ทำไมไทยกำลังสร้างดาต้าเซ็นเตอร์ทั้งที่ไฟกับน้ำยังน่าห่วง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงดาต้าเซ็นเตอร์ ภาพที่เห็นมักเป็นอาคารเงียบๆ ที่เต็มไปด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ แต่เบื้องหลังอาคารเหล่านี้ทำงานคล้ายโรงงานขนาดใหญ่ เพราะต้องเปิดระบบตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งเซิร์ฟเวอร์ ระบบสำรองไฟ และเครื่องทำความเย็นที่คอยควบคุมอุณหภูมิให้คงที่

ช่วงเดือนสิงหาคม 2569 ประเด็นนี้เริ่มถูกพูดถึงหนักขึ้น หลังไทยเดินหน้าดึงการลงทุนด้านดาต้าเซ็นเตอร์และโครงสร้างพื้นฐานเอไอ ขณะเดียวกันภาครัฐก็เริ่มทบทวนหลักเกณฑ์ส่งเสริมการลงทุน โดยให้ดูความพร้อมด้านไฟฟ้า น้ำ ประสิทธิภาพพลังงาน ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และประโยชน์ที่ไทยจะได้รับ ไม่ใช่ดูแค่ตัวเลขเงินลงทุน

เหตุผลที่ต้องจับตาเรื่องน้ำกับไฟมาจากธรรมชาติของงานประเภทนี้ เซิร์ฟเวอร์ประมวลผลหนัก โดยเฉพาะเครื่องที่ใช้ฝึกหรือให้บริการเอไอจะปล่อยความร้อนสูง จึงต้องมีระบบระบายความร้อนตลอดเวลา บางโครงการใช้ระบบลม บางโครงการใช้น้ำหรือของเหลวช่วยถ่ายเทความร้อน ปริมาณการใช้น้ำจึงไม่เท่ากัน และขึ้นอยู่กับเทคโนโลยี การออกแบบอาคาร และสภาพอากาศของพื้นที่นั้น

ส่วนไฟฟ้าไม่ได้ถูกใช้เป็นช่วงๆ เหมือนโรงงานที่เปิดปิดตามกะ แต่ต้องจ่ายให้เครื่องทำงานต่อเนื่อง หากโครงการมีขนาดใหญ่ การไฟฟ้าต้องเตรียมสายส่ง สถานีไฟฟ้า และกำลังสำรองให้เพียงพอ กฟผ. จึงเดินหน้าขยายระบบส่งในพื้นที่เศรษฐกิจตะวันออก เพื่อรองรับอุตสาหกรรมดิจิทัลที่กำลังเข้ามาเพิ่ม

เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าดาต้าเซ็นเตอร์ทุกแห่งจะทำให้ค่าไฟบ้านเพิ่มทันที เพราะราคาที่ครัวเรือนจ่ายขึ้นอยู่กับโครงสร้างค่าไฟ ต้นทุนเชื้อเพลิง สัญญาซื้อขาย และนโยบายของรัฐหลายส่วน แต่การมีผู้ใช้ไฟรายใหญ่เพิ่มขึ้นย่อมทำให้ต้องวางแผนระบบไฟฟ้ารอบคอบขึ้น หากสร้างเร็วกว่าโครงสร้างพื้นฐาน ก็อาจเกิดปัญหาแย่งกำลังไฟหรือเลื่อนภาระต้นทุนไปยังระบบโดยรวม

ด้านน้ำก็ต้องถามให้ชัดว่าโครงการตั้งอยู่ที่ไหน ใช้น้ำจากแหล่งใด ใช้วันละเท่าไร และมีระบบนำน้ำกลับมาใช้ซ้ำหรือไม่ พื้นที่ที่มีน้ำเพียงพอในฤดูฝนอาจเจอข้อจำกัดในฤดูแล้ง หากไม่มีข้อมูลเปิดเผย ชุมชนย่อมกังวลว่าเมื่อมีโรงงานดิจิทัลขนาดใหญ่เข้ามา น้ำประปา น้ำอุตสาหกรรม หรือแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรจะได้รับผลกระทบหรือไม่

ดาต้าเซ็นเตอร์มีโอกาสสร้างประโยชน์ให้ไทย ทั้งงานวิศวกรรม งานดูแลระบบ งานก่อสร้าง ผู้รับเหมาท้องถิ่น และธุรกิจที่เกี่ยวข้อง แต่จำนวนงานไม่ได้มากตามมูลค่าโครงการเสมอไป เพราะระบบจำนวนมากทำงานอัตโนมัติและใช้อุปกรณ์นำเข้าจากต่างประเทศ ถ้าไทยได้เพียงอาคารกับค่าเช่าที่ดิน แต่ไม่ได้พัฒนาคนไทยและผู้ผลิตในประเทศ ผลประโยชน์ระยะยาวก็อาจไม่กว้างเท่าตัวเลขข่าวประชาสัมพันธ์

สิ่งที่ประชาชนควรติดตามจึงมีมากกว่ายอดลงทุน ได้แก่ ขนาดการใช้ไฟเป็นเมกะวัตต์ แหล่งน้ำที่ใช้ ปริมาณน้ำต่อวัน วิธีจัดการความร้อน แหล่งพลังงานสะอาด จำนวนงานที่เปิดให้คนไทย และเงื่อนไขที่ทำให้บริษัทต้องรับผิดชอบต่อชุมชน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยแยกโครงการที่สร้างเศรษฐกิจจริงออกจากโครงการที่ใช้ทรัพยากรจำนวนมากแต่ทิ้งประโยชน์ไว้จำกัด

ดาต้าเซ็นเตอร์ไม่ใช่ผู้ร้ายโดยตัวมันเอง และก็ไม่ใช่คำตอบของเศรษฐกิจทุกเรื่อง เทคโนโลยีเหล่านี้อยู่เบื้องหลังธนาคาร แอปพลิเคชัน การซื้อขายออนไลน์ คลาวด์ และบริการเอไอที่คนไทยใช้ทุกวัน ประเด็นจึงอยู่ที่กติกาและวิธีดูแลทรัพยากร หากไทยดึงการลงทุนพร้อมเปิดข้อมูล วางแผนไฟกับน้ำล่วงหน้า และบังคับให้เกิดการจ้างงานกับการพัฒนาคนในประเทศ การเติบโตด้านดิจิทัลก็มีโอกาสกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่คนทั่วไปได้ประโยชน์จริง