ประเทศไหนปลอดแผ่นดินไหวตลอดร้อยปี?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าถามว่ามีประเทศไหนบนโลกที่ไม่เคยเกิดแผ่นดินไหวเลยตลอด 100 ปี คำตอบที่รอบคอบที่สุดคือ ยังไม่มีประเทศใดรับรองเรื่องนี้ได้แบบเด็ดขาด เพราะแผ่นดินไหวขนาดเล็กสามารถเกิดขึ้นได้แทบทุกพื้นที่ แม้บริเวณนั้นจะอยู่ไกลจากรอยต่อแผ่นเปลือกโลกมากก็ตาม

คำว่าไม่เคยเกิดแผ่นดินไหว มักปะปนกับคำว่าไม่เคยมีแผ่นดินไหวที่คนรู้สึกได้ หรือไม่เคยเกิดแผ่นดินไหวที่สร้างความเสียหาย สองอย่างนี้ต่างกันมาก แรงสั่นขนาดเล็กอาจไม่มีใครรู้สึก แต่เครื่องมือวัดสามารถตรวจจับคลื่นที่เดินทางผ่านพื้นดินได้

สหรัฐอเมริกาสำรวจทางธรณีวิทยาระบุว่า แผ่นดินไหวเกิดขึ้นได้ทุกพื้นที่ของโลก เพียงแต่ความถี่และความรุนแรงแตกต่างกัน บางแห่งมีแผ่นดินไหวหลายครั้งต่อวัน ขณะที่บางประเทศอาจเงียบจนคนหลายรุ่นไม่เคยรู้สึกถึงแรงสั่นเลย

ประเทศที่มักถูกจัดอยู่ในกลุ่มมีความเสี่ยงต่ำมาก เช่น กาตาร์ ฟินแลนด์ และสิงคโปร์ แต่คำว่าเสี่ยงต่ำไม่ได้แปลว่าเป็นศูนย์ กาตาร์มีโอกาสเกิดแรงสั่นสะเทือนที่อาจสร้างความเสียหายต่ำมาก เมื่อเทียบกับประเทศที่ตั้งอยู่บนแนวรอยเลื่อนขนาดใหญ่

กาตาร์ตั้งอยู่บนคาบสมุทรอาหรับ ห่างจากเขตแผ่นดินไหวที่คึกคักที่สุดหลายแห่ง จึงไม่ค่อยมีเหตุการณ์สั่นสะเทือนรุนแรงในพื้นที่ของตนเอง รายงานการประเมินภัยพิบัติระดับโลกจัดให้ความเสี่ยงแผ่นดินไหวของกาตาร์อยู่ในระดับต่ำมาก แต่ก็ยังไม่ควรใช้คำว่าไม่มีวันเกิด

ฟินแลนด์ก็เป็นอีกประเทศที่พื้นฐานทางธรณีวิทยาค่อนข้างมั่นคง พื้นที่ส่วนใหญ่ตั้งอยู่บนหินเก่าแก่ของแผ่นดินเฟนนอสแกนเดีย จึงมีความถี่ของแผ่นดินไหวต่ำ เหตุการณ์ที่ตรวจพบจำนวนมากเป็นแรงสั่นขนาดเล็ก และไม่ก่อความเสียหายต่ออาคารทั่วไป

ถึงพื้นดินของฟินแลนด์จะนิ่งกว่าหลายประเทศ แต่ระบบตรวจวัดยังพบกิจกรรมแผ่นดินไหวอยู่เป็นระยะ การศึกษาด้านความเสี่ยงจึงใช้วิธีคำนวณความน่าจะเป็นในช่วงเวลา เช่น โอกาสเกิดแรงสั่นที่อาจสร้างความเสียหายใน 50 ปี แทนการประกาศว่าพื้นที่นั้นปลอดภัยตลอดไป

สิงคโปร์มีความเสี่ยงจากแผ่นดินไหวในพื้นที่ของตัวเองค่อนข้างต่ำเช่นกัน เพราะไม่ได้ตั้งอยู่บนแนวรอยต่อแผ่นเปลือกโลกโดยตรง แต่แรงสั่นจากแผ่นดินไหวใหญ่ในเกาะสุมาตราอาจเดินทางมาถึงและทำให้อาคารสูงบางแห่งสั่นไหวได้ เหตุการณ์แบบนี้ทำให้เห็นว่า ต่อให้ประเทศหนึ่งไม่มีจุดกำเนิดแผ่นดินไหวใกล้ตัว ก็ยังอาจรับรู้แรงสั่นจากประเทศข้างเคียง

มอลตาก็มีความเสี่ยงไม่สูงเมื่อเทียบกับพื้นที่รอบทะเลเมดิเตอร์เรเนียน แต่ไม่ใช่ประเทศที่ไม่มีแผ่นดินไหวเลย เกาะแห่งนี้เคยรับรู้แรงสั่นจากแผ่นดินไหวใต้ทะเลใกล้อิตาลี กรีซ และแอฟริกาเหนือ อีกทั้งมหาวิทยาลัยในประเทศยังมีเครือข่ายตรวจวัดแผ่นดินไหวคอยติดตามเหตุการณ์รอบหมู่เกาะ

เหตุผลที่การนับย้อนหลัง 100 ปีทำได้ยาก มีทั้งคุณภาพของบันทึกในอดีต จำนวนสถานีตรวจวัด และเกณฑ์ที่ใช้เรียกว่าแผ่นดินไหว หากย้อนกลับไปในช่วงที่ยังไม่มีเครื่องมือไวสูง เหตุการณ์ขนาดเล็กจำนวนมากอาจไม่เคยถูกบันทึกไว้เลย ส่วนเหตุการณ์ที่เกิดใต้ทะเลหรือในพื้นที่ห่างไกลก็อาจไม่มีรายงานจากคนในพื้นที่

อีกประเด็นคือเส้นเขตแดนของประเทศไม่ได้กั้นแรงสั่นสะเทือน แผ่นดินไหวอาจเกิดนอกประเทศ แต่แรงสั่นเดินทางเข้ามาได้หลายร้อยกิโลเมตร บางครั้งพื้นดินในประเทศหนึ่งสั่นเพราะจุดกำเนิดอยู่อีกประเทศหนึ่ง ทำให้คำว่าไม่เคยมีแผ่นดินไหวต้องระบุให้ชัดว่าหมายถึงไม่มีจุดกำเนิดในเขตประเทศ หรือไม่มีใครรู้สึกแรงสั่นเลย

การประเมินทางวิทยาศาสตร์จึงนิยมใช้คำว่าเขตความเสี่ยงต่ำมาก แทนการรับประกันว่าไม่มีวันเกิด แผนที่ภัยแผ่นดินไหวระดับโลกมักคำนวณโอกาสที่แรงสั่นจะเกินระดับหนึ่งภายใน 50 ปี ตัวเลขนี้ช่วยวางแผนก่อสร้างและเตรียมรับมือได้ดีกว่าการยึดติดกับสถิติว่าเคยเงียบมาแล้วกี่ปี

ถ้าต้องเลือกประเทศที่มีโอกาสพบแผ่นดินไหวรุนแรงน้อยมาก กาตาร์กับฟินแลนด์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน ส่วนสิงคโปร์มีความเสี่ยงในพื้นที่ต่ำ แต่ยังอาจรับแรงสั่นจากแผ่นดินไหวระยะไกลได้ ส่วนมอลตาแม้ความเสี่ยงโดยรวมไม่สูง ก็ยังมีประวัติรับรู้แรงสั่นจากทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

ดังนั้น โลกนี้แทบไม่มีประเทศที่ควรเรียกว่าไม่มีแผ่นดินไหวตลอดร้อยปีแบบสมบูรณ์ มีเพียงประเทศที่แผ่นดินไหวเกิดน้อยมาก เบามาก หรือห่างจากชุมชนจนไม่มีผลต่อชีวิตประจำวัน การบอกว่าปลอดภัยที่สุดจึงควรหมายถึงความเสี่ยงต่ำ ไม่ใช่การรับรองว่าแผ่นดินจะไม่สั่นอีกเลย