จอดรถเปิดแอร์นอนนานแค่ไหนถึงเสี่ยงก๊าซพิษ?

รถติดกลางเมืองทำให้หลายคนเลือกจอดรถริมทางหรือในลานพัก แล้วเปิดเครื่องยนต์พร้อมแอร์ไว้เพื่อคลายร้อน บางคนเอนเบาะหลับระหว่างรอรับลูก รอคนในครอบครัว หรือพักจากการเดินทางยาว ๆ พฤติกรรมนี้ดูเหมือนไม่มีอะไรน่ากังวล แต่ถ้าระบบไอเสียมีรอยรั่ว ปลายท่อถูกกีดขวาง หรือรถจอดในพื้นที่อับลม ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์อาจค่อย ๆ เข้าสู่ห้องโดยสารโดยไม่มีสัญญาณเตือนให้สังเกต

คาร์บอนมอนอกไซด์ หรือ CO เป็นก๊าซจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงที่ไม่สมบูรณ์ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่ระคายเคืองจมูกหรือลำคอ จึงไม่มีใครดมแล้วรู้ได้ทันทีว่าอากาศกำลังเป็นพิษ เครื่องปรับอากาศของรถไม่ได้กำจัด CO และไม่ได้สร้างออกซิเจนเพิ่ม การเปิดแอร์จึงไม่ใช่เกราะป้องกัน หากเครื่องยนต์ยังทำงาน คนในรถยังมีโอกาสสูดอากาศที่ปนเปื้อนจากไอเสียได้

เมื่อ CO เข้าสู่ปอด มันจะจับกับฮีโมโกลบินในเลือดได้แน่นกว่าออกซิเจน ทำให้เลือดขนส่งและส่งออกซิเจนไปเลี้ยงสมอง หัวใจ และอวัยวะต่าง ๆ ได้น้อยลง ระยะแรกอาจเริ่มจากปวดศีรษะ มึนงง อ่อนแรง คลื่นไส้ อาเจียน ใจสั่น เจ็บหน้าอก หรือสับสน อาการเหล่านี้คล้ายเมารถ อากาศร้อน หรืออาหารไม่ย่อย คนในรถจึงอาจปรับเบาะแล้วหลับต่อโดยไม่รู้ว่าร่างกายกำลังขาดออกซิเจน

คนที่กำลังหลับ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ รวมถึงคนที่มีโรคหัวใจหรือโรคปอด อาจรับมือกับภาวะขาดออกซิเจนได้ยากกว่า เมื่อได้รับก๊าซในปริมาณสูง อาจเดินเซ ตอบสนองช้า หมดสติ ชัก หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหยุดหายใจ อันตรายอีกชั้นคืออาการสับสนทำให้ผู้ได้รับพิษเปิดประตู ดับเครื่องยนต์ หรือร้องขอความช่วยเหลือไม่ทัน

ช่วงรถติดควรระวังเป็นพิเศษเมื่อจอดรถในอาคารจอดรถชั้นใต้ดิน ช่องจอดที่มีผนังล้อมรอบ อุโมงค์ ลานที่อากาศไม่ถ่ายเท หรือจอดชิดท้ายรถคันอื่นจนปลายท่อไอเสียอยู่ใกล้ช่องรับอากาศของรถ หากได้กลิ่นไอเสีย แม้กลิ่นนั้นไม่ใช่กลิ่นของ CO โดยตรง แต่ถือเป็นสัญญาณว่าควรดับเครื่องและหาต้นเหตุทันที

อย่าคิดว่ากระจกปิดสนิทจะรับประกันความปลอดภัย เพราะรอยรั่วตามท่อไอเสีย ซีลประตู พื้นรถ หรือระบบระบายอากาศอาจเปิดทางให้ควันจากภายนอกไหลเข้ามาได้ รถที่เคยชนท้าย ท้องรถกระแทกพื้น ท่อไอเสียผุ หรือได้ยินเสียงเครื่องยนต์ดังผิดปกติ ควรนำเข้าตรวจให้ละเอียดก่อนใช้งานต่อ

ถ้าคนในรถเริ่มปวดหัว คลื่นไส้ เวียนศีรษะ ง่วงผิดปกติ หายใจไม่เต็มอิ่ม หรือสับสน ให้ดับเครื่องยนต์ เปิดประตูและหน้าต่าง แล้วพาทุกคนออกไปยังจุดที่มีอากาศบริสุทธิ์ทันที อย่ากลับเข้าไปในรถเพื่อเก็บของหากยังไม่แน่ใจว่าบริเวณนั้นปลอดภัย

หากพบคนหมดสติ ให้โทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 และแจ้งว่าอาจสัมผัสก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ระหว่างรอความช่วยเหลือให้ทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ ถ้าผู้ป่วยไม่หายใจและบริเวณรอบตัวปลอดภัย ควรเริ่มช่วยฟื้นคืนชีพตามคำแนะนำทางโทรศัพท์ ไม่ควรปล่อยให้ผู้ป่วยกลับเข้าไปนอนในรถ แม้อาการจะดูดีขึ้นหลังออกมาสูดอากาศข้างนอก

การป้องกันเริ่มจากไม่ใช้รถเป็นห้องนอนขณะติดเครื่องยนต์ โดยเฉพาะในพื้นที่ปิดหรืออับลม ถ้าจำเป็นต้องพักระหว่างเดินทาง ควรหาจุดจอดโล่ง ดับเครื่องยนต์ แล้วออกไปพักในสถานที่ที่ปลอดภัย ไม่จอดชิดท้ายรถคันอื่นเป็นเวลานาน และไม่ติดเครื่องยนต์ภายในโรงรถแม้จะเปิดประตูโรงรถไว้แล้วก็ตาม

ควรนำรถเข้าตรวจระบบไอเสียตามระยะ โดยเฉพาะเมื่อได้กลิ่นผิดปกติ มีเสียงดังจากใต้ท้องรถ ห้องโดยสารมีควัน หรือรถเคยชนบริเวณท้ายรถและพื้นรถ อย่ารอให้อาการหนักก่อนค่อยตรวจ เพราะ CO มองไม่เห็นและไม่มีกลิ่นให้จับสัญญาณ

หากสงสัยว่าได้รับพิษ แม้อาการจะบรรเทาลงหลังออกจากรถ ก็ควรพบแพทย์เพื่อประเมินความรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อเคยหมดสติ เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก สับสน หรือมีโรคประจำตัว ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดีเปิดให้คำปรึกษาเรื่องสารพิษตลอด 24 ชั่วโมงที่หมายเลข 1367 การดับเครื่องยนต์ ออกสู่ที่โล่ง และขอความช่วยเหลืออย่างรวดเร็ว อาจช่วยหยุดเหตุร้ายก่อนคนในรถจะหมดโอกาสรู้ตัว