กุ้งเต้นเสี่ยงพยาธิจริงไหม?

กุ้งเต้น หอยเชอรี่ดิบ และหอยโข่งที่ลวกเพียงพอให้สะดุ้ง อาจดูเป็นเมนูพื้นบ้านรสจัดที่กินแล้วสดชื่น แต่ความสดแบบไม่ผ่านความร้อนกลับเปิดทางให้ตัวอ่อนพยาธิปอดหนู หรือ Angiostrongylus cantonensis เข้าสู่ร่างกายได้ พยาธิชนิดนี้มีหนูเป็นเจ้าบ้านตามธรรมชาติ ส่วนหอยทาก หอยเชอรี่ และสัตว์น้ำจืดบางชนิดอาจรับตัวอ่อนจากสิ่งแวดล้อมแล้วกลายเป็นแหล่งแพร่เชื้อโดยไม่เห็นความผิดปกติจากภายนอก

เมื่อกินสัตว์ที่มีตัวอ่อนปนอยู่แบบดิบหรือสุกไม่ทั่ว ตัวอ่อนอาจผ่านผนังทางเดินอาหารเข้าสู่กระแสเลือด แล้วเคลื่อนไปยังระบบประสาทส่วนกลาง มนุษย์ไม่ใช่เจ้าบ้านตามวงจรปกติ พยาธิจึงไม่สามารถเติบโตต่อจนสมบูรณ์เหมือนในหนู แต่ระหว่างที่ตัวอ่อนเคลื่อนที่และตาย ร่างกายอาจตอบสนองด้วยการอักเสบอย่างแรง โดยเฉพาะบริเวณเยื่อหุ้มสมอง จนเกิดโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบชนิดมีเม็ดเลือดขาวอีโอซิโนฟิลสูง

อาการไม่ได้เกิดทันทีหลังมื้ออาหารเสมอไป ระยะเริ่มป่วยอาจกินเวลาหลายวันถึงหลายสัปดาห์ อาการที่ควรจำให้แม่นคือปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ คลื่นไส้ อาเจียน คอแข็ง ไข้ต่ำ ชาปลายมือปลายเท้า หรือรู้สึกแสบร้อนตามผิวหนัง บางรายมีอาการตามัว ปวดตา ชัก แขนขาอ่อนแรง เดินเซ หรือมีความผิดปกติทางระบบประสาท ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบไม่บ่อย แต่ถ้าเชื้อทำให้สมองและไขสันหลังอักเสบ อาจทิ้งความพิการ หมดสติ หรือเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ จึงไม่ควรรอให้อาการหนักแล้วค่อยไปโรงพยาบาล

จุดที่ทำให้หลายคนประเมินความเสี่ยงต่ำคือความเชื่อว่าน้ำมะนาว น้ำปลา พริก หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จะฆ่าพยาธิได้ เครื่องปรุงเหล่านี้ช่วยเปลี่ยนรสชาติและกลิ่นอาหาร แต่ไม่ใช่วิธีทำลายตัวอ่อนที่ไว้ใจได้ การล้างหอยหรือกุ้งก็ลดสิ่งสกปรกบนผิวได้เพียงบางส่วน ไม่ได้ยืนยันว่าตัวอ่อนภายในหายไป ทางที่ปลอดภัยกว่าคือปรุงสัตว์น้ำและหอยให้สุกทั่วถึง ใช้เขียง มีด และภาชนะสำหรับอาหารดิบแยกจากอาหารพร้อมกิน พร้อมล้างมือหลังจับหอย กุ้ง หรือผักที่อาจสัมผัสดินและเมือกของหอย

ถ้าเพิ่งกินเมนูดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบแล้วมีอาการปวดหัวรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ คอแข็ง อาเจียนซ้ำ ชา อ่อนแรง ตามัว เดินไม่ตรง หรือซึมลง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีและบอกประวัติการกินกุ้งเต้น หอยเชอรี่ หรือหอยโข่งแก่แพทย์อย่างชัดเจน ข้อมูลเรื่องอาหารและช่วงเวลาที่กินช่วยให้แพทย์แยกโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากสาเหตุอื่นได้ ห้ามซื้อยาถ่ายพยาธิมากินเอง เพราะการรักษาต้องประเมินชนิดของโรค ระดับการอักเสบ และความเสี่ยงจากการตายของตัวอ่อนเป็นรายคน

ความอร่อยของเมนูพื้นบ้านยังอยู่ได้โดยไม่ต้องเสี่ยงกับอาหารดิบ เลือกวัตถุดิบที่สะอาด ปรุงให้สุกจริง และระวังอาการทางสมองหลังรับประทานอาหาร หากมีสัญญาณผิดปกติ การรีบพบแพทย์มีความหมายมากกว่าการรอดูอาการอยู่ที่บ้าน