ไม่มีกระเพาะอาหาร มนุษย์ยังกินและใช้ชีวิตได้อย่างไร

หลายคนคงคิดว่า กระเพาะอาหาร เป็นอวัยวะสำคัญที่ขาดไม่ได้ เพราะทำหน้าที่พักอาหารและเริ่มต้นกระบวนการย่อย แต่ความจริงคือ มนุษย์สามารถดำรงชีวิตต่อไปได้แม้ต้องผ่าตัดกระเพาะอาหารออกทั้งหมด เพียงแต่ระบบย่อยอาหารและพฤติกรรมการกินจะเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างมาก

เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นจริงในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะผู้ที่ต้องรักษามะเร็งกระเพาะอาหาร รวมถึงผู้ที่มีความเสี่ยงสูงจากโรคทางพันธุกรรมบางชนิด

เมื่อนำกระเพาะออก อาหารเดินทางไปทางไหน?

การผ่าตัดที่เรียกว่า total gastrectomy คือการนำกระเพาะอาหารออกทั้งหมด จากนั้นศัลยแพทย์จะเชื่อมปลายหลอดอาหารเข้ากับลำไส้เล็ก เพื่อให้อาหารยังเดินทางผ่านระบบทางเดินอาหารได้

เมื่อไม่มีกระเพาะคอยพักและคลุกเคล้าอาหาร สิ่งที่รับประทานจะผ่านเข้าสู่ลำไส้เล็กเร็วขึ้น อย่างไรก็ตาม ลำไส้เล็ก เอนไซม์จากตับอ่อน และน้ำดีจากตับยังช่วยย่อยและดูดซึมสารอาหารต่อไปได้

ร่างกายจึงไม่ได้สูญเสียความสามารถในการย่อยอาหารทั้งหมด แต่ต้องปรับตัวให้เข้ากับเส้นทางและจังหวะการย่อยแบบใหม่

ต้องกินมื้อเล็ก แต่กินบ่อยขึ้น

หลังผ่าตัด ผู้ป่วยจะได้รับอาหารตามลำดับและวิธีที่ทีมรักษากำหนด เมื่อเริ่มกลับมารับประทานทางปาก มักต้องเริ่มจากปริมาณน้อยและค่อย ๆ ปรับชนิดอาหารตามความสามารถของร่างกาย

เพราะไม่มีกระเพาะทำหน้าที่เป็นแหล่งพักอาหาร ผู้ป่วยจึงมักอิ่มเร็วและรับประทานมื้อใหญ่ได้ยาก แนวทางที่ใช้กันทั่วไปคือแบ่งอาหารเป็นมื้อเล็กหลายมื้อตลอดวัน เคี้ยวให้ละเอียด และรับประทานอย่างช้า ๆ

บางรายอาจได้รับคำแนะนำให้แยกช่วงดื่มน้ำออกจากมื้ออาหาร เพื่อลดอาการอิ่มแน่นและช่วยให้ได้รับอาหารเพียงพอ แต่รายละเอียดเหล่านี้ควรปรับให้เหมาะกับแต่ละคนภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

วิตามินบี 12 เป็นเรื่องที่ต้องดูแลระยะยาว

สิ่งสำคัญหลังตัดกระเพาะทั้งหมดคือการเฝ้าระวังการขาด วิตามินบี 12 เนื่องจากกระเพาะอาหารเป็นแหล่งสร้างโปรตีนที่เรียกว่า intrinsic factor ซึ่งจำเป็นต่อการดูดซึมวิตามินบี 12 จากอาหารตามกลไกปกติ

ผู้ที่ตัดกระเพาะออกทั้งหมดจึงมักต้องได้รับวิตามินบี 12 ทดแทนระยะยาว โดยหลายสถานพยาบาลใช้รูปแบบยาฉีดตามช่วงเวลาที่แพทย์กำหนด นอกจากนี้อาจต้องตรวจติดตามธาตุเหล็ก แคลเซียม วิตามินดี และสารอาหารชนิดอื่นตามความเสี่ยงของแต่ละคน

การตรวจเลือดเป็นระยะจึงมีความสำคัญ เพราะภาวะขาดสารอาหารบางอย่างอาจยังไม่แสดงอาการในทันที

Dumping syndrome อาการที่อาจเกิดหลังรับประทานอาหาร

ปัญหาอีกอย่างที่พบได้คือ dumping syndrome ซึ่งเกิดจากอาหารเคลื่อนเข้าสู่ลำไส้เล็กเร็วเกินไป อาการอาจประกอบด้วยปวดหรือแน่นท้อง คลื่นไส้ ท้องเสีย ใจสั่น เหงื่อออก หน้ามืด หรืออ่อนเพลียหลังรับประทานอาหาร

ผู้ป่วยแต่ละคนอาจมีอาการไม่เหมือนกัน การแบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก รับประทานช้า และปรับปริมาณน้ำตาลหรือของเหลวตามคำแนะนำของทีมรักษา อาจช่วยควบคุมอาการได้

ยังกลับไปใช้ชีวิตอย่างกระฉับกระเฉงได้

การไม่มีท้องไม่ได้หมายความว่าชีวิตจะต้องหยุดลง ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถกลับไปทำกิจวัตรและใช้ชีวิตอย่างกระฉับกระเฉงได้หลังผ่านช่วงพักฟื้น แต่ระยะเวลาและระดับการฟื้นตัวแตกต่างกันไปตามโรคเดิม การรักษาร่วม ภาวะโภชนาการ และสุขภาพโดยรวม

อาหารที่เหมาะสมก็ไม่ได้มีสูตรเดียวสำหรับทุกคน บางรายยังรับประทานข้าว เนื้อสัตว์ ไข่ นม หรืออาหารตามปกติได้ แต่ต้องลดปริมาณต่อมื้อ เลือกอาหารที่ร่างกายรับได้ และสังเกตว่าอาหารชนิดใดทำให้เกิดอาการ

บางกรณีผ่าตัดเพื่อป้องกันมะเร็ง

นอกจากการรักษาโรคที่เกิดขึ้นแล้ว ผู้ที่มีการกลายพันธุ์ก่อโรคบางรูปแบบในยีน CDH1 อาจได้รับการพิจารณาผ่าตัดกระเพาะอาหารออกเพื่อลดความเสี่ยงของมะเร็งกระเพาะอาหารชนิดแพร่กระจายในครอบครัว

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นการผ่าตัดใหญ่ที่มีผลต่อโภชนาการและคุณภาพชีวิตในระยะยาว การตัดสินใจจึงต้องผ่านการประเมินจากทีมผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงการให้คำปรึกษาทางพันธุกรรมอย่างรอบคอบ

ร่างกายมนุษย์มีความสามารถในการปรับตัวอย่างน่าทึ่ง แม้ไม่มีกระเพาะอาหาร ระบบย่อยอาหารส่วนอื่นยังทำงานต่อได้ แต่ชีวิตหลังผ่าตัดจำเป็นต้องอาศัยการปรับพฤติกรรม การติดตามผลเลือด และการดูแลด้านโภชนาการอย่างต่อเนื่อง