ยานวดเถื่อนอันตรายแค่ไหน?

อาการปวดบ่า ปวดหลัง หรือเมื่อยตามแขนขา ทำให้หลายคนมองหายานวดราคาถูกจากตลาดนัด เพราะใช้ง่าย กลิ่นแรง และทาแล้วรู้สึกร้อนหรือเย็นจนเหมือนอาการดีขึ้นทันที แต่ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีฉลากชัดเจน ไม่ระบุส่วนประกอบ หรือไม่บอกความเข้มข้นของสารสำคัญ อาจทำให้ผู้ใช้ประเมินความเสี่ยงผิด โดยเฉพาะตำรับที่ลักลอบผสมเมทิลซาลิไซเลตในปริมาณสูงเกินกว่าที่ควรใช้กับผิวหนัง

เมทิลซาลิไซเลตเป็นสารในกลุ่มซาลิไซเลต พบได้ในยาทาภายนอกบางชนิดที่ผลิตตามมาตรฐานและมีคำแนะนำเรื่องปริมาณการใช้ชัดเจน สารนี้ไม่ได้อันตรายเพราะชื่อเพียงอย่างเดียว แต่ความเข้มข้น ปริมาณที่ทา พื้นที่ผิว ระยะเวลาที่สัมผัส และสภาพผิว ล้วนมีผลต่อการดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย ยาที่ไม่ทราบสูตรแน่นอนจึงน่ากังวลกว่ายาที่มีข้อมูลครบและผ่านการควบคุมคุณภาพ

การทาทั่วแผ่นหลัง แขนขา หรือใช้ซ้ำหลายรอบในวันเดียว อาจทำให้ร่างกายได้รับสารมากขึ้น ยิ่งถ้าทาบนผิวถลอก ผิวอักเสบ หลังอาบน้ำร้อน หรือใช้ผ้าพันพลาสติกคลุมบริเวณที่ทา การดูดซึมก็อาจเพิ่มขึ้นได้ ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคไต ผู้ที่ร่างกายขาดน้ำ และเด็กเล็กต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะร่างกายอาจกำจัดสารได้ไม่ดีเท่าคนทั่วไป เด็กยังเสี่ยงจากการหยิบขวดไปดื่มหรือเอามือที่เปื้อนยาเข้าปากด้วย

เมื่อเมทิลซาลิไซเลตเข้าสู่ร่างกายมากเกินไป มันจะเปลี่ยนเป็นซาลิไซเลตและรบกวนการทำงานของระบบหายใจ การควบคุมอุณหภูมิ สมดุลกรดด่าง และระบบประสาท ระยะแรกอาจมีคลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ ปวดศีรษะ เหงื่อออก ใจสั่น หรือมีเสียงหึ่งในหู บางรายหายใจเร็วและลึกผิดปกติ แม้ตอนแรกจะคิดว่าเป็นเพียงอาการเหนื่อยจากงานหรือผลจากกลิ่นยา

ถ้าพิษรุนแรงขึ้น เลือดอาจมีภาวะเป็นกรดมากขึ้นจนร่างกายพยายามหายใจชดเชย ผู้ป่วยจะหอบลึก พูดไม่เป็นประโยค สับสน ซึมลง ตัวร้อน ชัก หรือหมดสติได้ นอกจากนี้ยังอาจเกิดไตทำงานผิดปกติ น้ำท่วมปอด หัวใจเต้นผิดจังหวะ ความดันตก และหัวใจหยุดเต้นในภาวะวิกฤต อาการไม่ได้จำเป็นต้องเกิดทันทีหลังทา หากใช้ซ้ำต่อเนื่องหรือทาปริมาณมาก พิษอาจค่อยๆ สะสมจนสังเกตความผิดปกติได้ยาก

ก่อนซื้อยานวด ควรตรวจว่าบรรจุภัณฑ์ปิดสนิท มีชื่อผลิตภัณฑ์ ส่วนประกอบ ความเข้มข้น วิธีใช้ คำเตือน ชื่อผู้ผลิต เลขทะเบียนยา รุ่นการผลิต และวันหมดอายุครบหรือไม่ หากเป็นขวดแบ่งใส ไม่มีฉลากภาษาไทย ไม่มีข้อมูลผู้ผลิต หรือผู้ขายตอบไม่ได้ว่ามีสารอะไรผสมอยู่ ควรผ่านทันที อย่าใช้กลิ่นหอม สีเข้ม ความร้อนแรง หรือราคาถูกเป็นเครื่องยืนยันความปลอดภัย

ใช้ยาตามฉลากเท่านั้น ไม่ทาบนแผลเปิด รอบตา ปาก หรือบริเวณผิวหนังที่อักเสบ ไม่ใช้ร่วมกับแผ่นประคบร้อนและไม่ทาหลายผลิตภัณฑ์ซ้อนกัน หากมีอาการแสบ คัน บวม ผื่น หรือผิวแดงมาก ให้หยุดใช้และล้างออก การนวดแรงหลังทายาอาจทำให้ผิวระคายเคืองและเพิ่มพื้นที่สัมผัส จึงควรหลีกเลี่ยงการฝืนใช้ต่อเพียงเพราะยังรู้สึกอุ่นหรือเย็นอยู่

หากเผลอดื่มยา น้ำมัน หรือครีมเข้าไป อย่าล้วงคอให้อาเจียน และอย่ารอดูอาการเอง ให้บ้วนสิ่งที่อยู่ในปากออก เก็บขวดหรือซองผลิตภัณฑ์ไว้ให้แพทย์ตรวจ แล้วโทรปรึกษาศูนย์พิษวิทยารามาธิบดีที่หมายเลข 1367 หากมีหายใจหอบลึก อาเจียนซ้ำ หูอื้อ สับสน ซึม ชัก หรือหมดสติ ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที โดยไม่ควรขับรถไปเอง

กรณีทาผิวในปริมาณมาก ให้ถอดเสื้อผ้าที่เปื้อน เช็ดคราบออก แล้วล้างผิวด้วยน้ำไหลและสบู่อ่อน หากเข้าตาให้ล้างด้วยน้ำสะอาดต่อเนื่องและพบแพทย์เมื่อยังระคายเคือง การนำภาชนะไปด้วยช่วยให้ทีมรักษาประเมินสารและความเข้มข้นได้เร็วขึ้น อย่าซื้อยานวดที่ไม่รู้แหล่งผลิตเพียงเพราะประหยัดเงิน เพราะอาการเมื่อยที่ต้องการบรรเทาอาจกลายเป็นภาวะพิษที่ต้องรักษาในโรงพยาบาลได้