เสาไฟประติมากรรมรูปสัตว์จังหวัดไหนแพงสุด เปิดราคาต่อต้น เทียบกันชัด ๆ

ถ้าพูดถึง “เสาไฟประติมากรรม” หลายคนน่าจะนึกถึงเสาไฟกินรีของ อบต.ราชาเทวะ จ.สมุทรปราการ เป็นชื่อแรก ๆ เพราะเคยเป็นข่าวใหญ่จนทำให้คนเริ่มหันมามองเสาไฟรูปสัตว์ในจังหวัดอื่น ๆ

แต่คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ ถ้าเอาราคาต่อต้นมาเทียบกันจริง ๆ จังหวัดไหนเคยมีเสาไฟประติมากรรมรูปสัตว์ราคาสูงที่สุด?

จากข้อมูลที่ค้นพบ คำตอบไม่ได้ตรงไปตรงมาเสียทีเดียว เพราะแต่ละโครงการไม่ได้คิดราคาในขอบเขตเดียวกัน บางแห่งรวมระบบไฟฟ้า หม้อแปลง และระบบควบคุม ขณะที่บางข้อมูลระบุเฉพาะตัวเสา โคม และประติมากรรม

ดังนั้นบทความนี้จะไม่เอาตัวเลขมาปนกัน แต่จะค่อย ๆ แกะว่า ตัวเลขไหนคืออะไร และจังหวัดไหนมีราคาสูงแค่ไหน

เพชรบูรณ์มีตัวเลข 144,000 บาทต่อต้น

หนึ่งในกรณีที่มีตัวเลขโดดเด่นมากคือ เสาไฟประติมากรรมรูปช้างในเขตเทศบาลเมืองวิเชียรบุรี จ.เพชรบูรณ์

มีการติดตั้งริมถนน 3 จุด รวม 204 ต้น โดยข้อมูลที่เผยแพร่ระบุราคาสูงถึงประมาณ 144,000 บาทต่อต้น และรวมวงเงินเกือบ 30 ล้านบาท

กรณีนี้สำนักงาน ป.ป.ช. จังหวัดเพชรบูรณ์เคยลงพื้นที่ตรวจสอบ โดยข้อมูลเบื้องต้นจากเอกสารระบุว่าตัวเสาอยู่ประมาณ 7,000 บาท ขณะที่ชุดประติมากรรมรูปช้างและโคมไฟมีมูลค่าประมาณ 100,000 บาทต่อชุด จึงมีการตรวจสอบรายละเอียดของงบประมาณและขอบเขตงานต่อไป

จุดที่น่าสนใจจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “แพงหรือไม่” แต่คือ เงินที่จ่ายไปครอบคลุมอะไรบ้าง

แล้วเสาไฟ 12 นักษัตรที่นครศรีธรรมราชล่ะ

อีกจังหวัดที่ถูกพูดถึงอย่างมากคือ นครศรีธรรมราช

ที่นี่มีเสาไฟประติมากรรมรูปสัตว์ 12 นักษัตร ซึ่งติดตั้งในพื้นที่เทศบาลนครนครศรีธรรมราช โดยโครงการหนึ่งบนถนนกะโรมมีจำนวน 108 ต้น ใช้งบประมาณประมาณ 11 ล้านบาทเศษ

เมื่อคำนวณจากข้อมูลที่เผยแพร่ ราคาจะอยู่ที่ประมาณ 110,000 บาทต่อต้น

ช่วงที่เป็นข่าวในปี 2564 มีสื่อระบุว่าตัวเลขดังกล่าวเป็นราคาที่สูงที่สุดในบรรดาเสาไฟประติมากรรมที่ถูกเปิดเผยและเป็นข่าวในขณะนั้น

แต่คำว่า “สูงที่สุดในขณะนั้น” สำคัญมาก เพราะหลังจากนั้นมีการเปิดเผยโครงการอื่นเพิ่มเติมอีก

ปัตตานีมีเสาไฟรูปเรือกอและประมาณ 130,000 บาทต่อต้น

อีกตัวอย่างที่น่าสนใจอยู่ที่ จ.ปัตตานี

มีรายงานเกี่ยวกับเสาไฟประติมากรรมรูปเรือกอและบริเวณบ้านสวนสมเด็จ ต.รูสะมิแล อ.เมืองปัตตานี จำนวน 17 ต้น โดยมีตัวเลขที่เผยแพร่ประมาณ 130,000 บาทต่อต้น

ข้อมูลข่าวระบุวงเงินรวมประมาณ 2.261 ล้านบาท

ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่าเสาไฟประติมากรรมราคาหลักแสนไม่ได้มีเฉพาะภาคกลางหรือภาคใต้บางจังหวัดเท่านั้น แต่ปรากฏในหลายพื้นที่และหลายรูปแบบ

แล้ว “เสาไฟกินรี” สมุทรปราการอยู่ตรงไหน?

ถ้าพูดถึงเสาไฟประติมากรรม คนจำนวนมากคงนึกถึง อบต.ราชาเทวะ จ.สมุทรปราการ

ข้อมูลช่วงปี 2558–2564 ที่ไทยพีบีเอสรวบรวมพบว่า อบต.ราชาเทวะมีโครงการเสาไฟฟ้าประติมากรรมหลายโครงการ และในช่วง 7 ปีมีวงเงินรวมประมาณ 669.65 ล้านบาท ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ใช้งบประมาณด้านนี้สูงที่สุดเมื่อเทียบกับข้อมูลที่ไทยพีบีเอสรวบรวมในช่วงดังกล่าว

ส่วนราคาต่อต้นของเสาไฟกินรีที่ถูกพูดถึงอยู่ราว 94,000–95,000 บาทต่อต้น ในหลายโครงการ

มีข้อมูลหนึ่งระบุว่าโครงการจำนวน 720 ต้นในปี 2565 มีราคาที่เคาะได้ 67,718,160 บาท หรือเฉลี่ยประมาณ 94,053 บาทต่อต้น ขณะที่ราคากลางอยู่ที่ประมาณ 94,821 บาทต่อต้น

ดังนั้น ราชาเทวะอาจเป็นเจ้าของสถิติด้าน “งบประมาณรวม” ที่โดดเด่นมาก แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นจังหวัดที่มีราคาต่อต้นสูงที่สุดเสมอไป

ระยองก็มีตัวเลขที่ต้องอ่านอย่างระวัง

กรณี เทศบาลตำบลเชิงเนิน จ.ระยอง เป็นอีกเรื่องที่ถูกนำมาตรวจสอบ

โครงการระยะที่ 1 เมื่อปี 2557 มีวงเงินตามสัญญา 22,903,000 บาท จำนวน 150 ต้น และข้อมูลจาก ป.ป.ช. ระยองระบุว่างานดังกล่าวมีทั้งหม้อแปลงและระบบควบคุมรวมอยู่ด้วย

ถ้าเอาเงิน 22.903 ล้านบาทหารด้วย 150 ต้น จะได้ประมาณ 152,687 บาทต่อต้น

แต่ตัวเลขนี้ ไม่ควรเรียกว่าเป็น “ราคาเสาไฟต้นละ 152,687 บาท” โดยตรง เพราะขอบเขตสัญญารวมหม้อแปลงและระบบควบคุมด้วย

ยิ่งไปกว่านั้น ข่าวที่ลงรายละเอียดอีกแหล่งระบุว่าเฉพาะเสา พร้อมโคมไฟและอุปกรณ์ อยู่ที่ประมาณ 11.7 ล้านบาท หรือเกือบ 80,000 บาทต่อต้น

นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่า การเอาวงเงินทั้งสัญญามาหารจำนวนเสา อาจทำให้เราเข้าใจราคาต่อต้นผิดได้

ต่อมาในปี 2566 ป.ป.ช. ระยองลงพื้นที่ตรวจสอบโครงการดังกล่าว และพบเสาไฟประติมากรรมรวม 330 ต้น โดยประมาณ 118 ต้นไม่สามารถใช้งานได้ในช่วงที่ตรวจสอบ พร้อมให้มีการประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบเรื่องความคุ้มค่าด้านงบประมาณต่อไป

เทียบตัวเลขที่มีการเปิดเผย

ข้อมูลของแต่ละโครงการมีขอบเขตงานแตกต่างกัน จึงควรอ่านตารางนี้ในฐานะ การเปรียบเทียบตัวเลขที่ถูกเผยแพร่ ไม่ใช่การจัดอันดับต้นทุนมาตรฐานของเสาไฟทุกจังหวัด

ถ้าถามว่า “จังหวัดไหนแพงสุด?” คำตอบต้องตอบแบบไหน

ถ้าหมายถึง ราคาต่อต้นของเสาไฟประติมากรรมรูปสัตว์ที่มีตัวเลขถูกเปิดเผยและนำมาเปรียบเทียบได้จากข่าว กรณี เสาไฟรูปช้างที่วิเชียรบุรี จ.เพชรบูรณ์ ประมาณ 144,000 บาทต่อต้น เป็นหนึ่งในตัวเลขที่สูงที่สุดที่พบจากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้

แต่ถ้านำ วงเงินรวมทั้งสัญญา มาหารจำนวนเสา ตัวเลขของบางโครงการ เช่น ระยอง อาจออกมาสูงกว่า 144,000 บาทต่อต้นได้ เพียงแต่ไม่สามารถถือว่าเป็นราคาของ “เสา 1 ต้น” ได้อย่างตรงไปตรงมา เพราะในสัญญารวมอุปกรณ์และระบบอื่นด้วย

พูดง่าย ๆ คือ “แพงที่สุด” ขึ้นอยู่กับว่าเรากำลังนับอะไร

สิ่งที่น่าสนใจกว่าตัวเลขราคา

เมื่อมองย้อนกลับไป จะเห็นว่าเรื่องเสาไฟประติมากรรมไม่ได้เกิดขึ้นเพียงจังหวัดเดียว

ไทยพีบีเอสเคยรวบรวมข้อมูลโครงการเสาไฟฟ้าประติมากรรมช่วงปี 2558–2564 พบ 167 โครงการ ใน 51 จังหวัด วงเงินรวมประมาณ 914 ล้านบาท โดยมีทั้งการสร้างใหม่ ซ่อมแซม และปรับปรุง

รูปแบบก็แตกต่างกันไป ตั้งแต่กินรี ช้าง 12 นักษัตร มโนราห์ เรือกอและ ไปจนถึงรูปแบบอื่น ๆ ที่สะท้อนเอกลักษณ์ของแต่ละพื้นที่

นี่ทำให้เสาไฟหนึ่งต้นไม่ได้เป็นเพียง “ไฟถนน” อย่างเดียว แต่กลายเป็นทั้งงานออกแบบ งานประติมากรรม และโครงการจัดซื้อจัดจ้างในเวลาเดียวกัน

และตรงนี้เองที่ทำให้คำถามเรื่อง “ต้นละเท่าไร” ต้องดูรายละเอียดให้ลึกกว่าตัวเลขบนป้ายข่าว

สรุป

หากให้ตอบแบบสั้นที่สุดจากข้อมูลที่ค้นพบ เสาไฟประติมากรรมรูปช้างในวิเชียรบุรี จ.เพชรบูรณ์ มีตัวเลขที่ถูกเปิดเผยประมาณ 144,000 บาทต่อต้น และเป็นหนึ่งในกรณีราคาต่อต้นที่สูงที่สุดที่พบในข้อมูลข่าวที่ตรวจสอบได้

แต่ยังไม่ควรเขียนว่า “แพงที่สุดในประเทศไทยแบบฟันธง” เพราะประเทศไทยมีโครงการเสาไฟประติมากรรมจำนวนมาก และแต่ละสัญญามีขอบเขตงานแตกต่างกัน

ส่วนเสาไฟกินรีที่ ราชาเทวะ จ.สมุทรปราการ นั้นโดดเด่นกว่าในอีกมิติหนึ่ง คือ งบประมาณรวมของโครงการจำนวนมาก โดยข้อมูลที่ไทยพีบีเอสรวบรวมในช่วงปี 2558–2564 ระบุประมาณ 669.65 ล้านบาท

ดังนั้น หากจะถามให้แม่นที่สุด คำถามอาจไม่ใช่แค่ “จังหวัดไหนเสาไฟแพงสุด?” แต่ควรถามว่า

“ถ้าแยกเฉพาะราคาตัวเสา ประติมากรรม โคมไฟ และระบบไฟฟ้าออกจากกันแล้ว จังหวัดไหนจ่ายแพงที่สุด?”

เพราะนั่นจะเป็นการเปรียบเทียบที่ยุติธรรมกว่ามาก