แมวข่วนเป็นแผลนิดเดียวต้องไปหาหมอไหม?

รอยข่วนเล็ก ๆ จากแมวหรือหมาอาจดูเหมือนไม่มีอะไร แค่ล้างน้ำ เช็ดยา แล้วใช้ชีวิตต่อได้ตามปกติ แต่ถ้าผิวหนังเปิด มีเลือดซึม หรือเล็บของสัตว์เปื้อนน้ำลาย ความเสี่ยงจะไม่ใช่เรื่องที่ควรตัดสินจากขนาดของแผล เพราะเชื้อพิษสุนัขบ้าอาจเข้าสู่ร่างกายผ่านรอยถลอก รอยข่วน แผลเปิด รวมถึงน้ำลายที่สัมผัสตา ปาก หรือผิวหนังที่มีบาดแผลได้

โรคพิษสุนัขบ้าเกิดจากไวรัสที่ทำลายระบบประสาท เชื้อจะเริ่มจากบริเวณที่ได้รับเชื้อ แล้วค่อย ๆ เคลื่อนตามเส้นประสาทเข้าสู่ไขสันหลังและสมอง ระยะแรกอาจมีไข้ อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ เจ็บคอ หรือรู้สึกชา คัน แสบ และปวดแปลก ๆ ตรงรอยแผล แม้แผลจะเริ่มแห้งจนแทบมองไม่เห็นก็ตาม หลังจากนั้นอาจมีอาการกระวนกระวาย สับสน ไวต่อเสียงและแสง กลืนลำบาก กลัวน้ำ กลัวลม กล้ามเนื้อเกร็ง ชัก อัมพาต และหมดสติ

จุดที่น่ากลัวอยู่ตรงช่วงเวลานี้เอง เพราะเมื่อโรคแสดงอาการทางระบบประสาทแล้ว การรักษาให้หายแทบไม่มีโอกาสและโรคมักจบลงด้วยการเสียชีวิตเกือบทุกราย การรอให้มีอาการก่อนจึงไม่ใช่การเฝ้าดูอาการแบบปลอดภัย การป้องกันต้องเริ่มตั้งแต่ยังไม่มีอาการ โดยหยุดเชื้อให้ได้ก่อนเดินทางถึงระบบประสาท

ถ้าเพิ่งโดนข่วนหรือกัด ให้เปิดน้ำไหลผ่านแผล แล้วฟอกด้วยสบู่อย่างเบามืออย่างน้อย 10 ถึง 15 นาที อย่าขยี้แรงจนเนื้อเยื่อช้ำ อย่าปิดแผลแน่น และอย่าใช้วิธีพื้นบ้าน เช่น บีบเลือด กรีดแผล หรือเอาสารระคายเคืองมาทา หลังล้างแล้วซับให้แห้งและใส่น้ำยาฆ่าเชื้อที่หาได้ จากนั้นไปโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลโดยเร็ว แม้จะเป็นแผลตื้น แผลแห้ง หรือคิดว่าเป็นสัตว์เลี้ยงของตัวเองก็ตาม

แพทย์จะประเมินชนิดของบาดแผล ตำแหน่งที่ถูกข่วน ประวัติการฉีดวัคซีนของสัตว์ และโอกาสที่สัตว์จะสัมผัสเชื้อ หากเข้าเกณฑ์เสี่ยง อาจต้องรับวัคซีนป้องกันหลังสัมผัสโรค และบางกรณีต้องได้รับอิมมูโนโกลบูลินร่วมด้วย คนที่เคยฉีดวัคซีนมาก่อนอาจใช้ตารางฉีดต่างจากคนที่ไม่เคยฉีด จึงไม่ควรซื้อยาหรือเลือกจำนวนเข็มด้วยตัวเอง ที่สำคัญต้องไปตามนัดให้ครบ เพราะการขาดนัดอาจทำให้การป้องกันไม่สมบูรณ์

หากเป็นหมาหรือแมวที่มีเจ้าของ ให้ขอข้อมูลวัคซีนและแจ้งเจ้าหน้าที่เพื่อวางแผนติดตามอาการอย่างปลอดภัย ไม่ควรจับสัตว์แปลกหน้าหรือสัตว์ที่มีพฤติกรรมผิดปกติด้วยตัวเอง สัตว์ที่ซึม ดุผิดปกติ เดินเซ น้ำลายไหล กลืนลำบาก หรือเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างชัดเจน ควรหลีกเลี่ยงและติดต่อปศุสัตว์หรือหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่

หลักจำง่ายหลังถูกหมาหรือแมวกัด ข่วน หรือเลียแผล คือ ล้างแผล ใส่ยา หาหมอ และฉีดวัคซีนให้ครบ อย่าปล่อยให้คำว่าแผลนิดเดียวทำให้เลื่อนการรักษา เพราะวัคซีนช่วยป้องกันการเสียชีวิตได้เมื่อได้รับการประเมินและเริ่มต้นอย่างเหมาะสม หากเหตุการณ์เพิ่งเกิดขึ้น ให้ล้างแผลทันที แล้วไปพบแพทย์ในวันนี้ ไม่ต้องรอให้แผลบวม ไม่ต้องรอให้สัตว์เริ่มป่วย และไม่ต้องรอให้มีอาการกลัวน้ำก่อนจึงค่อยตัดสินใจ