5 แมลงทอดงานวัด ตัวไหนโปรตีนสูง เทียบข้อมูลจากงานวิจัย

เวลาเดินงานวัดแล้วผ่านร้านแมลงทอด กลิ่นน้ำมันหอม ๆ มักลอยมาก่อนเห็นร้านเสียอีก บนถาดมีทั้งจิ้งหรีด ตั๊กแตน ดักแด้ แมลงกระชอน และสารพัดแมลงที่หลายคนคุ้นตา

แต่ถ้าถามกันจริง ๆ ว่า “ตัวไหนโปรตีนเยอะที่สุด?” คำตอบอาจไม่ได้เป็นชนิดที่เราคิด

งานวิจัยจากจังหวัดกาฬสินธุ์ซึ่งวิเคราะห์แมลงกินได้ 10 ชนิด พบว่าปริมาณโปรตีนอยู่ในช่วงประมาณ 38.9–59.7% ของน้ำหนักแห้ง และแมลงสะดิ้งมีค่ามากที่สุดที่ 59.7%

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ต้องอ่านให้ถูก เพราะเป็นการวิเคราะห์ในรูป น้ำหนักแห้ง ไม่ใช่หมายความว่าแมลงทอด 100 กรัมที่ซื้อจากร้านจะมีโปรตีน 59.7 กรัมทันที

อันดับโปรตีนจากงานวิจัยไทย

ข้อมูลชุดนี้มาจากงานวิจัยที่วิเคราะห์แมลงกินได้ 10 ชนิดในจังหวัดกาฬสินธุ์ โดยรายงานโปรตีนเป็นเปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักแห้ง

ข้อมูลดังกล่าวเป็นผลการทดลองของแมลง 10 ชนิดจากจังหวัดกาฬสินธุ์ ไม่ใช่การสำรวจร้านแมลงทอดทั่วประเทศไทย ดังนั้นอันดับนี้ควรใช้ในความหมายว่า “อันดับตามข้อมูลการวิเคราะห์ของงานวิจัยชุดนี้” มากกว่าจะเรียกว่าอันดับแมลงทอดทุกชนิดในประเทศไทย

1. แมลงสะดิ้ง — โปรตีน 59.7%

แชมป์ของงานวิจัยชุดนี้คือแมลงสะดิ้ง

นักวิจัยระบุว่าแมลงสะดิ้ง หรือ house cricket มีโปรตีน 59.7% ของน้ำหนักแห้ง สูงที่สุดจากแมลง 10 ชนิดที่นำมาวิเคราะห์

นอกจากโปรตีนแล้ว ตัวอย่างแมลงสะดิ้งในงานวิจัยยังมีไขมันประมาณ 23.8% ของน้ำหนักแห้งด้วย

นี่จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ “แมลงสะดิ้งทอด” ไม่ได้มีแค่ความกรอบ แต่ตัวแมลงเองมีสารอาหารค่อนข้างเข้มข้น

อย่างไรก็ตาม พอเข้าสู่กระบวนการทอด เรื่องก็เปลี่ยนไป เพราะน้ำมันที่ใช้ทอดสามารถเพิ่มปริมาณไขมันและพลังงานของอาหารได้

2. แมลงกระชอน — โปรตีน 59.6%

อันดับสองมาแบบเฉียดกันมาก

แมลงกระชอนมีโปรตีน 59.6% ของน้ำหนักแห้ง ต่างจากแมลงสะดิ้งเพียง 0.1 จุดเปอร์เซ็นต์ในการศึกษานี้

แมลงกระชอนเป็นหนึ่งในแมลงที่กรมอนามัยระบุว่าเป็นแมลงที่นิยมนำมาทอดรับประทานในประเทศไทยด้วย

ดังนั้นถ้าเจอแมลงกระชอนอยู่ในถาดแมลงทอด ก็ไม่ควรมองว่าเป็นเพียงของกินแปลก ๆ เพราะในแง่โภชนาการ ตัวมันเองมีโปรตีนค่อนข้างสูง

3. แมลงแคง — โปรตีน 58.1%

แมลงแคง หรือ stink bugs อยู่ในอันดับ 3 ของข้อมูลชุดนี้ ด้วยโปรตีน 58.1% ของน้ำหนักแห้ง

ตัวเลขนี้ทำให้เห็นเรื่องหนึ่งชัดเจน คือแมลงที่มีรูปร่างหรือกลิ่นแตกต่างกันมาก ไม่ได้หมายความว่าจะมีคุณค่าทางอาหารต่ำกว่าเสมอไป

งานวิจัยยังพบว่าองค์ประกอบทางโภชนาการของแมลงแตกต่างกันตามชนิด และปัจจัยอย่างอาหารที่แมลงกิน สภาพแวดล้อม และสายพันธุ์ก็มีส่วนเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบของสารอาหารด้วย

4. มดแดง — โปรตีน 57.4%

มดแดงที่นำมาวิเคราะห์ในงานวิจัยมีโปรตีน 57.4% ของน้ำหนักแห้ง

จุดที่น่าสนใจคือ แม้จะมีโปรตีนสูง แต่มดแดงในงานวิจัยมีไขมันสูงที่สุดในกลุ่ม 10 ชนิดที่ศึกษา โดยอยู่ที่ 29.6% ของน้ำหนักแห้ง

นี่เป็นตัวอย่างที่ดีว่า การเลือกอาหารจากคำว่า “โปรตีนสูง” เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ

เพราะอาหารหนึ่งชนิดอาจมีโปรตีนสูงพร้อมกับมีไขมันสูงด้วย และถ้านำไปทอดอีก ก็ต้องคำนึงถึงน้ำมันที่ใช้ทอดเพิ่มเติม

5. แม่เป้ง — โปรตีน 54.6%

อันดับ 5 คือ แม่เป้ง หรือ red ant queen โดยงานวิจัยพบโปรตีน 54.6% ของน้ำหนักแห้ง

น่าสนใจตรงที่แม่เป้งมีไขมันประมาณ 27.4% ของน้ำหนักแห้ง ขณะที่งานวิจัยยังพบว่ากลุ่มตัวอย่างแมลงแต่ละชนิดมีองค์ประกอบของกรดไขมันแตกต่างกันอย่างชัดเจน

จึงไม่ควรใช้คำว่า “โปรตีนสูง” เป็นตัวตัดสินเพียงอย่างเดียวว่าชนิดไหนดีกว่าชนิดไหน

แล้วจิ้งหรีดกับดักแด้ที่เห็นบ่อยล่ะ?

นี่คือจุดที่น่าสนใจที่สุด

หลายคนอาจแปลกใจที่ จิ้งหรีดและดักแด้ไม่ได้อยู่ใน 5 อันดับข้างบนของงานวิจัยชุดกาฬสินธุ์ ทั้งที่เป็นแมลงทอดที่พบเห็นได้บ่อย

เหตุผลหนึ่งคือชนิดแมลงและวิธีวิเคราะห์ของแต่ละงานวิจัยแตกต่างกัน

งานวิจัยอีกฉบับที่ศึกษาจิ้งหรีด แมลงกินูน ตั๊กแตน Bombay locust และดักแด้ไหมจากประเทศไทย รายงานโปรตีนในส่วนที่กินได้แบบน้ำหนักสดอยู่ในช่วง 27–54 กรัมต่อ 100 กรัม และพบว่าค่าของแต่ละชนิดแตกต่างกันตามตัวอย่างและแหล่งซื้อ

เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรเอาเลข 59.7% จากน้ำหนักแห้ง ไปเทียบตรง ๆ กับเลข 54 กรัม/100 กรัมของน้ำหนักสด แล้วบอกว่าตัวไหนชนะ

ตัวเลขโปรตีนต้องดู “หน่วย” ก่อนเสมอ

เรื่องนี้สำคัญมากสำหรับการอ่านข้อมูลโภชนาการจากอินเทอร์เน็ต

น้ำหนักแห้ง คือการตัดส่วนที่เป็นน้ำออกก่อนแล้วจึงวิเคราะห์องค์ประกอบ ขณะที่ น้ำหนักสด ยังมีน้ำอยู่ในตัวแมลง ดังนั้นตัวเลขโปรตีนต่อ 100 กรัมจึงสามารถแตกต่างกันมาก แม้จะเป็นแมลงชนิดเดียวกัน

องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO ก็ระบุว่าการเปรียบเทียบคุณค่าทางโภชนาการของแมลงทำได้ไม่ง่ายนัก เนื่องจากชนิดแมลง วิธีวิเคราะห์ และปัจจัยด้านอาหารกับสภาพแวดล้อมสามารถทำให้องค์ประกอบทางโภชนาการแตกต่างกันได้

แมลงทอดจึงไม่ได้เท่ากับ “โปรตีนล้วน”

อีกเรื่องที่ต้องระวังคือ แมลงกับแมลงทอดไม่ใช่สิ่งเดียวกันในทางโภชนาการ

ตัวแมลงอาจมีโปรตีนสูง แต่เมื่อผ่านการทอด น้ำมันที่ดูดซึมเข้าไปสามารถเพิ่มไขมันและพลังงานของอาหารได้

กรมอนามัยจึงแนะนำให้ผู้บริโภคคำนึงถึงทั้งคุณค่าทางโภชนาการและความเสี่ยงจากการบริโภคแมลงทอด

พูดง่าย ๆ คือ

โปรตีนสูง ≠ กินได้ไม่จำกัด

แมลงทอดยังเป็น “ของทอด” อยู่ดี

อีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม: การแพ้

แมลงเป็นอาหารที่บางคนสามารถเกิดอาการแพ้ได้ โดยสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาเตือนว่าผู้ที่มีประวัติภูมิแพ้หรือหอบหืดควรหลีกเลี่ยงการรับประทานแมลง และผู้บริโภคทั่วไปควรเลือกผลิตภัณฑ์จากแหล่งที่ถูกสุขลักษณะและปรุงให้สุก

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ก็เคยเตือนเรื่องความเสี่ยงจากฮีสตามีนในแมลงทอด โดยเฉพาะกรณีที่อาหารมีการปนเปื้อนหรือเริ่มเสื่อมคุณภาพ

ดังนั้นเวลาเดินงานวัด ถ้าจะลองแมลงทอด สิ่งที่ควรดูไม่ใช่แค่ “ตัวไหนโปรตีนเยอะ?”

แต่ควรดูด้วยว่า

• ร้านสะอาดหรือไม่

• แมลงเป็นชนิดที่รู้จักและรับประทานได้หรือไม่

• ทอดสุกทั่วถึงหรือไม่

• น้ำมันมีลักษณะดำคล้ำ เหม็นหืน หรือมีควันมากหรือไม่

• ากเคยแพ้แมลงหรือมีประวัติภูมิแพ้ ควรหลีกเลี่ยง

สรุป 5 อันดับแบบจำง่าย

ถ้าอ้างอิง งานวิจัยแมลงกินได้ 10 ชนิดในจังหวัดกาฬสินธุ์ และดูเฉพาะปริมาณโปรตีนบนฐานน้ำหนักแห้ง อันดับเป็นดังนี้

🥇 แมลงสะดิ้ง — 59.7%
🥈 แมลงกระชอน — 59.6%
🥉 แมลงแคง — 58.1%
4. มดแดง — 57.4%
5. แม่เป้ง — 54.6%

แต่ถ้าถามว่า “แมลงทอดตัวไหนโปรตีนสูงที่สุดในงานวัดทุกแห่งของประเทศไทย?” ยังไม่มีข้อมูลสำรวจที่ยืนยันได้ จึงไม่ควรฟันธงจากข้อมูลชุดเดียว

สิ่งที่งานวิจัยบอกเราได้ชัดกว่าคือ แมลงหลายชนิดเป็นแหล่งโปรตีนที่มีศักยภาพ แต่คุณค่าทางอาหารขึ้นอยู่กับชนิด สภาพของตัวอย่าง และวิธีเตรียมอาหารด้วย

คราวหน้าที่เดินผ่านร้านแมลงทอดในงานวัด จากที่เคยมองว่าเป็นเพียงของกินเล่นแปลก ๆ อาจต้องมองใหม่ว่า บนถาดเล็ก ๆ นั้นมีเรื่องโภชนาการซ่อนอยู่ไม่น้อยเลย