เปิดรายได้อาชีพในตำนาน “คนฉายหนังกลางแปลง” คืนหนึ่งได้เงินเท่าไร?

“คนฉายหนังกลางแปลง” เป็นหนึ่งในอาชีพที่หลายคนคิดว่าหายไปจากสังคมไทยแล้ว แต่ความจริงยังมีผู้ประกอบการและทีมงานรับงานอยู่ โดยเฉพาะงานวัด งานบุญ งานแก้บน และงานอีเวนต์ต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม หากจะพูดถึงรายได้ให้ถูกต้อง ควรแยกคำว่า “ค่าจ้างต่อหนึ่งงาน” ออกจาก “เงินที่คนฉายหนังได้รับจริง” เพราะเงินที่เจ้าภาพจ่ายไม่ได้เข้ากระเป๋าคนฉายหนังทั้งหมด แต่ยังต้องนำไปจ่ายค่าแรงทีมงาน ค่าเดินทาง ค่าน้ำมัน ค่าอุปกรณ์ และต้นทุนด้านลิขสิทธิ์ภาพยนตร์ด้วย

จากข้อมูลของผู้ประกอบการและแหล่งข่าวหลายแห่ง พบว่าค่าจ้างหนังกลางแปลงมีความแตกต่างกันมากตามขนาดของหน่วยฉาย จำนวนเครื่องเสียง ขนาดจอ จำนวนทีมงาน ระยะทาง และลักษณะงาน ดังนั้นจึงไม่มีตัวเลขตายตัวว่า “คนฉายหนังกลางแปลงได้เงินคืนละเท่านี้” แต่สามารถแบ่งภาพรวมของรายได้ออกเป็นหลายระดับได้ดังนี้

หน่วยเล็ก คืนหนึ่งมีค่าจ้างตั้งแต่ประมาณ 3,000–5,000 บาท

สำหรับหน่วยหนังกลางแปลงขนาดเล็กที่ใช้อุปกรณ์ไม่มาก ค่าจ้างต่อการรับงานอาจเริ่มต้นราว 3,000–5,000 บาทต่อคืน ข้อมูลจากสถาบันปรีดี พนมยงค์ ซึ่งอ้างอิงคำบอกเล่าจากคนในวงการหนังกลางแปลง ระบุว่าหน่วยที่ใช้รถกระบะขนาดเล็กอาจมีค่าจ้างเริ่มต้นประมาณ 3,000–3,500 บาท และโดยทั่วไปไม่เกินราว 5,000 บาท ทั้งนี้ราคายังขึ้นอยู่กับสิ่งที่เจ้าภาพต้องการและอุปกรณ์ที่นำไปใช้ 

ตัวเลขดังกล่าวควรมองว่าเป็น รายรับของหน่วยฉายหนัง ไม่ใช่เงินที่คนฉายเพียงคนเดียวได้รับทั้งหมด เพราะการออกงานหนึ่งครั้งยังมีค่าใช้จ่าย เช่น ค่าน้ำมัน ค่าเดินทาง ค่าอาหาร และค่าแรงผู้ช่วย หากงานมีค่าจ้างไม่สูงมาก เมื่อหักต้นทุนแล้วรายได้ที่เหลือจริงอาจไม่มากนัก จึงเป็นเหตุผลที่ผู้ประกอบการหนังกลางแปลงจำนวนหนึ่งต้องรับงานประเภทอื่นควบคู่กันไป

หน่วยขนาดกลาง ค่าจ้างประมาณ 6,000–10,000 บาทต่อคืน

หนังกลางแปลงขนาดกลางมักมีอุปกรณ์และกำลังคนมากกว่าหน่วยเล็ก จึงสามารถรับงานที่มีขนาดใหญ่ขึ้นได้ ข้อมูลจากสถาบันปรีดี พนมยงค์ระบุว่า หน่วยขนาดกลางมีค่าจ้างอยู่ราว 6,000–10,000 บาท ขณะที่ข้อมูลจากผู้ประกอบการ “ท่าพระ ภาพยนตร์” ที่เผยแพร่ผ่าน Bangkok Biz News ระบุว่า งานอีเวนต์ที่ใช้จอขนาดประมาณ 6–8 เมตรในปัจจุบัน มีค่าใช้จ่ายอยู่ที่ประมาณ 5,000–8,000 บาทต่อวัน 

ในระดับนี้ ทีมงานมักไม่ได้มีเพียงคนฉายหนังคนเดียว โดยข้อมูลจาก Bangkok Biz News ระบุว่าหน่วยหนึ่งอาจต้องใช้ทีมงานอย่างน้อยประมาณ 3–5 คน ดังนั้นค่าจ้างที่ได้รับจะต้องนำไปบริหารจัดการหลายส่วนก่อนแบ่งเป็นรายได้ของเจ้าของกิจการและคนทำงาน การพาดหัวว่า “คนฉายหนังได้เงินคืนละหมื่น” จึงอาจทำให้เข้าใจผิด หากไม่ได้อธิบายว่าเป็นค่าจ้างของทั้งหน่วย 

หน่วยใหญ่ ค่าจ้างอาจเริ่มที่ 20,000 บาท และสูงกว่านั้น

หากเป็นหนังกลางแปลงหน่วยใหญ่ที่ใช้จอขนาดใหญ่ เครื่องเสียงจำนวนมาก และอุปกรณ์ระดับมาตรฐานสูง ค่าจ้างสามารถเริ่มต้นที่ประมาณ 20,000 บาท และอาจสูงขึ้นตามขนาดของงาน สถาบันปรีดี พนมยงค์ระบุว่าหน่วยขนาดใหญ่บางประเภทมีค่าจ้างตั้งแต่ 20,000 บาทไปจนถึงระดับสูงมาก โดยขึ้นอยู่กับอุปกรณ์และข้อตกลงกับเจ้าภาพ 

อย่างไรก็ตาม ค่าจ้างระดับนี้ไม่ได้หมายความว่าคนฉายหนังจะมีรายได้สุทธิ 20,000 บาทต่อคืน เพราะหน่วยขนาดใหญ่ต้องแบกรับต้นทุนสูง ทั้งรถบรรทุก ระบบจอ เครื่องฉาย เครื่องเสียง และค่าแรงทีมงาน เดลินิวส์เคยรายงานคำบอกเล่าจากคนในวงการว่า หน่วยหนังกลางแปลงบางแห่งมีการลงทุนรวมหลายล้านบาท และค่ารับงานต้องตั้งในระดับสูงเพื่อให้เพียงพอกับต้นทุนการดำเนินงาน 

บางงานมีค่าจ้างสูงถึง 30,000 บาทต่อคืน

ข้อมูลจากการพูดคุยกับเจ้าของธุรกิจฉายหนัง “สุริยะ ภาพยนตร์” ซึ่งเผยแพร่โดย Brand Inside ระบุว่า งานหนังกลางแปลงบางประเภท เช่น งานแก้บน อาจเริ่มต้นที่ประมาณ 5,000 บาทต่อคืน และผู้ประกอบการรายดังกล่าวเคยรับงานสูงสุดถึง 30,000 บาทต่อหนึ่งงาน ตัวเลขนี้สะท้อนว่ารายได้ของหนังกลางแปลงมีความแตกต่างกันอย่างมากตามประเภทงานและขนาดของการให้บริการ 

ส่วนในบางพื้นที่ที่หนังกลางแปลงยังได้รับความนิยมสูง เดลินิวส์รายงานว่าหน่วยหนังกลางแปลงบางรายสามารถรับงานได้ประมาณ 40,000–50,000 บาทต่องาน โดยเป็นงานที่มีรูปแบบและขนาดใหญ่กว่า เช่น มีการเปิดเครื่องเสียงและกิจกรรมบันเทิงก่อนเข้าสู่ช่วงฉายหนัง ซึ่งบางงานอาจฉายต่อเนื่องจนถึงเช้า 

รายได้ดี แต่ต้องหักค่าแรงทีมงานก่อน

สิ่งที่คนภายนอกอาจไม่เห็นคือ หนังกลางแปลงหนึ่งหน่วยต้องใช้คนทำงานหลายหน้าที่ ตั้งแต่คนขับรถ คนติดตั้งจอ คนดูแลเครื่องเสียง คนควบคุมระบบฉาย ไปจนถึงผู้ช่วยจัดเก็บอุปกรณ์ ข้อมูลจาก Bangkok Biz News ระบุว่าทีมงานหนังกลางแปลงบางหน่วยมีอย่างน้อยประมาณ 3–5 คน ซึ่งหมายความว่าค่าจ้างที่ได้รับจากเจ้าภาพไม่ได้เป็นรายได้ของคนคนเดียว 

ผู้ประกอบการจึงต้องนำเงินจากการรับงานมาแบ่งเป็นค่าแรงและค่าใช้จ่ายก่อน แล้วจึงเหลือเป็นรายได้ของเจ้าของหรือทีมงานแต่ละคน ยิ่งเป็นงานที่อยู่ไกลหรือใช้เวลาติดตั้งนาน ต้นทุนก็อาจเพิ่มขึ้น ทำให้ตัวเลขค่าจ้างที่ดูสูงในสายตาคนทั่วไป ไม่ได้แปลว่ากำไรจะสูงตามไปด้วย

ค่าลิขสิทธิ์ภาพยนตร์คืออีกต้นทุนสำคัญ

หนังที่นำมาฉายกลางแจ้งไม่สามารถนำมาจากแหล่งทั่วไปแล้วเปิดฉายเพื่อหารายได้ได้โดยไม่คำนึงถึงสิทธิในการเผยแพร่ ผู้ประกอบการที่ต้องการทำธุรกิจอย่างถูกต้องจึงต้องจัดการเรื่องลิขสิทธิ์ภาพยนตร์ด้วย ซึ่งเป็นอีกหนึ่งต้นทุนสำคัญของธุรกิจนี้

ข้อมูลจาก Bangkok Biz News ระบุว่าผู้ประกอบการรายหนึ่งให้ข้อมูลว่า ค่าลิขสิทธิ์กับค่ายหนังอาจอยู่ที่ประมาณ 20,000–30,000 บาทต่อเรื่อง สำหรับสิทธิการใช้งานตามระยะเวลาที่ระบุในสัญญา ขณะที่ข้อมูลจาก Manager Online ในอดีตยังสะท้อนว่าค่าลิขสิทธิ์หนังเป็นต้นทุนที่มีผลต่อการกำหนดราคาค่าจ้างอย่างมาก 

ลงทุนอุปกรณ์จำนวนมากกว่าจะออกฉายได้

เบื้องหลังหนังกลางแปลงหนึ่งคืนไม่ได้มีเพียงจอผ้าใบกับเครื่องฉาย แต่ต้องมีระบบเสียง อุปกรณ์ภาพ ระบบไฟ สายสัญญาณ และยานพาหนะสำหรับขนส่งอุปกรณ์ เดลินิวส์รายงานว่าผู้ประกอบการบางรายลงทุนกับเครื่องเสียงหลายล้านบาท และเมื่อรวมรถบรรทุกกับอุปกรณ์อื่น ๆ เงินลงทุนต่อหน่วยอาจอยู่ในระดับหลายล้านบาท 

ต้นทุนการลงทุนที่สูงทำให้ผู้ประกอบการต้องรับงานอย่างต่อเนื่องจึงจะคุ้มค่า แต่ความจริงของอาชีพนี้คือจำนวนงานไม่ได้สม่ำเสมอทุกเดือน ในยุคที่ผู้คนมีโทรศัพท์มือถือ โทรทัศน์ และบริการสตรีมมิ่ง การทำให้คนกลับมาดูหนังกลางแจ้งจึงไม่ง่ายเหมือนในอดีต ผู้ประกอบการหลายรายจึงต้องปรับตัวไปรับงานอีเวนต์เพื่อสร้างรายได้เพิ่มขึ้น 

แม้เทคโนโลยีการดูหนังจะเปลี่ยนไปมาก แต่หนังกลางแปลงยังมีจุดเด่นที่โรงภาพยนตร์และการดูหนังที่บ้านให้ไม่ได้ นั่นคือบรรยากาศของการดูหนังร่วมกันในพื้นที่เปิดโล่ง การพบปะของคนในชุมชน และความสนุกจากเครื่องเสียงและกิจกรรมก่อนฉาย ทำให้หนังกลางแปลงยังคงถูกว่าจ้างในงานวัด งานบุญ งานแก้บน และกิจกรรมพิเศษบางประเภท

กระแส “กรุงเทพกลางแปลง” ยังช่วยให้คนรุ่นใหม่กลับมาสนใจรูปแบบการชมภาพยนตร์แบบนี้อีกครั้ง และทำให้หนังกลางแปลงได้รับการพูดถึงในวงกว้าง ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบการเองก็ปรับตัวเข้าสู่งานอีเวนต์มากขึ้น โดยใช้หนังกลางแปลงเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างบรรยากาศและประสบการณ์ให้กับผู้ร่วมงาน 

หากดูจากข้อมูลที่มีแหล่งอ้างอิง ค่าจ้างหนังกลางแปลงมีตั้งแต่ ประมาณ 3,000–5,000 บาทสำหรับหน่วยเล็ก, ราว 6,000–10,000 บาทสำหรับหน่วยขนาดกลาง และตั้งแต่ประมาณ 20,000 บาทขึ้นไปสำหรับหน่วยใหญ่ ส่วนงานขนาดใหญ่หรือพื้นที่ที่ยังมีความต้องการสูง อาจมีค่าจ้างหลายหมื่นบาทต่องาน โดยมีรายงานตัวอย่างตั้งแต่ราว 30,000 บาท ไปจนถึงประมาณ 40,000–50,000 บาทในบางกรณี