟีโรโมนกำลังบอกว่ายีนเข้ากันได้พอดี

คำว่า “ฟีโรโมนมนุษย์” ที่มักใช้ในบทความทั่วไปก็ยังเป็นประเด็นถกเถียง นักวิทยาศาสตร์ยังไม่มีสารตัวเดียวที่พิสูจน์ชัดว่า เมื่อปล่อยออกมาแล้วจะทำให้มนุษย์ทุกคนเกิดความรักหรือความต้องการเหมือนกัน สิ่งที่มีหลักฐานรองรับมากกว่าคือ มนุษย์รับรู้สารเคมีจากกลิ่นกายได้ และสมองแต่ละคนตอบสนองต่อกลิ่นเหล่านั้นไม่เหมือนกัน

สำหรับคนรัก กลิ่นเหงื่อจึงอาจเป็นส่วนผสมของเคมีจากร่างกาย ความคุ้นเคย และความทรงจำ เมื่อสมองรู้ว่าเจ้าของกลิ่นคือคนที่ไว้ใจ มันจะลดความระแวงและเพิ่มความรู้สึกใกล้ชิด กลิ่นธรรมดาที่คนอื่นไม่ชอบจึงกลายเป็นกลิ่นที่ช่วยให้ใจสงบได้

นี่อธิบายได้ด้วยว่า ทำไมเสื้อยืดที่อีกฝ่ายใส่แล้วจึงช่วยให้บางคนรู้สึกคิดถึงน้อยลงในช่วงที่ต้องอยู่ห่างกัน ไม่ใช่เพราะเสื้อตัวนั้นมีพลังพิเศษ แต่เพราะกลิ่นที่ติดอยู่บนผ้าทำหน้าที่คล้ายสะพานเชื่อมระหว่างความทรงจำกับความรู้สึกปลอดภัย

ถ้าวันหนึ่งกลิ่นตัวของคนรักเปลี่ยนไปอย่างชัดเจนและมีกลิ่นผิดปกติร่วมกับอาการทางสุขภาพ การตรวจหาสาเหตุย่อมมีประโยชน์ เพราะอาหาร ยา ฮอร์โมน การติดเชื้อ หรือปัญหาผิวหนังก็เปลี่ยนกลิ่นกายได้ แต่ถ้าเป็นกลิ่นเดิมที่คุ้นเคยแล้วทำให้รู้สึกฟิน นั่นอาจเป็นภาษาของสมองที่กำลังบอกว่า ร่างกายนี้คือร่างกายของคนที่เราเชื่อใจ